ژاک دریدا

ژاک دریدا

ژاک دِریدا (به فرانسوی: Jacques Derrida)‏ (۱۵ ژوئیه ۱۹۳۰ - ۸ اکتبر ۲۰۰۴) فیلسوف الجزایری‌تبار فرانسوی و پدیدآورندهٔ فلسفهٔ ساختارشکنی است. تئوری‌های وی در فلسفه پست مدرن و نقد ادبی تأثیر فراوانی گذاشت.

زندگینامه

ژاک دریدا در ۱۵ ژوئیه ۱۹۳۰ (میلادی) در البیار نزدیک الجزیره و در خانواده‌ای یهودی به دنیا آمد.

او یک بار ازدواج کرد و یک زندگی خانوادگی را تا آخر عمر حفظ کرد.

اندیشه

ژاک دریدا، با جنبشی که بنام ساختارشکنی شناخت شده، نزدیکی و پیوندی تنگ دارد. هدف اصلی او در واقع خنثی کردن چیزی است که خود آن را عقل‌مداری (logocentrism) (یا حاکمیت عقل) خوانده‌است. دریدا این باور ساختارگرایان را که معنا در ذات متن است، رد می کند. او نمی‌پذیرد که واژگان حامل و بارور معنایند. بلکه بر آن است که، واژگان تنها به واژگان دیگر اشاره دارند. معنا وابسته به داننده است و نه متن، و زمانی بروز می یابد که مفسر با متن به گفتمان در آید. پس دلایلی بنیادی که بتوان بدان ها تکیه کرد وجود ندارد. دریدا فرد را وا می دارد تا از اندیشه واقعیت متعالی دست بشوید و به جای آن روی متن متمرکز شود. آنچنان که متن خود به گونه مستقیم با شخص از در سخن در آید. وان هوزر (vanhoozer)، ارج و وزن چنین نظری را ارزیابی نموده و می گوید: « دریدا به توانایی عقل در دستیابی به یک استنتاج کلی، یعنی توضیحی جهان از برخی جنبه های واقعیت، شک دارد. دریدا یک خنثی گر و یک ضد ساختار است و چیزی همچون عقد و پیمان میان زبان و واقعیت را خنثی می کند. یعنی چیزی که مورد اعتقاد فلسفه غرب است و از نگاه این فلسفه، توان آشکار کردن حقیقت را دارد.

وی که از عرصهٔ پدیدارشناسی به ساختارگرایی و ساختارشکنی نزدیک شد با دیدگاه‌هایش درباره زبان، دانش و معنا و به ویژه ماهیت متن مورد توجه ارتباط‌شناسان قرار گرفت. او شاگرد نهضت ساختارگرایی و اندیشه‌های پساساختارگرایی میشل فوکو بود و با نقدی که بر این اندیشه و بیشتر از جنبه نشانه‌شناسی وارد نمود مورد توجه محافل نقد ادبی و جامعه پست مدرن دانشگاهی آمریکا قرار گرفت. دریدا در آثارش فاصله بین فلسفه و ادبیات را کاهش داد و به عنوان یک منتقد ادبی قدرتمند هم شناخته شد.

مشهورترین اصطلاح دریدا Déconstruction است که آن را در فارسی به ساختارشکنی، واسازی و شالوده شکنی و ساخت گشایی ترجمه کرده‌اند. البته واژه ساختار در این اصطلاح نباید با اصطلاح فلسفی ساختار به معنی Structure در عبارت‌های ساختارگرایی و پساساختارگرایی یکسان تصور شود. Déconstruction در زبان‌های دیگر معمولاً ترجمه نشده و با همان املای فرانسوی به کار می‌رود که دریدا آنرا به مفهوم از نو بنا نهادن (ویران کردن و در عین حال ساختن) به کار برده‌است. دریدا در نامه به دوست ژاپنی خود پروفسور ایزودتسو درباره ترجمهٔ Déconstruction به ژاپنی توضیح می‌دهد. باید در نظر داشت که دریدا می‌گوید که Déconstruction نه یک کلمه است نه یک مفهوم. بنابراین در مورد استفادهٔ آن باید بسیار دقت کرد.

مرگ

وی در ۸ اکتبر ۲۰۰۴ (میلادی) در بیمارستانی در پاریس درگذشت.

آثار

• سرچشمهٔ هندسهٔ هوسِرل، درآمد و ترجمه (۱۳۴۱) ^∗
• آوا و پدیدار (۱۳۴۶) ^∗
• نوشتار و تمایز (۱۳۴۶) ^∗
• دربارهٔ دستور زبان‌شناسی (۱۳۴۶) ^∗
• بذرافشانی (۱۳۵۱) ^∗ (با نام بارآوری نیز ترجمه شده‌است)
• حاشیه‌ها؛ دربارهٔ فلسفه (۱۳۵۱) ^∗
• مواضع (۱۳۵۱) ^∗
• آوای غم (۱۳۵۳) ^∗ (ترجمه به فارسی از بابک احمدی
• مهمیزها؛ شیوه‌های نیچه (۱۳۵۷) ^∗
• کارت پستال، از سقراط تا فروید و فراتر (۱۳۵۹) ^∗
• فلاسفه و کلام، مصاحبه با روزنامه لوموند (۱۳۶۳) ^∗
• اطراف (۱۳۶۵) ^∗ (با نام ساحل‌ها نیز ترجمه شده‌است)
• دربارهٔ روح، هایدگر و پرسش (۱۳۶۶) ^∗
• نفس، ابداع‌های دیگری (۱۳۶۶) ^∗
• یادمانه‌ها، برای پُل دمان (۱۳۶۷) ^∗
• مسئلهٔ پیدایش در پدیدارشناسی هوسِرل (۱۳۶۹) ^∗
• مسیر دیگر (۱۳۷۰) ^∗
• اشباح مارکس، دولت و دِین، امر سوگ و بین‌الملل جدید (۱۳۷۲) ^∗
• سیاست‌های دوستی (۱۳۷۳) ^∗
• پرسش‌انگیزی‌ها (۱۳۷۵) ^∗
• ایمان و دانش، در پی آن: زمانه و بخشش (۱۳۷۵) ^∗
• مذهب (ژاک دریدا و جیانی واتیمو) (۱۳۷۵) ^∗
• در بارهٔ مهمان‌نوازی (۱۳۷۶) ^∗
• خداحافظ اِمانوئل لِویناس (۱۳۷۶) ^∗
• قول، لحظه‌های فلسفی (۱۳۷۸) ^∗
• فردا، چه خواهد...؛ گفتگو با الیزابت رودینِسکو (۱۳۸۰) ^∗
• مارکس و پسران (۱۳۸۱) ^∗
• اشرار، دو رساله در بارهٔ عقل (۱۳۸۲) ^∗
• «مفهوم» ۱۱ سپتامبر (دریدا و یورگن هابرماس) (۱۳۸۳) ^∗
• واقعیت در نقاشی (۱۹۷۸) ^∗

یادداشت ها

1. ^  L’origine de la géométrie de Husserl, Introduction et traduction, PUF, Paris،۱۹۶۲
2. ^  La voix et le phénomène, PUF, Paris، ۱۹۶۷.
3. ^  L’écriture et la différence, Seuil, Paris، ۱۹۶۷.
4. ^  De la grammatologie, Minuit, Paris، ۱۹۶۷.
5. ^  La dissémination, Seuil, Paris، ۱۹۷۲.
6. ^  Marges – de la philosophie, Minuit, Paris، ۱۹۷۲.
7. ^  Positions, Minuit, Paris، ۱۹۷۲.
8. ^  Glas, Galilée، ۱۹۷۴.
9. ^  Epérons. Les styles de Nietzsche, Flammarion, Paris، ۱۹۷۸.
10. ^  La carte postale, de Socrate à Freud et au-delà، Aubier-Flammarion, Paris، ۱۹۸۰.
11. ^  Les philosophes et la parole, entretiens, le Monde، ۲۱-۲۲ octobre ۱۹۸۴.
12. ^  Parages, Galilée, Paris، ۱۹۸۶.
13. ^  De l’esprit, Heidegger et la question, Galilée, Paris، ۱۹۸۷.
14. ^  Psyché، inventions de l’autre, Galilée, Paris، ۱۹۸۷.
15. ^  Mémoires, pour Paul de Man, Galilée, Paris، ۱۹۸۸.
16. ^  Le problème de la genèse dans la phénoménologie de Husserl, PUF, paris، ۱۹۹۰.
17. ^  L ‘autre cap, Minuit, Paris، ۱۹۹۱.
18. ^  Spectres de Marx. L’Etat de dette, le travail du deuil et la nouvelle internationale Galilée, Paris، ۱۹۹۳.
19. ^  Politiques de l’amitié، Galilée, Paris، ۱۹۹۴.
20. ^  Apories, Galilée, Paris، ۱۹۹۶.
21. ^  Foi et Savoir, suivi de Le siècle et le Pardon, Seuil, Paris، ۱۹۹۶.
22. ^  La religion, J. Derrida et Gianni Vattimo, Seuil, Paris، ۱۹۹۶.
23. ^  De l’hospitalité، Calmann-Lévy, Paris، ۱۹۹۷.
24. ^  Adieu à Emmanuej Levinas, Galilée, Paris، ۱۹۹۷.
25. ^  Sur Parole, instatanés philosophiques, Ed. de l’aube, Paris، ۱۹۹۷.
26. ^  De quoi demain…، Dialogue (Jacques Derrida – Elizabeth Roudinesco)، Galilée, Paris، ۲۰۰۱.
27. ^  Marx & Sons, Galilée, Paris، ۲۰۰۲.
28. ^  Voyous, deux essais sur la raison, Galilée, Paris، ۲۰۰۳.
29. ^  Le "concept" du ۱۱ septembre, J. Derrida – Jürgen Habermas, Galilée، ۲۰۰۴.
30. ^  ۱۹۷۸ ،La vérité en peinture, par Jacques Derrida، Édition Flammarion.

جستارهای وابسته

• فیلسوفان سده بیستم
• نامداران فلسفه غرب
• ساختارشکنی
• واقعیت در نقاشی

منابع

• شکرخواه، یونس. ژاک دریدا در یک نگاه، وب‌نوشت دات، ‎۱۷ مهر ۱۳۸۴ (آخرین بازنگری ‎۲۶ آذر ۱۳۸۴).
• وثیق، شیدان. دِریدا فیلسوف «بی قرار» و «ساختار شکن»
• عبدالرضا مقدم و کسرا بزرگمهری، ترجمه. «نامه به دوست ژاپنی»، ژاک دریدا، ۱۹۸۳.سایت دوات، رضا قاسمی.
• علیرضا اسمعیل زاد، ژاک دریدا؛ متافیزیک حضور، روزنامه شرق ۱۳۸۴/۰۶/۰۲

پیوند به بیرون

فیلم مستندی درباره دریدا به زبان انگلیسی. با حضور خودش. Derrida 2002

مجموعه‌ای از گفتاوردهای مربوط به ژاک دریدا در ویکی‌گفتاورد موجود است.