سال کبیسه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

کبیسه از ریشه کبس به معنی پرکردن چاه از خاک است. در گاه‌شماری، به مقدار زمانی که برای رفع نقصان سالهای عمومی از مقدار واقعی آن یا رفع نقصان سالهای خاص نسبت به سالهای دیگر، بر سال معینی می افزایند، کبیسه گفته می‌شود. سال کبیسه (فرانسه Bissextile)سالی است که مقدار نقصان بر آن افزوده شده باشد.

در گاهشمارهای مبتنی بر تقویم جلالی، مثل تقویم گریگوری و تقویم هجری خورشیدی که سالهای عادی ۳۶۵روزه و سالهای کبیسه آنها ۳۶۶روزه است، معمولاً در حدود هر سی‌وسه سال، هشت سال کبیسه و بیست‌وپنج سال عادی دارند. در تقویم‌های قمری، مثل تقویم هجری قمری، طول سال‌های عادی ۳۵۴روز و سال‌های کبیسه ۳۵۵روز است. در این تقویم‌ها معمولاً حدود هر سه سال یک بار سال کبیسه می‌شود.[۱] بعبارتی در تقویم هجری قمری در یکدورهٔ سی ساله، ۱۱ سال کبیسه وجود دارد که ۸ مورد سه ساله و ۳ مورد دو ساله است. در تقویمهای خورشیدی (هجری خورشیدی و گریگوری) معمولاً در هر چهار سال یکسال کبیسه وجود دارد و برای جبران کسر سال در هر دوره کبیسه تعدیل و کاسته می شود. در تقویم هجری خورشیدی طبق محاسبات نجومی، برای تعدیل، در هر دورهٔ ۲۹ یا ۳۳ یا ۳۷ سال یک کبیسه پنجساله (بجای چهارساله) در آغاز محقق می شود. و در تقویم گریگوری طبق قرارداد، برای تعدیل در هر چهارقرن سه کبیسه چهارساله حذف شده و فواصل کبیسه‌ها هشت ساله می شود.

در برخی گاهشمارها، مثل تقویم عبری، تقویم طبری و تقویم چینی، طول سال‌های عادی ۱۲ ماه و طول سال‌های کبیسه ۱۳ ماه است.

تشخیص کبیسه بودن سالها[ویرایش]

برای تشخیص کبیسه بودن سالهای گاهشماری رسمی ایران شیوه یکنواختی وجود ندارد. برای سال‌های ۱۲۴۴ تا ۱۳۴۲، چنانچه باقی‌ماندهٔ حاصل تقسیم سال مورد نظر بر عدد ۳۳، یکی از اعداد ۱، ۵، ۹، ۱۳، ۱۷، ۲۲، ۲۶ و ۳۰ باشد، آن‌سال کبیسه است. و برای سالهای ۱۳۴۳ تا ۱۴۷۲ به‌جای ۱۷، باقی‌مانده ۱۸ ملاک خواهد بود. و برای دیگر سالها نیز به مراتب تفاوتهایی در اعداد هشتگانه فوق وجود دارد.[۲] به عنوان مثال سال ۱۳۸۷ سالی کبیسه است چراکه باقی‌ماندهٔ تقسیم ۱۳۸۷ بر عدد ۳۳ برابر عدد ۱ است.

برای تشخیص این که سال میلادی مورد نظر کبیسه است، حداقل یکی از شرایط زیر باید برقرار باشد:[۳]

۱) سال میلادی مورد نظر بر ۴ بخش‌پذیر باشد (باقی‌ماندهٔ تقسیم آن سال بر ۴ برابر ۰ باشد) و بر ۱۰۰ بخش‌پذیر نباشد (باقی‌ماندهٔ تقسیم آن بر ۱۰۰ برابر ۰ نباشد)

۲) سال میلادی مورد نظر بر ۴۰۰ بخش‌پذیر باشد

به عنوان مثال سال ۱۹۰۰ میلادی با این که بر ۴ بخش‌پذیر است سال کبیسه نیست (چون بر ۱۰۰ بخش‌پذیر است). سال ۲۰۰۰ میلادی سال کبیسه است (چون بر ۴۰۰ بخش‌پذیر است). سال ۲۰۰۴ میلادی سال کبیسه است (چون بر ۴ بخش‌پذیر است و بر ۱۰۰ بخش‌پذیر نیست).

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

محاسبه زمان تحویل سال خورشیدی از -۴۰۰۰ میلادی تا +۲۵۰۰ میلادی (برابر با -۳۳۷۹ خورشیدی تا ۱۸۷۹ خورشیدی) در تارنمای The Institut de Mecanique Celeste et de Calcul des Ephemerides (IMCCE)

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]