زبان و ادب فارسی در هند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از زبان فارسی در هند)
پرش به: ناوبری، جستجو

زبان و ادب فارسی در هند سابقه‌ی دیرینه‌ای دارد. درباره‌ی پیشینه‌ی رواج زبان و ادب پارسی در شبه‌قاره، از مدارک تاریخی چنین برمی‌آید که در سده‌ی سوم هجری، برای نخستین بار هندوان فرصت یافتند تا با فارسی‌زبانان آشنایی‌یِ موثر پیدا کنند. در آن زمان بنا به قول ابن حوقل در صوره‌الارض و اصطخری در المسالک و الممالک، مردمِ «مُلتان» و «منصوره» به زبان عربی و سِندی، و مردم «مُکران»، به زبان فارسی سخن می‌گفتند. در اوایل سده چهارم هجری، در سِند شاعری ظهور کرد مشهور به رابعه بنت کعب که اشعار فصیح دلکشی از او در قدیم‌ی‌ترین تذکره‌ها نقل شده است و می‌رسانَد که در زمان او، زبان فارسی در سِند رواج داشته است.[۱]

زبان فارسی پیش از آنکه هندوستان مستعمره انگلستان شود، دومین زبان رسمی این کشور (در دوره گورکانیان زبان رسمی) و زبان فرهنگی و علمی بشمار می‌رفت. اما پس از استعمار، انگلیسی‌ها د رسال ۱۸۳۲ با زور انگلیسی را جایگزین فارسی کردند.[۲]

زبان فارسی در دورهٔ غزنویان به هند راه یافت در آن دوره پارسی، زبان ادبیات، شعر، فرهنگ و دانش بود. با تأسیس امپراتوری مغول هندوستان به اوج پیشرفت خود در هند رسید و زبان رسمی هندوستان شد.

زبان فارسی هندوستان شاعران بزرگی همچون بیدل دهلوی، و امیر خسرو دهلوی و دستگاه شعری سبک هندی را در خود پروراند. از دیگر شاعران نامدار فارسی زبان شبه قاره هندوستان، می‌توان از اقبال لاهوری نام برد.

.[۳] همچنین پارسی‌گویان هندوستان، واژه‌نامه‌های ارزشمندی برای زبان پارسی گردآوری کردند که از آنجمله می‌توان به فرهنگ ابراهیمی از ابراهیم قوام‌الدین فروغی، فرهنگ آنندراج از محمد پاشا، اشاره کرد.

دیرینگی پیوند زبانی ایران و هندوستان[ویرایش]

تاج محل - قلعه اگرا
سنگ نوشته سبک فارسی

تاریخ پیوند ایران و هند به هزاران سال پیش برمی گردد. تاریخ‌نگاران می‌نویسند که وقتی حدود ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ سال پیش از میلاد، تیره‌های آریایی از درهٔ خیبر وارد سرزمین‌های ایران و هند شدند، روابط فرهنگی و زبانیِ این دو کشور از آن روزگار آغاز گردید.

همانندی‌های فراوان میان زبان اوستا و سانسکریت هم نشانه دیگری از پیوند دیرینهٔ ایران و شبه قاره دارد. در دوران اشکانیان (۲۲۶ - ۲۴۹ ق. م) این روابط رو به گسترش نهاد تااینکه در زمان ساسانیان (۲۲۶ ق. م - ۶۵۲ م) با وجود ترجمهٔ کتاب‌های مهم هندی مانند «کلیله و دمنه» در عصر انوشیروان، پیوستگی‌های فرهنگی قوت گرفت.[۴]

پس از حمله سلطان محمود غزنوی به هندوستان دراوایل سدهٔ پنجم هجری زبان فارسی با آمدن سپاهیان محمود در شبه قاره گسترش می‌یابد. البته نباید سهم صوفیان را که مبلغان اصلی‌اسلام و زبان فارسی بودند، فراموش کرد. بزرگ صوفیانی چون هجویری، خواجهمعین‌الدین چشتی، شیخ بهاءالدین زکریا مولتانی، سیداشرف جهانگیر سمنانی، سیدعلی همدانی و... که با گفتار و کردارشان بر خیل مسلمانان و فارسی زبانان افزودند. حکومت پادشاهان مسلمان، به ویژه پادشاهان پارسی گوی هندوستان در سراسر شبه قاره را هم نباید از یادبرد، زیرا آنان با حمایت و پشتیبانیِ فراوان خود از علماء، دانشمندان، سرایندگان، ادیبان، هنرمندان و سایر فرهیختگان موجب شکوفایی و ارتقای زبان فارسی شدند و در این باره منابع و مآخذ فراوان است. .[۵] رسمیت یافتن زبان فارسی به عنوان زبان دین، سیاست، ادب و هنر در شبه قاره موجب شد که علاوه بر پدیدآمدن آثار فراوان فارسی در آن سرزمین توسط اهالی شبه قاره یا ایرانیان و دیگر مهاجران، به ویژه در زمینه‌های تاریخ، فرهنگ، دستور، یادنامه (تذکره) و انشاء آثار بزرگان شعر و ادب و عرفان ایران زمین مورد پروا و پذیرش دانشوران و متفکران قرار گیرد و دربارهٔ آنها پژوهش شود یا به زبان‌های گوناگون بومی سرزمین هند و پاکستان ترجمه گردد.

زبان فارسی هشت قرن پیش وارد هند شد، ۷۰۰ سال بر تارک اندیشه، روابط، سیاست، اقتصاد و فرهنگ مردم هند حاکمیت داشت. به گونه‌ای که کلیه آثار مهم فرهنگی، مذهبی، سیاسی، ادبی، مکاتبات، اسناد شخصی ودولتی و احکام قضایی هند به زبان فارسی نوشته می‌شد. هم اکنون آثار و نسخ خطی بسیار ارزنده موجود در هند حکایت از این واقعیت دارد. در سراسر هند بیش از پنجاه بخش زبان فارسی در دانشگاه‌ها و کالج‌ها به فعالیت اشتغال دارند. بیش از یکصد مدرسه و دبیرستان فعالانه به تدریس زبان فارسی می‌پردازند. در اکثر قریب به اتفاق مدارس سنتی اسلامی، زبان فارسی در متون درسی وجود دارد و همه علما و مدرسین با دیوانهای شعرای بزرگ، خصوصاً گلستان سعدی، آشنا و مانوس هستند. زبان فارسی از آن رو که قرن‌ها زبان رسمی سلاطین گورکانی درهند بود، علاوه بر آن تکلم گونه‌ای از زبان پارسی توسط اقلیت پارسیان هند، تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر زبان‌های رایج در شبه قاره به‌ویژه زبان اردو داشته‌است..[۶]

نوشته روی سنگ قبر[ویرایش]

سنگ قبرارجمندبانو

نوزاد دختری که مادرش در سفر تبعیدی از ایران به هند او را در کنار چاه آبی رها کرد تا شاهد دردهای خود و خانواده اش نباشد اما سرگذشت شگفت او بگونه‌ای رقم خورد که امروزه او نماد عشق در سراسر جهان است. .[۷] آرامگاه تاج محل در جهان سمبل عشق شناخته می‌شود. در داخل آرامگاه یا درگاه تاج محل (از عجایب هفتگانه جدید جهان در یونسکو) قبر شاه جهان و ارجمندبانو وجود دارد که با سنگ مرمر یکپارچه تزئین شده‌است کنار سنگ مرمر قبر سمت راست به خط نست فارسی رایج دوره صفویه نوشته شده‌است: مرقد منور ارجمندبانو بیگم مخاطب بممتاز محل متوفی سنه...

  • کنار سنگ گور شاه جهان نوشته شده:

مرقد مطهر اعلیحضرت فردوس آشیانی صاحبقران ثانی شاه جهان طاب ثراه سنه ۱۰۷۶ ق) برای خواندن این کتیبه فارسی تصویر را کلیک کنید. تعدادی از سنگ نوشته‌های دیگر فارسی با خط نست. ۱- زر نوشته‌ها و اشعار ایوان خاص قصر قلعه اگرا شاه جهان و تختگاه سیاه ۲- قصر اکبر شاه اگرا نوشته‌ها و اشعار ایوان و دیواره‌ها و (سنگ نوشته‌ای با نام پنج تن آل عبا به خط نست (نستعلیق)) ۳- سنگ نوشته‌های فارسی درگاه جهانگیر ۴- نوشته‌های قبر تاج محل ممتاز محل یا ارجمند بانو بیگم (۱۵ آوریل ۱۵۹۳ - ۱۷ ژوئن ۱۶۳۱) همسر ایرانی شاه جهان از پادشاهان فارس زبان سلسله گورگانی. او همسر دوم شاه‌جهان در ۱۷ جون ۱۶۳۱ میلادی در هنگام تولد چهاردهمین فرزندش جان باخت. شاه جهان بنای باشکوه تاج محل را برای یادبود وی ساخت. ارجمند بانو دختر یک ایرانی بنام عبدالحسن عاصف خان بود. برای هفتصد سال فارسی زبان اداری هندوستان بود تا اینکه درسال ۱۸۳۶م چارلز تری ویلیان زبان انگلیسی را بجای زبان فارســــی رسمیت داد. .[۸] روی مزار جهان آرا (دختر شاه جهان) این بیت نگار شده‌است: بغیر سبزه نپوشد کسی مزار مـرا- که قبرپوش غریبان همین گیاه بس است همچنین برلوحه سنگ مزار نورجهان وجهانگیر (درتاج محل) این شعر نورجهان حک شده‌است:

  • برمزار ما غریبان نی چراغی نی گلی- نی پر پروانه سوزد نی سراید بلبــلی.

.[۹]

تختگاه سنگ سیاه عزاداری شاه جهان برای ارجمند بانو بیگم (تاج الدوله)
اشعار فارسی
اشعار فارسی
taj adoula

لغتنامه‌های فارسی در هند[ویرایش]

بنیاد زبان امروزی فارسی بر پایه زبان پارسی باستان در سده اول اسلام گذاشته شد و در مدت یکصد سال شعر فارسی رشد کرد و بپایه کمال رسید. در سده سوم هجری ابو حفص سغدی بمنظور کمک بتورانیان در فهم دقائق شعر فارسی فرهنگی نوشت که امروز از نام و نشان آن کسی را آگاهی نیست. بلکه جمال الدین حسین انجو در فرهنگ جهانگیری و محمد قاسم سروری در مجمع الفرس که هر دو در اوائل سده یازدهم تالیف شده و شمس الدین قیس رازی در کتاب المعجم فی معاییر اشعار العجم تالیف اوائل قرن هفتم و ابو نصر فارابی در سال موسیقی خود از این کتاب یاد می‌کنند

  • و این تالیف ابو حفص سغدی نخستینفرهنگ واژگان فارسی است و نیز نخستین کتاب نثر فارسی بشمار است و کتاب دوم تاج المصار رودکی و سوم ترجمه تاریخ طبری است که در حدود ۳۵۲ ابو علی محمد بلعمی بحکم امیر منصور سامانی آنرا بپارسی گردانید.
  • فرهنگ دومتاج المصادر است که ابو عبد اللّه جعفر بن محمد رودکی متوفی بسال ۳۲۹ بمنظور حل مشکلات اشعار برای مردم خراسان نوشت و از نسخه آن نیز اطلاعی در دست نیست.
  • سوم لغت فرس تالیف ابو منصور علی بن احمد اسدی طوسی است که در سدهٔ پنجم میزبسته و در آن اشعار بسیار از استادان سخن مضبوظ است که در جائی دیگر دیده نشده. نام هفتاد و شش تن از شعراء قدیم و نیز بعض اشعار کلیله و دمنه و سند بادنامه گمشده رودکی و بعض اشعار و امق و عذرای گمشده عنصری در آن آمده و در ترتیب لغات ملاحظه حرف آخر شده‌است. پاول‌هورن خاورشناس آلمانی بسال ۱۸۹۷ مسیحی آنرا چاپ کرده[و چاپی دیگر پس از مقابله و تصحیح آقای عباس اقبال بسال ۱۳۱۹ در چاپخانه مجلس خورده‌است.]
  • چهارمفرهنگ قطران تالیف حکیم ابو منصر قطران تبریزی معاصر اسدی است. در مقدمه فرهنگ جهانگیری و صحاح الفرس بآن اشاره شده ولی امروز کسی را سراغ نداریم که نسخه‌ای از این فرهنگ را داشته یا دیده باشد.

.[۱۰]

  • پنجم صحاح الفرس تالیف محمد هندوشاه منشی غیاث الدین بن رشید الدین فضل اللّه‌است که ازلغت فرس استفاده کرده و ازفرهنگ ابو حفص بی‌اطلاع بوده‌است.
  • ششم معیار جمالی تالیف شمس الدین محمد فخری اصفهانی است که بسال ۷۴۵ بنام انجو شاه فارس نوشته و بسال ۱۸۸۵ مسیحی باهتمام کارل زالمان در روسیه بچاپ رسیده‌است. مؤلف بجای آنکه از استادان سلف شاهد بیاورد اشعار خود را بمناسبت معانی لغات ثبت کرده‌است.

۲۷ فرهنگ واژگان فارسی هند[ویرایش]

گوئی از اواخر قرن هشتم ببعد دانشمندان هند بلغات فارسی و اصطلاحات شعری بیش از ایرانیان توجه داشته‌اند زیرا که دوازده فرهنگ مربوط باواخر سده هشتم تا آخر سده دهم در دست است که در هند تالیف شده و در همین مدت دو فرهنگ در ایران تالیف گردیده‌است مکمل زحمات دلبستگان فارسی در هند همانا تالیف

  1. فرهنگ جهانگیری بسال ۱۰۱۷ می‌باشد. جهانگیری بهترین و جامع‌ترین فرهنگ فارسی است. مؤلف آن جمال الدین حسین انجوی شیرازی یکی از امراء دربار اکبر شاه و فرزند و جانشین او جهانگیر شاه بوده و پنجاه و سه فرهنگ فارسی در دست داشته و در لغات مندرج در آنها و نیز در لغاتی که خود پیدا کرده تحقیق و اجتهاد نموده و تحریفات را دور ریخته‌است. خود گوید«بسیاری از لغات که در هیج فرهنگی نشانی از آن نبود بهمرسید حل آنرا چاره جز تفحص از اهل دیاری که مصنف یا ناظم از آنجا بوده یا توطن در آنجا داشته نیافتم. مثلاً لغاتی که از حدیقه و دیوان حکیم سنائی غزنوی یافته شد از مردمان غزنی و کابل پژوهش نمودم». ترتیب لغات پسندیده نیست حرف دوم هر کلمه را باب و حرف اول را فصل قرار داده‌است. شاید بهمین جهت کمتر از آنچه شایسته‌است طرف توجه واقع گردیده بسال ۱۲۹۳ هجری در شهر لکهنو چاپی سراسر غلط از این فرهنگ سودمند انجام یافته‌است.
  • در قرن یازدهم و دوازدهم هفده فرهنگ در هند تالیف گردید. از آنجمله‌است.
  1. برهان قاطع تالیف محمد حسین متخلص ببرهان که سال پایان تالیفش ۱۰۶۲ می‌باشد و بترتیب حروف تهجی تنظیم گردیده. هزارها لغت و معنی زائد بر فرهنگهای سلف دارد که بعضی اصیل نیست. این فرهنگ شهرت بسیار یافته و چندین نوبت چاپ شده‌است.
  2. دیگر فرهنگ رشیدی تالیف عبد الرشید الحسینی از مردم سند است که تحقیقات مفیدی در لغات فارسی کرده و حرف اول و دوم بترتیب حروف تهجی است و بسال ۱۲۹۲ در کلکنه چاپ‌سر بی خورده‌است.
  3. دیگر بهار عجم بهار عجم تالیف تیک چند متخلص به بهار است. در ۱۱۵۲ باتمام رسیده و شامل الفاظ مرکب و اصطلاحات فارسی است. بقدری پسند ادباء معاصر او واقع شد که تا ۱۲۰۰ که تاریخ وفات مؤلف است هفت بار بچاپ رسید و پس از آن هم چند بار چاپ سنگی خورده‌است.

از سده سیزدهم یازده فرهنگ در دست می‌باشد:

  1. انجمن آراء ناصری تالیف رضا قلی هدایت از رجال نامی سلطنت ناصر الدین شاه قاجار و صاحب تالیفات بسیار دیگر است و بسال ۱۲۸۸ پایان یافته و در همان سال هم چاپ سنگی خورده‌است. بعض الفاظ جعلی برهان و دساتیر را ضبط کرده و بسیاری لغات تاریخی با تحقیقات زمان خود آورده که قابل استفاده‌است. ترتیب لغات بحروف تهجی است و تلفظ را بکمک هم‌وزن هر لغت روشن ساخته‌است. دیگر هفت قلزم تالیف غازی الدین حیدر فرمانروای استان اود واقع در شمال هند است. از ۱۲۲۹ که سال جلوس او بوده تا ۱۲۳۲ آنرا نوشته و قبول محمد نام آنرا مرتب کرده و دیباچه آنرا نگاشته است. این فرهنگ براساس برهان قاطع قرار دارد و دو بار بچاپ سنگی رسیده‌است.
  2. غیاث اللغات تالیف محمد غیاث الدین رامپوری که چهارده سال رنج برده و کتاب خود را بسال ۱۲۴۲ بپایان رسانیده‌است. لغات عربی و اصطلاحات علمی بسیاری در آن مضبوط و حرف اول و دوم هر لغت بترتیب حروف تهجی است.

.[۱۱]

در ابتدای قرن چهاردهم مفصل‌ترین فرهنگ فارسی بنام

  1. - فرهنگ آنندراج آنندراج فرمانروای شهرستان ویجی‌نگر واقع در جنوب هندنوشته شد. مؤلف محمد پادشاه متخلص بشادد بیرراجه آنندراج و مردی دانشمند و شاعر بوده. لغات عربی را از منتهی الارب و منتخب اللغه و صراح و غیاث و فرهنگ فرنک (اشتاینگس یا جانسون) و لغات فارسی را از مؤید الفضلا و بهار عجم و غیاث و انجمن آراء و برهان و هفت قلزم و کشف اللغات و شمس و مصطلحات وارسته با توضیح و شواهد هر یک نقل کرده و بترتیب حروف تهجی در آورده‌است. از جهانگیری و رشیدی و سراج استفاده نکرده. تاریخ پایان تالیف ۱۳۰۶ است بسال ۱۳۰۷ در شهر لکهنودر ۳۰۱۱ صفحه بزرگ چاپ سنگی خورده‌است.

دو فرهنگ دیگر بنام

  1. فرهنگ آصف اللغات
  2. نقش بدیع در هند
  3. فرهنگ نوبهار و کاتوزیان در ایران چاپ شده‌است و علاوه بر فرهنگهای یاد شده چهار فرهنگ فارسی بترکی بنام
  4. "اقنوم عجم"""" و
  5. شامل اللغات
  6. قائمه لطف اللّه
  7. لغت نعمت اللّه تالیف قرن نهم و دهم در دست می‌باشد.

(شرح فوق از مقدمه جلد پنجم فرهنگ نظام تالیف علامه آقا محمد علی داعی الاسلام باختصار نقل گردید). این فرهنگ جامع لغات فارسی و لغات عربی مستعمل در فارسی بامر«نظام» حکمران دکن واقع در جنوب هند از سال ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۸ قمری تالیف و در همانجا در ۵ جلد و ۳۵۳۶ صفحه چاپ سنگی شده‌است. از فرهنگ جامع مرحوم ناظم الاطباء نفیسی که از«ا»تا«ل» در چهار جلد بطبع رسیده و جلد آخر آن زیر چاپست و نیز از لغت‌نامه آقای علی اکبر دهخدا که چهار جزء آن بتازگی از چاپ در آمده چون هر دو پس از ۱۳۱۸ تاریخ اتمام فرهنگ نظام انتشار یافته یاد نشده‌است.[۱۲]

نسخه‌های خطی فارسی در هندوستان[ویرایش]

بر اساس نقش پارسی بر احجار هند و گزارش های سالهای اخیر در کتابخانه‌های هندوستان هزاران و بعضی نوشته هااز میلیون ها کتاب خطی فارسی در کتابخانه ها هند سخن گفته اند که بخشی از آنها در دوره حکومت کمپانی هند شرقی بریتانیا از هند خارج شده و بخشی نیز در اثر مرور زمان و رطوبت تخریب و یا خوراک موریانه شده است اما با این وجود هنوز هزاران نسخه خطی و چاپ سنگی به زبان فارسی وجود دارد.[۹] که فهرستی از کتابها و آدرس تعدادی از آنها تهیه شده است که از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه شعبه تحقیق و ﺍشاعت کشمیر و کتابخانهحمیدیه بوپال،بهمن ماه۱۳۶۳ ه ش/فوریه ۱۹۸۶ م.
  2. فهرست نسخه‌های خطی عربی کتابخانه ندوه ﺍلعلما، لکهنو، مردﺍدماه ۱۳۶۵ هش/ ذیﺍل حجه ۱۴۰۶ ه.
  3. فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه ندوه ﺍلعلما، لکهنو، فروردینماه۱۳۶۵ ه ش/ ﺁوریل ۱۹۸۶ م.
  4. فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه رﺍجه محمودﺁباد، لکهنو، بهمنماه ۱۳۶۶ هش/ جمادی ﺍلثانی ۱۴۰۸ ه.
  5. فهرست نسخه‌های خطی و چاپی دیوﺍن حافظ در هند، ترتیب و تنظیم: دکترشریف حسین قاسمی, دیماه ۱۳۶۷ ه ش/جمادیﺍﻻول ۱۴۰۹ ه.
  6. فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه‌های عمومی و ﺁرشیو پتیاﻻ(پنجاب، هند), نشر ﺍول ۱۳۷۷ ه ش/۱۹۹۹ م.
  7. فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه ﺍنجمن ترقی ﺍردو، دهلی‌نو,

نشرﺍول ۱۳۷۷ ه ش/۱۹۹۹ م.

  1. فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه کتابخانه عمومی هردیال، دهلی,

نشر ﺍول ۱۳۷۷ ه ش/۱۹۹۹ م. قند پارسی ۵۶۸

  1. فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه جامعه همدرد، تغلقﺁباد، دهلی‌نو,

نشر ﺍول زمستان ۱۳۷۷ ه ش/۱۹۹۹ م.

  1. فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه جامعه ملیه ﺍسلامیه، دهلی‌نو، نشرﺍول ۱۳۷۷ ه ش/۱۹۹۹ م.
  1. فهرست نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه رضا رﺍمپور، جلد ﺍول، دوم و سوم،شامل معرفی ۵،۵۰۰ نسخه فارسی با همکاری کتابخانه رضا رﺍمپور ـ رﺍمپور.
  2. . فهرست نسخه‌های خطی فارسی و عربی، جلد ﺍول (به زبان فارسی) کتابخانهموﻻنا ﺁزﺍد دﺍنشگاه ﺍسلامی علیگره شامل معرفی ۲۰۳۵ نسخه.
  3. فهرست نسخه‌های خطی فارسی و عربی، جلد دوم (به زبان فارسی) بخش تاریخ و کتابخانه موﻻنا ﺁزﺍد دﺍنشگاه ﺍسلامی علیگره، شامل معرفی ۷۰۰ نسخه.
  4. فهرست نسخه‌های خطی فارسی و عربی، جلد ﺍول (به زبانﺍنگلیسی) کتابخانه موﻻنا ﺁزﺍد دﺍنشگاه ﺍسلامی علیگر
  5. فهرست نسخه‌های خطی فارسی وعربی،جلددوم به زبان ﺍنگلیسی) بخش تاریخ و کتابخانه موﻻنا ﺁزﺍد دﺍنشگاه ﺍسلامی علیگر.
  6. فهرست نسخه‌های خطی فارسی و عربی، جلد سوم (به زبان فارسی) کتابخانهحکیم ظلّﺍلرحمن (ﺁکادمی ﺍبنسینا) علیگره شامل معرفی ۲۹۰ نسخه.
  7. فهرست میکروفیلم نسخه‌های خطی فارسی و عربی، کتابخانه‌های گجرﺍت شامل کتابخانه عالیه مهدویه، کتابخانه عالیه چش تیه و کتابخانه درگاه پیر محمد

شاه، فارسی, بهکوشش مرکز میکروفیلم نور. ۸. فهرست میکروفیلم نسخه‌های خطی فارسی کتابخانه رضارﺍمپور (جلد سوم)، شامل مععرفی ۱۵۰۰ نسخه تﺃلیفات شیعه در ﺍین کتابخانه، در دست ﺍقدﺍم.۵۶۹ فهرست فهارس نسخ خطی کتابخانه‌های هند

  1. فهرست میکروفیلم نسخه‌های خطی کتابخانه رﺍجه محمودﺁباد، لکهنو، شامل

معرفی ۸۰۰ نسخه خطی عربی و فارسی.

  1. . فهرست میکروفیلم نسخه‌های خطی کتابخانه جامعه همدرد، دهلی.
  2. فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مزمل ﺍﷲ خان، علیگره، در دست ﺍقدﺍم.
  3. . فهرست نسخه‌هایخطی کتابخانه شاه ﺍبوﺍلخیر، دهلی، در دست ﺍقدﺍم.
  4. فهرست ﺍنگلیسی میکروفیلم نسخه‌های خطی کتابخانه جامعه همدرد،دهلی‌نو، در دست ﺍقدﺍم.[۱۰]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانوشت[ویرایش]

  1. گزارش فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ص 63
  2. Clawson, Patrick. Eternal Iran, 2005, ISBN 1-4039-6276-6, Palgrave Macmillan, p.6
  3. پژوهشی در تاثیر زبان فارسی بر زبان‌های شبه قاره هندوستان [۱] ایرنا
  4. تاثیر زبان فارسی بر زبان و ادبیات شبه قاره هند[۲] حوزه هنری دکترعجم
  5. پژوهشی در تاثیر زبان فارسی بر زبان‌های شبه قاره هندوستان [۳] ایرنا
  6. تاثیر زبان فارسی بر زبان و ادبیات شبه قاره هنددکترعجم [۴] آفتاب
  7. کتاب سفرنامه هند در سال ۱۳۵۰ خورشیدی. نوشته محمدرضا خانی. به فارسی.
  8. پژوهشی در تاثیر زبان فارسی بر زبان‌های شبه قاره هندوستان [۵] ایرنا
  9. تاثیر زبان فارسی بر زبان و ادبیات شبه قاره هنددکترعجم [۶]دیلمستان
  10. پژوهشی در تاثیر زبان فارسی بر زبان‌های شبه قاره هندوستان [۷] ایرنا
  11. پژوهشی در تاثیر زبان فارسی بر زبان‌های شبه قاره هندوستان [۸] قطره
  12. مجله دانش فروردین ۱۳۲۸ فرهنگهای فارسی و پیدایش بیشتر آنها در هند

منابع[ویرایش]

  • گزارش نسخه‌های خطی هندوستان. ویژه نامه نسخ خطی هند۱۳۸۷ فصلنامه قند پارسی[۱۱]
  • [۱۲]
  • نقش پارسی بر احجار هندعلی اصغر حکمت[۱۳]
  • آنندراج در وبگاه مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
  • [۱۴]
  • نوشتار: خیام و هند، نوشته: ابوالقاسم رادفر - عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی
  • Clawson، Patrick. Eternal Iran، ۲۰۰۵، ISBN ۱-۴۰۳۹-۶۲۷۶-۶، Palgrave Macmillan
  • اهمیت زبان فارسی در عصر دهکده جهانی، دکتر محمد عجم - همشهری، ۲۲آبان ۱۳۸۵

[۱۵]-

  • تاثیر زبان فارسی بر زبان و ادبیات شبه قاره هنددکتر عجم سایت آفتاب[۱۶]
  • [۱۷]
  • زبان "اردو" بر آمده از مشترکات فارسی و هندی است. مصاحبه دکتر عجم[۱۸]
  • پهرست: درگاه زبان و ادب پارسی (فارسی،دری، تاجیکی)این وبگاه ویژه همه پارسی زبانان گیتی است و بر آن است تا حوزه تمدنی زبان پارسی را پاسداری کند و زنده بدارد.