جواد فکوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
جواد فکوری
Major General Fakori 2.JPG
محل تولد محله چرنداپ شهر تبریز
تاریخ تولد دی ۱۳۱۷
محل درگذشت نزدیکی شهر ری
بر اثر سقوط هواپیما
تاریخ درگذشت ۷ مهر ۱۳۶۰
تابعیت Flag of Iran.svg ایرانی
نیرو IIAF Seal.svg نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
Seal of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه 19- سرلشگر--IRIAF.png امیر سرلشکر
فرماندهی فرمانده پشتیبانی پایگاه دوم شکاری
فرمانده پایگاه دوم شکاری
فرمانده پایگاه یکم شکاری
معاون عملیاتی نیروی هوایی
فرمانده نیروی هوایی
وزیر دفاع جمهوری اسلامی ایران
مشاور عالی ستاد مشترک ارتش
جنگ‌ها جنگ ایران و عراق
عملیات‌های مهم عملیات کمان ۹۹
عملیات اچ-۳
عملیات اوسیراک
تخصص‌های دیگر خلبان جنگنده اف-۴
گذراندن دورهٔ تکمیلی خلبانی
مدیریت خلبان اف-۴
گذراندن دوره فرماندهی گردان هوایی
گذراندن دوره فرماندهی ستاد
همسر ژاله ذره خاک
فرزندان انوشیروان، آلاله و علی

امیر سرلشکر خلبان جواد فکوری (۱۷ دی ۱۳۱۷–۷ مهر۱۳۶۰)، فرمانده نیروی هوایی و وزیر دفاع جمهوری اسلامی ایران بود. وی در محله چرنداپ شهر تبریز متولد شد. در سال ۱۳۳۷ مدرک دیپلم خود را با موفقیت کسب کرد. در سال ۱۳۳۸ در کنکور سراسری شرکت کرد و در رشته پزشکی پذیرفته شد ولی به خاطر علاقه زیادی که به خلبانی داشت، با انصراف دادن از تحصیل در دانشگاه، در مهر ماه همان سال وارد دانشکده خلبانی نیروی هوایی شد. پس از گذراندن دوره مقدماتی پرواز در دانشگاه خلبانی، اولین پرواز مستقل خود را در سال ۱۳۳۹ با هواپیمای T-۳۳ بر فراز آسمان دوشان تپه در وضعیت‌های مختلف و به مدت یک ساعت و نیم با موفقیت انجام داد.[۱] فکوری دو بار درسال‌های ۱۳۴۲ و ۱۳۵۶ برای تحصیل و آموزش خلبانی جنگنده اف-۴ به آمریکا رفت.[۲][۳][۴]

او پس از انقلاب ۱۳۵۷، مجدداً به خدمت نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران درآمد و با شروع جنگ ایران و عراق به عنوان یکی از طراحان عملیاتهای نیروی هوایی ایران به کار خود ادامه داد. جواد فکوری در طراحی عملیات کمان ۹۹ و عملیات اچ-۳ و عملیات اوسیراک شرکت داشت. وی در مهرماه ۱۳۶۰ در حین بازگشت از جبهه جنوبی جنگ به تهران، بر اثر سقوط سقوط هواپیمای حامل به همراه جمعی از فرماندهان ارتش و سپاه، تیمسار سرلشکر فلاحی، سرهنگ نامجو، سرداران کلاهدوز و جهان آرا، جان خود را از دست داد.[۵][۶]

فکوری پس از مرگش، با یک درجه ترفیع به درجه سرلشکری نائل گردیده، و از او تحت عنوان رسمی «شهید تیمسار سرلشکر جواد فکوری» یاد می‌شود.[۷][۸][۹]

دوران کودکی تا جوانی[ویرایش]

مادر وی فردی مذهبی و پدر وی از کاسب‌های جزء بود که پس از شکست فرقه به تهران مهاجرت کرد و در سبزه میدان بازار تهران مغازه‌ای خرید و مشغول به همان کار بازرگانی خود، صادرات فرش به اروپا و واردات چای، کاغذ و چسب از آنجا شد. جواد در این موقع دوران کودکی را سپری می‌کند. پس از طی شدن دوران کودکی، برای گذراندان دوره تحصیلات ابتدایی وارد مدرسه اقبال می‌شود و پس از آن تحصیلات متوسطه خود را در دبیرستان مروی تهران آغاز و در سال ۱۳۳۷ مدرک دیپلم خود را با موفقیت کسب می‌کند.[۱۰][۱۱]

فکوری در سال ۱۳۳۸ در کنکور سراسری شرکت کرده و در رشته پزشکی پذیرفته شد ولی به خاطر علاقه زیادی که به خلبانی داشت، با انصراف دادن از تحصیل در دانشگاه در مهر ماه همان سال وارد دانشکده خلبانی نیروی هوایی شد.[۱۲]

دوره‌های آموزشی[ویرایش]

وی پس از گذراندن دوره مقدماتی پرواز در دانشگاه خلبانی، اولین پرواز مستقل خود را در سال ۱۳۳۹ با هواپیمای T-۳۳ بر فراز آسمان دوشان تپه در وضعیت‌های مختلف و به مدت یک ساعت و نیم با موفقیت انجام داد.

فکوری پس گذراندن این دوره، برای تکمیل آموزش به آمریکا اعزام شد و پس از یک سال و نیم با ۲۶۳ ساعت آموزش پرواز، موفق به اخذ گواهینامه خلبانی هواپیمای شکاری بمب افکن اف ۴ شد و پس از بازگشت به ایران، با درجه ستوان دومی در پایگاه یکم شکاری مشغول به خدمت شد و پس از مدتی به پایگاه هوایی شیراز منتقل شد و در گردان تاکتیکی شکاری مشغول به خدمت شد.[۱۳][۱۴][۱۵]

وی دوره‌های تکمیلی خلبانی، مدیریت خلبانی (اف ۴)، فرماندهی گردان هوایی و فرماندهی ستاد را با موفقیت طی کرد. فکوری دو بار برای تحصیل به آمریکا رفته‌است: بار اول در سال ۱۳۴۲ بود و بار دوم در سال ۱۳۵۶. با تمام شدن دوره در اسفند ۵۷ به ایران بازگشت.[۱۶]

خدمت در نیروی هوایی[ویرایش]

او در سال ۱۳۴۳ ازدواج کرد که ثمره این ازدواج دو فرزند پسر و یک دختر انوشیروان، آلاله و علی می‌باشد. در سال‌های پیش از پیروزی انقلاب او در پایگاه‌های مختلف نیروی هوایی، پایگاه یکم شکاری مهرآباد به مدت ۳ سال، پایگاه هوایی شاهرخی همدان (سوم شکاری) به مدت ۳ سال و به مدت ۸ سال در پایگاه شکاری شیراز، خدمت کرد.[۱۷] در دهه ۵۰ هجری شمسی از جمله ناظران نظامی نیروی هوایی بود که به کشور ویتنام اعزام شد. در هنگام پیروزی انقلاب اسلامی او معاون پشتیبانی پایگاه دوم شکاری تبریز بود و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به فرماندهی این پایگاه منصوب شد. بدنبال ناآرامی‌ها و شورش هواداران حزب خلق مسلمان در شهر تبریز، که شامل گروهی از پرسنل پایگاه دوم هم می‌شدند، او به مدت ۴۸ ساعت به گروگان گرفته شد. با اینحال و علی‌رغم محدودیت‌های موجود او موفق به سرکوب شورش و بازگرداندن نظم به پایگاه دوم شکاری و شهر تبریز گردید. به دنبال این موفقیت وی به تهران احضار و به فرماندهی پایگاه یکم شکاری مهرآباد منصوب شد. سمت بعدی او در نیروی هوایی معاونت عملیات نیروی هوایی بود و بعد از یک ماه انجام وظیفه در این سمت جانشین تیمسار سرلشکر باقری در سمت فرماندهی نیروی هوایی شد. در سال ۱۳۵۹ او و نیروی هوایی بحران ناشی از کشف کودتای نوژه[۱۸] را از سر گذراندند، علی‌رغم پاکسازی‌های گسترده و سوظن دولت انقلابی سرهنگ فکوری موفق به احیای فعالیت روزمره و پروازهای عملیاتی نیروی هوایی شد.[۱۹] بدنبال اولین انتخابات ریاست جمهوری و پس از تشکیل کابینه محمد علی رجایی او با حفظ سمت به عنوان وزیر دفاع برگزیده شد و به عضویت دولت درآمد.[۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴]

آغاز جنگ و کمان ۹۹[ویرایش]

به‌دنبال حمله ارتش عراق به فرماندهی صدام حسین به ایران در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، سرهنگ فکوری با موفقیت عملیات البرز یا طرح کمان ۹۹ را که شامل حملهٔ سراسری به پایگاه‌های نیروی هوایی عراق و مراکز حساس نظامی و اقتصادی این کشور بود به اجرا گذاشت. موفقیت نیروی هوایی در اجرای این عملیات در شرایط بحرانی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و وضعیت جنگی شگفتی ناظران جهانی را به دنبال داشت. در این ماه‌های آغازین جنگ نیروی هوایی تحت فرماندهی سرهنگ فکوری به مقابله با تهاجم زمینی ارتش عراق پرداخت و در بسیاری از موارد به‌ویژه حفظ شهر استراتژیک دزفول و پشتیبانی از مدافعان شهر آبادان نقشی حیاتی را ایفا کرد. سرهنگ فکوری همچنین شخصاً در طراحی و اجرای عملیات اچ-۳، حمله به پایگاه‌های نیروی هوایی عراق در جوار مرز این کشور با اردن، شرکت داشت. حمله به اچ -۳ در کنار کمان ۹۹ جز موفق‌ترین عملیات‌های نظامی نیروهای هوایی مدرن هستند. در شهریور ماه ۱۳۶۰ و با نزدیک شدن زمان اجرای عملیات شکست حصر آبادان سرهنگ جواد فکوری به پیشنهاد تیمسار سرلشکر فلاحی به ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی منتقل شد و جای خود را به سرهنگ معین پور واگذار کرد.

درگذشت[ویرایش]

جواد فکوری در ۷ مهرماه سال ۱۳۶۰ در راه بازگشت از جبهه بر اثر سقوط پرواز هرکولس سی-۱۳۰ نیروی هوایی ارتش ایران ۱۳۶۰ به همراه جمعی از فرماندهان ارتش و سپاه، تیمسار سرلشکر فلاحی، سرهنگ نامجو، سرداران کلاهدوز و جهان آرا، کشته‌شد. پس از مرگش، حکومت جمهوری اسلامی وی را به درجه تیمسار سرلشکر ترفیع درجه داد و از او به‌عنوان رسمی «شهید تیمسار سرلشکر جواد فکوری» یاد می‌کند. او در «قطعه ۲۴ شهدا ردیف ۷۳ شماره ۲۵» بهشت زهرا در تهران به خاک سپرده شده‌است. نورالدین کیانوری دربارهٔ علل مرگ سرلشکر فکوری، اتفاقی بودن سانحه هوایی را صراحتاً زیر سؤال برد و دست «عوامل دشمن» را در کار دید.ابوالحسن بنی صدر نیز در مصاحبه‌های مختلف سقوط این هواپیما را کار خود حکومت میداند و معتقد است هواپیما بی دلیل در آسمان منفجر نشده‌است. [۲۵][۲۶]

آثار[ویرایش]

سرلشکر فکوری مؤلف چندین کتاب و دستورالعمل آموزشی در نیروی هوایی بوده‌است. از آن جمله می‌توان به کتابچهٔ اطلاعات نیروهای هوایی منطقه اشاره کرد.

منابع[ویرایش]

  1. «فرماندهان عملیات ثامن الائمه / شهید جواد فکوری». ایرنا. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  2. «زندگینامه جواد فکوری (۱۳۱۷ - ۱۳۶۰)». همشهری. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  3. «زندگینامه شهید سرتیپ خلبان جواد فکوری». معرف جنگ. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  4. «جواد فکوری ؛ دولتمرد، وزیر دفاع، خلبان». تبریز پدیا. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  5. ««شاهد یاران» یادمان شهید سرلشکر جواد فکوری منتشر شد». ایسنا. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  6. «فکوری؛ خورشید خاک‌ نشین یا عقاب تیز پرواز». خبرگزاری فارس. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  7. «فرماندهان - 2 - جواد فکوری». شبکه مستند سیمای جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  8. «خاطره ای از شهید سرلشگر خلبان جواد فکوری». پایگاه اطلاع رسانی فرهنگ ایثار و شهادت. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  9. «سومین وزیر دفاع جمهوری اسلامی ایران را بشناسید». خبرگزاری میزان. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  10. «مستند خلبان شهید جواد فکوری عقاب آذربایجان و ایران بخش1». شبکه سهند. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  11. «مستند خلبان شهید جواد فکوری عقاب آذربایجان و ایران بخش2». شبکه سهند. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  12. «شهید امیر سرتیپ خلبان جواد فكوری». رشد. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  13. «آلبوم تصویری سرلشکر شهید جواد فکوری». پایگاه خبری حیات طیبه. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  14. «زندگینامه شهید جواد فکوری». پایگاه اطلاع رسانی شهدای ارتش جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  15. «شهید جواد فکوری». پایگاه اطلاع رسانی شهدای ارتش جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  16. «سرلشکری که به همسرش می گفت اگر برای تو اتفاقی بیفتد،می روم زن می گیرم!». خبر آنلاین. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  17. «وزیر دفاع وپشتیبانی نیروهای مسلح و فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران». پورتال اطلاع رسانی ارتش جمهوری اسلامی ایران. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  18. «"شهید فکوری" چه نقشي در مقابله با کودتای نوژه داشت؟». باشگاه خبرنگاران جوان. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  19. «شهید سرلشکر جواد فکوری به روایت تصاویر». موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  20. «نیمه پنهان ماه». صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران - کتاب گویا - ایران صدا. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  21. «تصاویر/ شهید سرلشکر جواد فکوری». خبرگزاری دفاع مقدس. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  22. «تصاویر کمتر دیده شده از امیر سرلشکر خلبان جواد فکوری (1)». خبرگزاری دفاع مقدس. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  23. «نامه به آقای جواد فکوری، وزیر دفاع (خانواده های معدومان کودتای نوهد)». پرتال امام خمینی - کتابخانه. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.
  24. «مجله امتداد آذر 1387 - شماره 35 دینم را به دنیا نمی فروشم/برشی از زندگی شهید جواد فکوری». پایگاه اطلاع رسانی حوزه. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸. کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 33 (کمک)
  25. کتابچه پرسش و پاسخ با نورالدین کیانوری. مهرماه ۱۳۶۰
  26. «سیره زندگی شهید جواد فکوری در برنامه در محضر شهیدان روایت شد». خبرگزاری بین المللی قرآن. دریافت‌شده در ۱۸ اوت ۲۰۱۸.

پیوند به بیرون[ویرایش]