مرگ و تشییع سید روح‌الله خمینی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
درگذشت روح الله خمینی
Ruhollah Khomeini’s residency 06.jpg
صندلی خالی آیت‌الله خمینی در حسینیه مجاور محل زندگی وی در جماران
نام رسمی رحلت امام خمینی
اهمیت درگذشت و تشییع جنازه روح الله خمینی
آغاز ۱۳ خرداد ۱۳۶۸
پایان ۱۶ خرداد ۱۳۶۸
مرتبط به تاریخ جمهوری اسلامی ایران

این نوشتار به رویداد درگذشت سید روح الله خمینی نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران که در ادبیات رسمی ایران با عنوان رحلت امام خمینی شناخته می‌شود می‌پردازد.[۱]

سید روح‌الله خمینی در شب ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ در بیمارستان به علت ایست قلبی درگذشت، وی در هنگام مرگ ۸۷ سال داشت. خبر درگذشت نخستین رهبر جمهوری اسلامی ایران صبح ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ از رادیو اعلام شد و پس از یک مراسم وداع در مصلای تهران در ۱۶ خرداد در نزدیکی بهشت زهرا (قبرستان اصلی شهر تهران) به خاک سپرده شد.[۲][۳]

بیماری و درمان[ویرایش]

بعد از پیروزی انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ خمینی شهر قم را به عنوان محل زندگی انتخاب می‌کند و در مدت اقامت در قم چند مورد عوارض قلبی را از سر می‌گذارد که شدیدترین آن‌ها در ۳ بهمن ۱۳۵۸ رخ می‌دهد و منجر به انتقال وی به تهران، بستری در بیمارستان قلب و تصمیم به اقامت دائمی در تهران می‌شود. بار دیگر در ۶ فروردین ۱۳۶۵ خمینی دچار ایست قلبی و تنفسی می‌شود که با انتقال سریع به بیمارستان مجهزی که در نزدیکی جماران توسط سپاه پاسداران تأسیس شده بود از مرگ نجات می‌یابد.[۴]

علت اصلی درگذشت بنیانگذار جمهوری اسلامی ایست قلبی اعلام شد ولی وی در اواخر عمر به سرطان معده مبتلا شده بود، این بیماری قبل‌تر و دوره تبعید وی در نجف نیز در او مشاهده شده بود ولی پیشرفت بیماری در آن زمان کند شده بود.[۵] نوع سرطان وی بسیار تهاجمی با سرعت پیشرفت بالا بود به نحوی که در حدود دو هفته از اولین نشانه‌ها در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۶۸ باقی اندام‌ها را نیز درگیر کرده بود. پس از تشخیص سرطان با نظر سران وقت سه قوه[۶] و احمد خمینی فرزند وی تصمیم به جراحی به جای شیمی درمانی گرفته شد و اقدامات درمانی تا لحظه مرگ او به علت سکته وسیع قلبی ادامه یافت.[۴][۷][۸]

درگذشت[ویرایش]

بسم الله الرحمن الرحیم، انا لله و انا الیه راجعون، روح بلند پیشوای مسلمان و رهبر آزادگان جهان حضرت امام خمینی به ملکوت اعلاء پیوست.

رادیو سراسری ایران با صدای محمدرضا حیاتی، ۱۴ خرداد ۱۳۶۸

روح‌الله خمینی در ساعت ۲۲ و ۲۰ دقیقه ۱۳ خرداد ۱۳۶۸ به ساعت رسمی ایران به علت سکته وسیع قلبی درگذشت. خبر فوت وی در ساعت ۷ صبح ۱۴ خرداد در اولین بخش خبری رادیو سراسری ایران به اعلام عمومی رسید. خبر درگذشت او را محمدرضا حیاتی خواند، این بخش خبری و صدای محمدرضا حیاتی یکی از معروف‌ترین بخش‌های خبری در ایران است و بارها شنیده شده است.[۹][۱۰]

روح الله خمینی افرادی را با تعیین اولویت جهت خواندن وصیت نامه خود برای مردم مشخص کرده بود، این افراد به ترتیب عبارت بودند از احمد خمینی، رییس جمهور، رییس مجلس، رییس دیوان عالی کشور و در نهایت یکی از فقهای شورای نگهبان قانون اساسی[۱۱]، در روز ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ وصیت‌نامه روح‌الله خمینی توسط سید علی خامنه‌ای رییس جمهور وقت در مجلس خبرگان رهبری خوانده شد و بعد از چندین ساعت بحث، مجلس خبرگان سید علی خامنه‌ای را به عنوان دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران برگزید.[۱۲]

تشییع و تدفین[ویرایش]

آیت الله خمینی همانگونه دفن می شد که زندگی کرده بود، در کانون یک توفان دینی.

همایون کاتوزیان، مورخ ایرانی

برای برگزاری مراسمی جهت وداع، پیکر روح‌الله خمینی در روز ۱۵ خرداد ۱۳۶۸ به مصلای تهران منتقل شد، یخچال بزرگی با دیوارهای شیشه‌ای بر روی چند کانتینر به طوری قرار گرفت تا مردم بتوانند جسد پیچیده در کفن را که عمامه‌ای سیاه به نشانه انتساب به سادات بر روی سینه داشت را ببینند. نماز میت در ساعات اولیه روز ۱۶ خرداد توسط سید محمدرضا گلپایگانی خوانده شد.[۱۳]

پس از نماز ابتدا تصمیم گرفته شد برای تشییع جنازه کامیونی تابوت حامل پیکر را به بهشت زهرا که در ۲۰ کیلومتری مصلا بود منتقل کند و یک هلی کوپتر از آغاز مسیر تابوت را همراهی می‌کرد، در میانه راه به علت هجوم جمعیت زیادی که برای تشییع پیکر آمده بودند تابوت و کفن از هم پاشید. جمعیت هیجان زده از کنترل خارج شده بود، کامیون به سمت خاکی جاده منحرف شد و هلی کوپتر به زحمت به زمین نشست و جسد را برای تکفین مجدد به جماران منتقل کردند. سپس از طریق رسانه‌ها اعلام شد که خاکسپاری به روز بعد موکول شده تا از حجم جمعیت کاسته شود و در نهایت با حضور احمد خمینی و اکبر هاشمی رفسنجانی تدفین انجام شد و کانتینری جهت حفاظت بر روی قبر قرار گرفت، جمعیت شرکت کننده در این مراسم تا ۱۰ میلیون نفر برآورد می‌شود که بزرگترین تشییع جنازه دنیا لقب گرفته است، برخی منابع به کشته شدن یا صدمه دیدن عده‌ای در ازدحام این جمعیت هم اشاره کرده‌اند ولی آمار رسمی در این زمینه وجود ندارد.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷]

آرامگاه[ویرایش]

آرامگاه آیت‌الله خمینی در روزهای نخست

در ابتدا چند گزینه برای محل دفن وی در نظر گرفته شده بود، این گزینه‌ها عبارت بودند از جماران، مسجد جمکران، مصلای تهران، حرم فاطمه معصومه، کوشک نصرت در قم و بهشت زهرای تهران که در نهایت تصمیم به دفن پیکر در زمینی خالی در نزدیکی بهشت زهرا گرفته شد تا امکان گسترش این مکان فراهم باشد. تا یک سال از درگذشت نخستین رهبر جمهوری اسلامی هیچ بنای خاصی جهت پذیرایی از مردمی که علاقه‌مند به حضور در این مکان بودند وجود نداشت و در سال‌های بعد بنایی بزرگ در محل دفن وی ساخته شده که توسعه آن تا امروز نیز ادامه دارد.[۱۸] امروزه این مکان موقعیتی است برای اعلام وفاداری افراد مختلف به نظام جمهوری اسلامی و ایده‌های بنیانگذارش و از سیاسیون گرفته تا دانشجویان و از کارکنان دولت تا دانش‌آموزان با حضور در این مکان در اصطلاح ادبیات رسمی با آرمان‌های امام راحل تجدید میثاق می‌کنند.[۱۹]

پیامدها[ویرایش]

تصویر آیت‌الله خمینی بر روی اسکناس ۵۰۰۰ ریالی

بسیاری از ناظران و تحلیلگران انتظار داشتند پس از مرگ نخستین رهبر جمهوری اسلامی کشور دچار هرج و مرج شود، انتظاری که محقق نشد، همایون کاتوزیان در کتاب ایرانیان دو دلیل را برای این امر برمی‌شمرد، یک اینکه حکومت آن طور که تصور می‌شد یک نفره نبود و دو این که بر اساس آنچه در مراسم تشییع و تدفین روح‌الله خمینی دیده نظام هنوز پایگاه گسترده مردمی داشت.[۲۰] پس از آیت‌الله خمینی رهبری تبدیل به نهادی اداری شد که ساختاری بوروکراتیک و سازمان یافته دارد.[۲۱]

مدت کوتاهی پس از انقلاب ایران روح‌الله خمینی در نامه‌ای دستور داد تا از چاپ تصویرش بر روی اسکناس‌ها و تمبرهای کشور خودداری شود، اما پس از درگذشت وی تصویرش بر روی اسکناس‌های ایران نقش بست.[۲۲][۲۳]

سالگرد[ویرایش]

چهاردهمین روز خرداد هر سال در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران به عنوان رحلت حضرت امام خمینی[۲۴] و یک روز تعطیل رسمی است.[۲۵] در این روز به مدیریت و برنامه‌ریزی ستاد مرکزی بزرگداشت حضرت امام خمینی[۲۶] مراسمی در حرم روح الله خمینی برگزار می‌شود که شامل سخنرانی رهبر جمهوری اسلامی و حسن خمینی به عنوان تولیت حرم است.[۲۷]

واکنش‌ها[ویرایش]

  •  استرالیا: وزیر امور خارجه وقت گفت: خیلی زود است که در خصوص هرگونه ابتکار استرالیا برای بهبود و توسعه روابط با ایران بررسی تازه‌ای انجام داد.
  •  قبرس: رییس جمهور قبرس پیام تسلیت و همدردی کشورش را خطاب به آیت‌الله خامنه‌ای صادر کرد.
  •  سری‌لانکا: پانزدهم خرداد را عزای عمومی اعلام کرد.
  •  فیلیپین: رییس جمهور فیلیپین ضمن تسلیت ابراز امیدواری کرد روابط دو کشور تحت رهبری جدید توسعه یابد.
  •  برونئی: سلطان و وزیر خارجه درگذشت روح الله خمینی را ضایعه‌ای بزرگ برای مردم ایران دانستند.
  •  مالزی: پادشاه مالزی پیام تسلیت صادر کرد.
  •  اندونزی: رییس جمهور سوهارتو پیام تسلیت صادر کرد.
  •  کره شمالی: کیم ایل سونگ رهبر کره اظهار کرد که نام خمینی در عمق وجود ملت ایران جاودانه باقی خواهد ماند.
  •  ژاپن: نخست وزیر ژاپن به مردم و مقامات ایران تسلیت گفت.
  •  هند: رییس جمهور و نخست هند فقدان «پدر انقلاب ایران» را تسلیت گفتند.
  •  پاکستان: نخست وزیر پاکستان بینظیر بوتو ابراز تاسف عمیق کرد.
  •  بنگلادش: رییس جمهور بنگلادش پیام تسلیت صادر کرد.
  •  افغانستان: رییس جمهور وقت افغانستان در مراسم تشییع جنازه در تهران شرکت کرد.
  •  ترکیه: رییس جمهور و رییس مجلس پیام‌های تسلیت خطاب به همتایان ایرانی خود صادر کردند.
  •  سوریه: رییس جمهور سوریه گفت: «جهان اسلام عالم و مجاهد نستوهی را از دست داد که ایران را به جایگاه واقعی خود یعنی مبارزه با دیکتاتوری هدایت کرد.»
  •  زامبیا: در روز ۱۴ خرداد پرچم‌ها به حالت نیمه افراشته درآمد و دبیر کل حزب حاکم پیام تسلیت صادر کرد.
  •  نیکاراگوئه: رییس جمهور دانیل اورتگا در محل سفارت ایران در ماناگوئه دفتر یادبود امضا کرد.
  •  اتحاد جماهیر شوروی: میخاییل گورباچف ضمن تسلیت، گفت اتحاد جماهیر شوروی بر تعمیق مناسبات و حسن همجواری دو کشور حساب می‌کند.
  •  آلمان شرقی: رییس شورای دولتی جمهوری دموکراتیک آلمان پیام تسلیت صادر کرد.[۲۸][۲۹]

پانویس[ویرایش]

  1. امام خمینی (ره) از ولادت تا رحلت
  2. مشاهدات خبرنگاران رسانه های خارجی از مراسم تشییع پیکر رهبر کبیر انقلاب اسلامی
  3. ناگفته هایی شنیدنی از مراسم خاکسپاری پیکر حضرت امام (ره) پس از سالها
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ بیماری امام خمینی چه بود؟ / ماجرای ایست قلبی امام در سال ۶۵
  5. بیماری امام خمینی چه بود؟سرطان معده
  6. سید علی خامنه‌ای (رئیس جمهور)، اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیس مجلس) و عبدالکریم موسوی اردبیلی (رئیس قوه قضاییه)
  7. نخستین علائم بیماری امام خمینی (س)
  8. بیماری آیت‌الله خمینی چه بود و چگونه درگذشت
  9. فیلم خبر رحلت حضرت امام خمینی
  10. روایت حیاتی از ۳۴ سال اجرا در تلویزیون: تهدید شدم؛ شانه خالی نکردم
  11. متن کامل وصیت‌نامه الهی سیاسی حضرت امام خمینی رحمه‌الله
  12. رحلت امام خمینی و انتخاب آیت‌الله خامنه‌ای به رهبری انقلاب اسلامی
  13. انتخاب مصلا برای وداع مردم با امام
  14. بخشی از مستند امام روح الله - رحلت و تشییع جنازه
  15. زندگینامه امام خمینی
  16. نام امام خمینی(ره) در کتاب رکوردهای گینس
  17. آنچه در روز تشییع پیکر امام خمینی گذشت
  18. حرم امام خمینی؛ از مکان یابی تا ساخت
  19. تجدید میثاق با آرمانهای امام
  20. «ایرانیان: تاریخ باستان، میانه، و امروز ایران» همایون کاتوزیان، ترجمه حسین شهیدی
  21. خط و نشان رهبر - مستند دقیقه ۲۷
  22. پیشنهاد امام خمینی برای تصویر تمبر و اسکناس
  23. همه تغییرات سیاسی در اسکناس ایرانی!
  24. دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی
  25. تعطیلات 1395 در یک نگاه
  26. نشست رسانه ای دبیر ستاد مرکزی بزرگداشت حضرت امام خمینی(س)
  27. آلبوم عکس: مراسم سالگرد درگذشت آیت‌الله خمینی
  28. بازتاب اخبار ارتحال امام خمینی در پنج قاره جهان
  29. بازتاب خبر ارتحال امام خمینی در کشورهای مختلف جهان

پیوند به بیرون[ویرایش]