ممتاز محل
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
ممتاز محل یا ارجمند بانو بیگم (۱۵ آوریل ۱۵۹۳ - ۱۷ ژوئن ۱۶۳۱) همسر ایرانی شاه جهان (از پادشاهان امپراتوری مغولی هند یا گورکانی) بود. شاه جهان تاج محل را برای یادبود وی ساخت.
ارجمند بانو دختر یک ایرانی بنام عبدالحسن عاصف خان بود. ارجمند بانو ملقب به ممتاز محل، همسر پنجمین پادشاه گورکانی موسوم به شاه جهان است. ارجمند بانو نوه پسری شخصی به نام میرزا غیاث الدین شیرازی بود. میراز غیاث الدین شخصی ایرانی بود که با خانوادهاش در دورهٔ اکبر، (سلطنت ۱۴-۹۶۳ ه.ق) به هند رفت و در دربار او به کار اشتغال ورزید و در مدت کوتاهی پیشرفت کرد و عهده دار فعالیتهای مهمی شد. پیشرفت این شخص در دوره فرزند اکبر، جهانگیر (سلطنت ۱۰۷۳-۱۰۱۴ ه.ق) چنان بود که به عالی ترین مقام اداری کشور یعنی به منصب صدارت عظمی دست یافت، و جهانگیر با دختر وی به نام مهر انساء ملقب به نورجهان ازدواج کرد. آصف خان پسر میرزا غیاث و برادر مهر النساء نیز به عنوان سپهسالار انتخاب شد. ملکه نورجهان از قدرت فوق العادهای در دربار برخوردار بود و بسیاری از افراد خاندان او در دستگاه سلطنت به کارهای گوناگون اشتغال داشتند.
ارجمند بانو فرزند آصف خان و برادرزاده نورجهان، ملکه کشور بود که با شاهزاده خرم، فرزند جهانگیر ازدواج کرد و فرزندانی از او به دنیا آورد. شاهزاده خرم که مورد بی مهری نورجهان واقع شده بود، پس از مرگ جهانگیر تنها با کمک آصف خان، پدر زن خود، توانست بر رقبای خود پیروز شود و قدرت را به دست آورد. وی پس از نشستن بر تخت سلطنت با نام شاه جهان شهرت یافت، همسر او نیز به ممتاز محل ملقب شد.
گفتهاند شاه جهان همسرش را بسیار دوست میداشت و در همهٔ سفرها حتی سفرهای جنگی نیز او را به همراه خود میبرد. در یکی از این سفرهای جنگی که تقریباً یک سال پس از به سلطنت رسیدن شاه جهان روی داد و او برای سرکوبی حاکم افغانی دکن عازم شده بود، با وجود باردار بودن، ارجمند بانو را همراه خود برده بود. در هنگام جنگ با سپاه دشمن پادشاه شنید که همسرش دچار درد و کسالت سختی شدهاست، و امیدی به زنده ماندنش نیست، به همین سبب فوراً خود را به نزد همسرش رساند و از او خواست که هر چه در دل دارد، به او بگوید. وی نیز نکاتی را ابراز داشت که از قول او چنین نوشتهاند: «شاها گفته و شنیده ما را عفو فرمایند، عنقریب مسافر هستم... شاها در ایام محبوسی همدرد شما ماندم. الحال که ایزد تعالی پادشاهی نصیب شما کرد و فرمانروایی جهان بخشید ما پر حسرت انتقال میکنیم و میرویم بنابر آن دو وصیت است، امید که هر دو قبول شوند. خدیو جهان اقبال نموده استفسار کردند، بیگم صاحب فرمودند که حق تعالی شما را چهار پسر و چهار دختر دادهاست برای نام و نشان همین کفایت میکند، چنان نشود که نسل دیگر از کسی پیدا شود که با هم جنگ و جدل دارند. وصیت دوم آنست که برای ما همچنان مکان تعمیر باید که بر منصه ظهور نایاب و کمال عجیب و غریب گردد.» شاه جهان هر دو وصیت را به دل و جان قبول کرد.
نوشتهاند که شدت علاقه مندی شاه جهان به همسرش چنان بود که تمامی موی سر شاه جهان در سال دوم فوت همسرش سفید شد. او وصیت همسرش را در نظر گرفت و چنان که نوشتهاند در مدت زندگی خود پس از فوت همسرش که نزدیک به سی و شش سال بود (۱۰۴۰ تا ۱۰۷۶ ه.ق) ازدواج نکرد و در این مدت دخترش، جهان آرا از او نگهداری میکرد. البته آرزوی ممتاز محل در مورد عدم بروز جنگ میان فرزندانش تحقق نیافت، چرا که اورنگ زیب پسر سوم شاه جهان به برادرش دارا شکوه که شخصی ادیب واندیشمند بود، حسادت میروزید. او پدر را دستگیر و زندانی کرد و بردارش را به قتل رساند و خود قدرت را به دست گرفت.
شاه جهان وصیت دوم همسرش ممتاز محل را نیز مورد توجه قرار داد و در همان سال (۱۰۴۰ ه.ق) دستور داد آرامگاهی برای او ساخته شود. بنای باشکوه آرامگاه در زمینی وسیع در کنار رودخانه یامونا (جمنا) شروع شد و ساخت آن هفده سال به طول انجامید تا سرانجام در سال ۱۰۵۷ ه.ق طی مراسمی خاتمه بنای مجموعه تاج محل اعلام شد.
بنای تاج محل یکی از بهترین نمونههای معماری کشور هندوستان است که تاثیر معماری و فرهنگ ایرانی در آن کاملا هویداست. که در سال ۲۰۰۷ میلادی به عنوان یکی از عجایب هفتگانه جدید برگزیده شد.
[ویرایش] جستارهای وابسته
[ویرایش] منابع
- سلطانزاده، حسین. ۱۳۷۸. تاج محل؛ تداوم طراحی باغ ایرانی. دفتر پژوهشهای فرهنگی. تهران. چاپ نخست.
