مرگ و تشییع سید روح‌الله خمینی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
درگذشت روح الله خمینی
Ruhollah Khomeini’s residency 06.jpg
صندلی خالی روح الله خمینی در حسینیه مجاور محل زندگی وی در جماران
نام رسمی رحلت امام خمینی
اهمیت درگذشت و تشییع جنازه روح الله خمینی
آغاز ۱۳ خرداد ۱۳۶۸
پایان ۱۶ خرداد ۱۳۶۸
مرتبط به تاریخ جمهوری اسلامی ایران

این نوشتار به رویداد درگذشت سید روح الله خمینی نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران که در ادبیات رسمی حکومت جمهوری اسلامی با عنوان رحلت امام خمینی شناخته می‌شود می‌پردازد.[۱]

سید روح‌الله خمینی در شامگاه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ خورشیدی در بیمارستان به علت ایست قلبی درگذشت، وی در هنگام مرگ ۸۷ سال داشت. خبر درگذشت نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران صبح ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ از رادیو اعلام شد و پس از یک مراسم وداع در مصلای تهران در ۱۶ خرداد در نزدیکی بهشت زهرا (قبرستان اصلی شهر تهران) به خاک سپرده شد.[۲][۳]

بیماری و درمان[ویرایش]

بعد از پیروزی انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ خمینی شهر قم را به عنوان محل زندگی انتخاب می‌کند و در مدت اقامت در قم چند مورد عوارض قلبی را از سر می‌گذارد که شدیدترین آن‌ها در ۳ بهمن ۱۳۵۸ رخ می‌دهد و منجر به انتقال وی به تهران، بستری در بیمارستان قلب و تصمیم به اقامت دائمی در تهران می‌شود. بار دیگر در ۶ فروردین ۱۳۶۵ خمینی دچار ایست قلبی و تنفسی می‌شود که با انتقال سریع به بیمارستان مجهزی که در نزدیکی جماران توسط سپاه پاسداران تأسیس شده بود از مرگ نجات می‌یابد.[۴]

علت اصلی درگذشت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایست قلبی اعلام شد ولی وی در اواخر عمر به سرطان معده مبتلا شده بود، این بیماری قبل‌تر و دوره تبعید وی در نجف نیز در او مشاهده شده بود ولی پیشرفت بیماری در آن زمان کند شده بود.[۵] نوع سرطان وی بسیار تهاجمی با سرعت پیشرفت بالا بود به نحوی که در حدود دو هفته از اولین نشانه‌ها در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۶۸ باقی اندام‌ها را نیز درگیر کرده بود. پس از تشخیص سرطان با نظر سران وقت سه قوه[۶] و احمد خمینی فرزند وی تصمیم به جراحی به جای شیمی درمانی گرفته شد و اقدامات درمانی تا لحظه مرگ او به علت سکته وسیع قلبی ادامه یافت.[۴][۷][۸]

درگذشت[ویرایش]

بسم الله الرحمن الرحیم، انا لله و انا الیه راجعون، روح بلند پیشوای مسلمان و رهبر آزادگان جهان حضرت امام خمینی به ملکوت اعلاء پیوست.

رادیو سراسری ایران با صدای محمدرضا حیاتی، ۱۴ خرداد ۱۳۶۸

روح‌الله خمینی در ساعت ۲۲ و ۲۰ دقیقه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ به ساعت رسمی ایران به علت سکته وسیع قلبی درگذشت. خبر فوت وی در ساعت ۷ صبح ۱۴ خرداد در اولین بخش خبری رادیو سراسری ایران به اعلام عمومی رسید. خبر درگذشت او را محمدرضا حیاتی خواند، این بخش خبری و صدای محمدرضا حیاتی یکی از معروف‌ترین بخش‌های خبری در ایران است و بارها شنیده شده‌است.[۹][۱۰]

روح الله خمینی افرادی را با تعیین اولویت جهت خواندن وصیت‌نامه خود برای مردم مشخص کرده بود، این افراد به ترتیب عبارت بودند از احمد خمینی، رییس جمهور، رییس مجلس، رییس دیوان عالی کشور و در نهایت یکی از فقهای شورای نگهبان قانون اساسی[۱۱]، در روز ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ وصیت‌نامه روح‌الله خمینی توسط سید علی خامنه‌ای رییس جمهور وقت در مجلس خبرگان رهبری خوانده شد و بعد از چندین ساعت بحث، مجلس خبرگان سید علی خامنه‌ای را به عنوان دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران برگزید.[۱۲]

تشییع و تدفین[ویرایش]

آیت الله خمینی همانگونه دفن می شد که زندگی کرده بود، در کانون یک توفان دینی.

همایون کاتوزیان، مورخ ایرانی

برای برگزاری مراسمی جهت وداع، پیکر روح‌الله خمینی در روز ۱۵ خرداد ۱۳۶۸ به مصلای تهران منتقل شد، یخچال بزرگی با دیوارهای شیشه‌ای بر روی چند کانتینر به‌طوری قرار گرفت تا مردم بتوانند جسد پیچیده در کفن را که عمامه‌ای سیاه به نشانه انتساب به سادات بر روی سینه داشت را ببینند. نماز میت در ساعات اولیه روز ۱۶ خرداد توسط سید محمدرضا گلپایگانی خوانده شد.[۱۳]

پس از نماز ابتدا تصمیم گرفته شد برای تشییع جنازه کامیونی تابوت حامل پیکر را به بهشت زهرا که در ۲۰ کیلومتری مصلا بود منتقل کند و یک هلی کوپتر از آغاز مسیر تابوت را همراهی می‌کرد، در میانه راه به علت هجوم جمعیت زیادی که برای تشییع پیکر آمده بودند تابوت و کفن از هم پاشید. جمعیت هیجان زده از کنترل خارج شده بود، کامیون به سمت خاکی جاده منحرف شد و هلی کوپتر به زحمت به زمین نشست و جسد را برای تکفین مجدد به جماران منتقل کردند. سپس از طریق رسانه‌ها اعلام شد که خاکسپاری به روز بعد موکول شده تا از حجم جمعیت کاسته شود و در نهایت با حضور احمد خمینی و اکبر هاشمی رفسنجانی تدفین انجام شد و کانتینری جهت حفاظت بر روی قبر قرار گرفت، جمعیت شرکت‌کننده در این مراسم تا ۱۰ میلیون نفر برآورد می‌شود که بزرگترین تشییع جنازه دنیا لقب گرفته‌است، برخی منابع به کشته شدن یا صدمه دیدن عده‌ای در ازدحام این جمعیت هم اشاره کرده‌اند ولی آمار رسمی در این زمینه وجود ندارد.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷] مراسم تشییع وی دارای رکورد گینس بزرگترین تشییع جنازه جهان است که بنا بر گزارش‌های رسمی در ایران ده میلیون و بنا به گزارش رسانه‌های غربی دو میلیون نفر در آن شرکت کردند.[۱۸]

آرامگاه[ویرایش]

در ابتدا چند گزینه برای محل دفن وی در نظر گرفته شده بود، این گزینه‌ها عبارت بودند از جماران، مسجد جمکران، مصلای تهران، حرم فاطمه معصومه، کوشک نصرت در قم و بهشت زهرای تهران که در نهایت تصمیم به دفن پیکر در زمینی خالی در نزدیکی بهشت زهرا گرفته شد تا امکان گسترش این مکان فراهم باشد. تا یک سال از درگذشت نخستین رهبر جمهوری اسلامی هیچ بنای خاصی جهت پذیرایی از مردمی که علاقه‌مند به حضور در این مکان بودند وجود نداشت و در سال‌های بعد بنایی بزرگ در محل دفن وی ساخته شده که توسعه آن تا امروز نیز ادامه دارد.[۱۹] امروزه این مکان موقعیتی است برای اعلام وفاداری افراد مختلف به نظام جمهوری اسلامی و ایده‌های بنیانگذارش و از سیاسیون گرفته تا دانشجویان و از کارکنان دولت تا دانش‌آموزان با حضور در این مکان در اصطلاح ادبیات رسمی با آرمان‌های امام راحل تجدید میثاق می‌کنند.[۲۰]

پیامدها[ویرایش]

تصویر روح‌الله خمینی بر روی اسکناس ۵۰۰۰ ریالی

بسیاری از ناظران و تحلیلگران انتظار داشتند پس از وفات نخستین رهبر جمهوری اسلامی کشور دچار هرج و مرج شود، انتظاری که محقق نشد، همایون کاتوزیان در کتاب ایرانیان دو دلیل را برای این امر برمی‌شمرد، یک اینکه حکومت آن طور که تصور می‌شد یک نفره نبود و دو این که بر اساس آنچه در مراسم تشییع و تدفین روح‌الله خمینی دیده نظام هنوز پایگاه گسترده مردمی داشت.[۲۱]

«ژاپن تایمز» روزنامه انگلیسی زبان چاپ توکیو با ستایش از خمینی نوشت «مورّخان دوره‏ های آینده مطمئنا آیت اللّه خمینی را به عنوان بزرگترین و پرتلاش رهبر عصر حاضر معرفی خواهند کرد، رهبری که در میان شخصیت های متعدد تاریخ کمتر رقیب داشت. آیت اللّه خمینی ایران را به قدرتی مهم در خاورمیانه تبدیل کرد.»[۲۲]

پس از سید روح‌الله خمینی رهبری تبدیل به نهادی اداری شد که ساختاری بوروکراتیک و سازمان یافته دارد.[۲۳] مدت کوتاهی پس از انقلاب ایران روح‌الله خمینی در نامه‌ای دستور داد تا از چاپ تصویرش بر روی اسکناس‌ها و تمبرهای کشور خودداری شود، اما پس از درگذشت وی تصویرش بر روی اسکناس‌های ایران نقش بست.[۲۴][۲۵]

سالگرد[ویرایش]

چهاردهمین روز خرداد هر سال در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران به عنوان رحلت حضرت امام خمینی[۲۶] و یک روز تعطیل رسمی است.[۲۷] در این روز به مدیریت و برنامه‌ریزی ستاد مرکزی بزرگداشت حضرت امام خمینی[۲۸] مراسمی در حرم روح الله خمینی برگزار می‌شود که شامل سخنرانی رهبر جمهوری اسلامی و حسن خمینی به عنوان تولیت حرم است.[۲۹]

واکنش‌ها[ویرایش]

در ایران[ویرایش]

سید علی خامنه‌ای، جانشین روح‌الله خمینی و رهبر جمهوری اسلامی در ۲۳ تیر ۱۳۶۸ در مورد اهمیت درگذشت خمینی گفت:

بسیار سخت است باور کردن این حقیقت تلخ. بسیار سخت بود برای ما در طول سال‌های گذشته تصور آن دنیایی که در آن امام نباشد... آن جهان بی‌روحی، آن فضای افسرده‌ای، آن زندگی غم‌انگیزی که در آن امام و رهبری و مراد و معلم و مرشد و پدر و امید ما حضور نداشته باشد. پروردگارا ما در این مصبیت به تو پناه می‌بریم، از تو تسلی می‌جوییم، از تو کمک می‌خواهیم، به تو شکوه می‌کنیم. ای بقیه الله، ای حجه بن الحسن عسگری، تسلیت این مصیبت بزرگ رو به تو عرض می‌کنیم.[۳۰]

بین‌الملل[ویرایش]

رسانه‌ها[ویرایش]

به نوشته فایننشیال تایمز «همه‌ی کسانی که انتظار داشتند با فوت آیت‌الله خمینی سیاست‌های ایران ناگهان تغییر کند، باید با دیدن صحنه‌های پرهیجان و خروشان جمعیت تشییع‌کننده‌ی پیکر آیت‌الله خمینی همه‌ی امیدهای خود را بر باد رفته ببینند.»[۲۲][نیازمند منبع]

دولت‌ها و سازمان‌ها[ویرایش]

منابع:[۳۱][۳۲]

پانویس[ویرایش]

  1. امام خمینی (ره) از ولادت تا رحلت
  2. مشاهدات خبرنگاران رسانه‌های خارجی از مراسم تشییع پیکر رهبر کبیر انقلاب اسلامی
  3. ناگفته‌هایی شنیدنی از مراسم خاکسپاری پیکر حضرت امام (ره) پس از سالها
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ بیماری امام خمینی چه بود؟ / ماجرای ایست قلبی امام در سال ۶۵
  5. بیماری امام خمینی چه بود؟سرطان معده
  6. سید علی خامنه‌ای (رئیس جمهور)، اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس) و عبدالکریم موسوی اردبیلی (رئیس قوه قضاییه)
  7. نخستین علائم بیماری امام خمینی (س)
  8. بیماری آیت‌الله خمینی چه بود و چگونه درگذشت
  9. فیلم خبر رحلت حضرت امام خمینی
  10. روایت حیاتی از ۳۴ سال اجرا در تلویزیون: تهدید شدم؛ شانه خالی نکردم
  11. متن کامل وصیت‌نامه الهی سیاسی حضرت امام خمینی رحمه‌الله
  12. رحلت امام خمینی و انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به رهبری انقلاب اسلامی
  13. انتخاب مصلا برای وداع مردم با امام
  14. بخشی از مستند امام روح الله - رحلت و تشییع جنازه
  15. زندگینامه امام خمینی
  16. نام امام خمینی(ره) در کتاب رکوردهای گینس
  17. آنچه در روز تشییع پیکر امام خمینی گذشت
  18. سایت رسمی رکوردهای گینس
  19. حرم امام خمینی؛ از مکان یابی تا ساخت
  20. تجدید میثاق با آرمانهای امام
  21. «ایرانیان: تاریخ باستان، میانه، و امروز ایران» همایون کاتوزیان، ترجمه حسین شهیدی
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ «بازتاب خبر رحلت و تشیع بی سابقه امام قدس سره در رسانه های گروهی جهان». مشکوه، تابستان و پاییر ۱۳۶۸. 
  23. خط و نشان رهبر - مستند دقیقه ۲۷
  24. پیشنهاد امام خمینی برای تصویر تمبر و اسکناس
  25. همه تغییرات سیاسی در اسکناس ایرانی!
  26. دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی
  27. تعطیلات 1395 در یک نگاه
  28. نشست رسانه‌ای دبیر ستاد مرکزی بزرگداشت حضرت امام خمینی(س)
  29. آلبوم عکس: مراسم سالگرد درگذشت آیت‌الله خمینی
  30. Khamenei.ir. «دنیای بی‌امام». 2013-06-03. بازبینی‌شده در 2018-06-04. 
  31. بازتاب اخبار ارتحال امام خمینی در پنج قاره جهان
  32. بازتاب خبر ارتحال امام خمینی در کشورهای مختلف جهان

پیوند به بیرون[ویرایش]