برش‌نگاری با گسیل پوزیترون

تصویری متابولیکی از مغز توسط مقطع نگاری با نشر پوزیترون

برش‌نگاری با گسیل پوزیترون (مقطع‌نگاری با نشر پوزیترون) (به انگلیسی: Positron Emission Tomography)‏ که به اختصار PET نامیده می‌شود، روشی نوین است که در علوم تشخیصی در فیزیک پزشکی به ویژه پزشکی هسته‌ای کاربرد پژوهشی و همه‌روزه فراوانی دارد.

پت اسکن

دستگاه متداولی که این روش را جهت تصویر برداری به کار می‌برد پت اسکن نام دارد و متشکل از چند هزار آشکار ساز کوچک (از نوع Bismuth Germanium و Leutetium Orthosilicate) است که بصورت انطباقی (Coincidence detection) پرتوهای گاما 511keV تولید شده از نابودی جفتی (pair annihilation) الکترون و پوزیترون را از درون بدن بیمار آشکار سازی می‌کند.

پت اسکن اول بار در دانشگاه واشنگتن در سنت لوییس درسال ۱۹۷۵ توسط مایکل فلپس اختراع گشت. در این سیستم یک عنصر رادیواکتیو با نیمه عمر کوتاه که با گرفتن پوزیترون متلاشی می‌شود (که به لحاظ شیمیایی ملکول فعال متابولیک محسوب می‌شود) به بدن بیمار تزریق می‌گردد و پس از وقفه کوتاهی (جهت پخش مواد در سیستم گردش بدن) بیمار جهت تصویرگیری به داخل دستگاه اسکن منتقل می‌شود. مولکولی که بدین منظور استفاده می‌شود فلوئورو دی اکسی گلوکز (FDG-۱۸) می‌باشد.

امروزه دستگاه‌های پت در بیمارستانها در سرتاسر ایالات متحده و نیز در آشکارسازی و تحقیقات در زمینه‌هایی همچون ناراحتی‌های مغز و اعصاب مثل روان‌گسیختگی، پارکینسون، آلزایمر، و آنکولوژی کاربرد وسیع دارند.

قیمت هر دستگاه تا دو میلیون دلار تخمین زده می‌شود و اخیرا این دستگاه‌ها با سی تی اسکن بصورت ترکیبی (PET/CT fusion) وارد بازار شده‌اند.

از آنجایی که برای آشکار سازی تلاشی جفتی احتیاج به رادیو ایزوتوپ‌های با نیمه عمر کمتر از دو ساعت می‌باشد، پت اسکن را اغلب در مجاورت یک دستگاه شتاب‌دهنده نصب می‌کنند. پر مصرف‌ترین این ایزوتوپها فلور-۱۸ است که نیمه عمر آن حدود ۱۱۰ دقیقه‌است. خرید و نصب اینگونه شتاب‌دهنده‌ها خود حدود یک میلیون دلار هزینه در بر دارد.

در سال ۲۰۰۱ ایران دو دستگاه پت اسکن مشغول به کار داشت، که یکی در بیمارستان دکتر شریعتی، و دیگری در سازمان انرژی اتمی قرار داشتند.

• 

  شماتیک نحوهٔ عملکرد سیستم پت اسکن از زمان تلاشی جفتی تا زمان نمایش بر صفحه رایانه

• 

  یک دستگاه پت اسکن منفرد (غیر ترکیبی)

• 

  نتیجهٔ ترکیب سیستم‌های پت و سی تی اسکن تصویر ساختاری-دگرگشتی بالا می‌باشد.

• 

  شماتیک چگونگی آشکارسازی تصادفی در PET

در تصویربرداری با روش های هسته ای ،مثل PETT ،هر چند بعلت استفاده از مواد رادیواکتیو ،ایمنی به مقدار زیادی پایین می آید،همچنین رزولوشن در مقایسه با CT بسیار پایینتر است، با این وجود فواید و امکانات بی نظیری در اختیارمان قرار می دهد. فواید:

• • • ارائه تصویر از عملکرد(function)بخش های مختلف بدن و امکان دستیابی به اطلاعات متابولیکی و شیمیایی بدن
    • امکان تشخیص نواحی سرطانی و بدخیم در بافت های سلولی
    • امکان تشخیص و ردیابی ناهنجاری هادر فعالیت های سلولی پیش از آنکه تغییراتی در آناتومی اعضا بصورت محسوس،ایجاد کنند.

آزمون استرس هسته‌ای

در آزمون استرس هسته‌ای، که با PET انجام می‌گیرد، پزشکان ماده‌ای رادیواکتیو را به خون تزریق می‌کنند، سپس با استفاده از دوربین اشعه گاما چگونگی حرکت خون در قلب را بررسی می‌کنند. این آزمون مشخص می‌کند که قلب تا چه حد قابلیت رسانیدن خون اکسیژن دار به عضله را دارد.

اغلب این آزمون را دوبار انجام می‌دهند، یک بار برای بررسی کارکرد قلب در حال استراحت، و بار دیگر در حال فعالیت و تحت فشار جسمی. انجام دادن دو اسکن PET ممکن است مدت زیادی (تا ۵ ساعت) بطول بیانجامد، گذشته از اینکه این آزمون بیمار را در معرض مقادیر نسبتاً زیادی تششع قرار می‌دهد.

جُستارهای وابسته

• اسپکت
• پت-سی تی
• سینوگرام
• میکروپت

پیوند به بیرون

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ برش‌نگاری با گسیل پوزیترون موجود است.

• What is PET
• Positron Emission Tomography
• Imaging for hope
• نگاهی گذرا بر سیستم تصویربرداری پت/سی‌تی (فارسی)
• Positron Emission Tomography