مقطع‌نگاری رایانه‌ای تک‌فوتونی

برش‌نگاری یا مقطع نگاری یا توموگرافی رایانه‌ای تک فوتونی (به انگلیسی: Single Photon Emission Computed Tomography)‏ یا به اصطلاح اسپکت، روشی است که در علوم تشخیصی در فیزیک پزشکی بویژه پزشکی هسته‌ای کاربرد تحقیقاتی و روزمرهٔ فراوانی دارد.

در این روش از رادیوایزوتوپهایی استفاده می‌شود که ذرات گاما از خود ساطع می‌کنند.

از نمونه دستگاه‌های متداولی که این روش را جهت تصویر برداری به کار می‌برد دوربین گاما و یا دوربین انگر (Anger Camera) را می‌توان نام برد که امروزه در بیمارستان‌ها و نیز در آنکولوژی کاربرد وسیع دارند.

دوربین‌های گاما ۱۸۰ و یا ۳۶۰ درجه حول بیمار قابلیت گردش دارند تا بتوانند تصاویر مقطعی تولید کنند.

تصاویر اسپکت عموماً در ماتریس‌های ۱۲۸ در ۱۲۸ پیکسل باز سازی می‌شوند.

در ایران بیش از ۶۵ انواع دستگاه اسپکت مشغول به کار می‌باشند.

اسپکت اول بار در دههٔ ۱۹۷۰ بتوسط دیوید کوهل اختراع گشت.

عملکرد

این روش مشابه تصویربرداری CT می باشد(به بیان دیگر مقطع نگاری در پزشکی هسته ای می باشد) با این تفاوت که از تابش اشعه های گاما استفاده می شود. پرتودارو(یاهمان tracer) از طریق تزریق یا تنفس یا ... وارد جریان خون می شود. پرتودارو متشکل از دو بخش می باشد: دارویی که با ایزوتوپ رادیواکتیو برچسب گذاری شده است. ایزوتوپ رادیو اکتیو در بدن متلاشی شده منجر به تولید اشعه های گاما می شود. برخلاف تصویربرداری معمولی صفحه ای که در پزشکی هسته ای استفاده می شود، این روش تصاویر 3 بعدی می دهد. کاربرد عمده ی این روش (که تصاویر 3 بعدی از فعالیت های متابولیکی داخل بدن ،می دهد)، تصویربرداری از تومور،استخوان های بدن، تیروئید و همچنین مطالعات مربوط به رشد و سرایت بیماری، می باشد.

کاربرد

به کمک مقطع‌نگاری رایانه‌ای تک‌فوتونی (SPECT)، می توان تصاویر سه بعدی از عملکرد یک بافت یا اورگان مانند قلب یا مغز، بدست آورد. روش کار به این گونه می باشد که یک ماده با نیمه عمر کم به صورت ترکیب شیمیایی خاصی در می آید که در بافت های خاصی از بدن و به نسبت فعالیت آن بخش، از خون جذب می گردد. این ماده شیمیایی می تواند یک نوع قند خاص برای بررسی عملکرد بخشی از مغز باشد. این ماده وارد خون شخص شده و توسط سلول های مغزی که مصرف کننده ی اصلی این نوع قند هستند جذب می گردد و در نتیجه بیشترین تشعشع حاصل از این نواحی خواهد بود.

• تصویربرداری پرفیوژن میوکاردیال (Myocardial perfusion imaging)
• تصویربرداری از عملکرد مغز (Functional brain imaging)

اسپکت/سی‌تی

سیستم‌های اسپکت-سی‌تی به‌طور همزمان تصاویر کارکردی و کالبدشناختی از بیمار اخذ می‌کنند.

نگارخانه

• 

  تصویر برداری SPECT از عملکرد مغز با ماده رادیودارو Tc-99

• 

  چگونگی تصویربرداری از قلب توسط اسپکت.

• 

  تصویری از قلب توسط اسپکت.

• 

  تصویری از کبد توسط اسپکت

جستارهای وابسته

• سینوگرام
• اسپکت-سی‌تی

منابع

منابع دیگر:

پیوند به خارج

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ مقطع‌نگاری رایانه‌ای تک‌فوتونی موجود است.

• What is a SPECT scan? The Mayo Clinic
• اطلس Brain SPECT Imaging and Resources
• اطلس Brain Perfusion SPECT دانشگاه هاروارد
• Single Photon Emission Computed Tomography