توکاماک

داخل چنبرهٔ توکاماک TCV در سوئیس

توکاماک (به روسی: Токамак)‏(به انگلیسی: Tokamak)‏ نام نوعی دستگاه است که کار آن محصورسازی پلاسما است و بر مبنای محصورسازی مغناطیسی طراحی شده‌است.

این سیستمها حاوی پلاسمای دوتریوم-تریتیوم هستند که توسط دو سری میدان مغناطیسی نگهداری میشوند، و شکلی مانند چنبره تشکیل می‌دهند.

کاربرد توکاماک‌ها برای دستیابی به تولید انرژی هسته‌ای از طریق روش گداخت می‌باشد.

توکاماکهای مشهور

توکاماکهای زیادی در اقصی نقاط جهان مشغول به فعالیت بوده و هستند. از میان آنان، توکاماکهای مشهور در زیر فهرست بندی شده اند.

کنونی

توکاماک KSTAR کره جنوبی

• توکاماک T-10: انستیتو کورچاتوف، روسیه، تاسیس ۱۹۷۳
• TEXTOR، آلمان، تاسیس ۱۹۷۸
• چنبره مشترک اروپا (JET)، انگلستان، تاسیس ۱۹۸۳
• JT-60، ژاپن، تاسیس ۱۹۸۵
• STOR-M، کانادا تاسیس ۱۹۸۷.
• Tore Supra، فرانسه، ۱۹۸۸
• Aditya، هند، ۱۹۸۹
• DIII-D کالیفرنیا، ژنرال اتومیکس ۱۹۸۸
• COMPASS، سابقا متعلق یه انگلستان، اکنون متعلق به جمهوری چک
• FTU، ایتالیا، ۱۹۹۰
• ISTTOK، پرتغال، ۱۹۹۱
• ASDEX، آلمان، ۱۹۹۱
• Alcator C-Mod دانشگاه‌ام آی تی، ۱۹۹۲
• TCV، سوئیس، تاسیس ۱۹۹۲
• TCABR، برزیل ۱۹۹۴.
• HT-7، چین، ۱۹۹۵
• MAST، انگلستان، ۱۹۹۹
• آزمایشگاه ملی چنبره کروی، دانشگاه پرینستون، ۱۹۹۹
• EAST (HT-7U)، چین، ۲۰۰۶
• KSTAR، کره جنوبی، ۲۰۰۸

بازنشسته

• LT-1 استرالیا، ۱۹۶۳
• T-3، روسیه
• T-4، روسیه
• Texas Turbulent Tokamak، دانشگاه تگزاس در آستین، ۱۹۷۱
• Alcator A و Alcator C، دانشگاه‌ام آی تی، ۱۹۷۵ تا ۱۹۸۸.
• TFTR، دانشگاه پرینستون، ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۷
• CASTOR، جمهوری چک، ۱۹۸۳ تا ۲۰۰۶
• T-15، روسیه، ۱۹۸۸ تا ۲۰۰۵
• UCLA Electric Tokamak، دانشگاه کالیفرنیا در لس آنجلس، ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۵
• Tokamak de Varennes، کانادا، ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۹
• START، انگلستان، ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۸

آینده

• ITER، فرانسه
• SST-1، هند،
• DEMO، ۲۰۲۴، در صورت موفقیت آمیز بودن ITER

در ایران

بخش تحقیقات فیزیک اتمی وملکولی مرکز تحقیقات فیزیک پلاسمای دانشگاه آزاد اسلامی واحدعلوم وتحقيقات تهران، در سال ۱۳۷۳ موفق به راه اندازی یک دستگاه توکامک مشتق T-1 روسی گردید که IR-T1 نامیده شد. هدف از این توکاماک آزمایشی، پیشبرد تحقیقات و مطالعات پیشرفته در زمینه فیزیک پلاسما و همجوشی هسته‌ای عنوان گردید.

توکامک IR-T1 در زمره توکامک‌های کوچک و با راندمان بالا می‌باشد.

نگارخانه

• 

  توکاماک از دو سری میدان (طولی و عرضی) بهره می‌برد

• 

  دید مقطعی یک چنبره و پلاسمای داخل آن

• 

  میدان چنبره

• 

  تمبر یادبود بمناسبت ساخت توکاماک T-3

جستارهای وابسته

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ توکاماک موجود است.

• نیروگاه هسته‌ای