پرش به محتوا

هنری چهارم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
هنری چهارم
پرتره‌ای از هنری چهارم، اثر هنرمندی ناشناس، گالری ملی پرترهٔ لندن
پادشاه انگلستان و لرد ایرلند
سلطنت۳۰ سپتامبر ۱۳۹۹ – ۲۰ مارس ۱۴۱۳[۱]
تاج‌گذاری۱۳ اکتبر ۱۳۹۹[۲]
پیشینریچارد دوم
جانشینهنری پنجم
زاده۱۵ آوریل ۱۳۶۷[۳]
قلعهٔ بولینگبروک، لینکلن‌شر، پادشاهی انگلستان
درگذشته۲۰ مارس ۱۴۱۳ (۴۵ سال)[۱]
تالار اورشلیم، کلیسای وست‌مینستر، وست‌مینستر، انگلستان[۲]
آرامگاه
کلیسای جامع کنتربری، کنت، انگلستان
همسرانماری دو بون (ازدواج ۱۳۸۱–۱۳۹۴)
ژوآن ناوار (ازدواج ۱۴۰۳–۱۴۱۳)
فرزند(ان)هنری پنجم
توماس لنکستر، دوک کلارنس
جان لنکستر، نخستین دوک بدفورد
همفری، دوک گلاستر
بلانچ انگلستان
فیلیپای انگلستان
دودماندودمان لنکستر
پدرجان گونت
مادربلانچ لنکستر
امضاءامضاء هنری چهارم

هنری چهارم (۱۵ آوریل ۱۳۶۷ – ۲۰ مارس ۱۴۱۳)،[۳] معروف به هنری بولینگبروک (انگلیسی: Henry Bolingbroke)، از ۳۰ سپتامبر ۱۳۹۹ تا هنگام مرگ پادشاه انگلستان و لرد ایرلند بود. او پسر جان گونت، دوک لنکستر و سومین پسر بازماندهٔ ادوارد سوم، و بلانچ لنکستر بود و پس از به‌دست‌گرفتن تاج‌وتخت نخستین پادشاه از دودمان لنکستر شد. او در ۱۳۹۹، پس از بازگشت از تبعید و سقوط پسرعمویش ریچارد دوم، سلطنت را به دست گرفت و در ۱۳ اکتبر همان سال تاج‌گذاری کرد.[۱][۴]

به‌قدرت‌رسیدن هنری یکی از مهم‌ترین بحران‌های سیاسی در انگلستان اواخر سدهٔ چهاردهم بود. ریچارد دوم پس از مرگ جان گونت در ۱۳۹۹ املاک لنکستر را که باید به هنری می‌رسید تصرف کرد و تبعید او را مادام‌العمر ساخت. بازگشت هنری ابتدا با ادعای بازپس‌گیری میراث پدری همراه بود، اما حمایت اشراف و گروه‌های ناراضی از حکومت ریچارد به‌سرعت موقعیت او را دگرگون کرد. روند کناره‌گیری و خلع ریچارد در مجمعی در وست‌مینستر صورت رسمی یافت و هنری در ۳۰ سپتامبر ادعای خود را بر تاج‌وتخت مطرح کرد. پژوهش‌های جدید این رویداد را نه صرفاً کودتایی خانوادگی، بلکه حاصل پیوند منافع لنکستری با مخالفت گسترده‌تر با شیوهٔ حکومت ریچارد می‌دانند، هرچند مبنای وراثتی ادعای هنری و چگونگی خلع پادشاه پیشین از همان آغاز محل مناقشه بود.[۴][۵]

بخش بزرگی از سلطنت هنری صرف تثبیت حکومتی شد که با برکناری یک پادشاه آغاز شده بود. شورش اواین گلین‌دور در ولز، گسست خاندان پرسی از حکومت و درگیری‌های شمال انگلستان، فشار مالی و کشمکش با مجلس انگلستان از مهم‌ترین مسائل این دوره بودند. با این حال، تا حدود ۱۴۰۶ پایه‌های حکومت لنکستری استوارتر شد و شورش‌های عمده در سال‌های بعد تضعیف شدند. بیماری‌های مکرر هنری از میانهٔ دههٔ ۱۴۰۰ نقش سیاسی پسرش، شاهزاده هنری، را افزایش داد، اما پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که پادشاه تا پایان عمر اختیار نهایی سلطنت را حفظ کرد. پس از مرگ او در ۱۴۱۳، پسرش بدون بحران جانشینی فوری با عنوان هنری پنجم به سلطنت رسید.[۱]

از بولینگبروک تا تاج‌وتخت

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
تصویر هنری چهارم در حرف‌آراییِ یکی از اسناد دوک‌نشین لنکستر، حدود ۱۴۰۲

هنری در قلعهٔ بولینگبروک در لینکلن‌شر زاده شد و نامی که بعدها بیشتر با آن شناخته شد از همین زادگاه می‌آمد. او تنها پسر جان گونت و بلانچ لنکستر بود و از راه پدر به خاندان سلطنتی پلانتاژنه و از راه مادر به املاک و اعتبار گستردهٔ لنکستر پیوند داشت. در جوانی در سیاست دربار ریچارد دوم حضور یافت و در بحران ۱۳۸۷ و ۱۳۸۸ در کنار گروه اشرافی موسوم به لردهای استیناف قرار گرفت، اما برخلاف برخی از رهبران آن گروه در دههٔ بعد توانست رابطه‌ای نسبتاً باثبات‌تر با پادشاه برقرار کند. هنری در ۱۳۸۱ با ماری دو بون ازدواج کرد. ماری پیش از پادشاهی او، در ۱۳۹۴، درگذشت و شش فرزند این ازدواج که به بزرگسالی رسیدند شامل هنری پنجم، توماس، جان، همفری، بلانچ و فیلیپا بودند.[۱]

جایگاه هنری در دههٔ ۱۳۹۰ تنها به سیاست داخلی محدود نبود. او در ۱۳۹۰ و بار دیگر در ۱۳۹۲ به پروس رفت و در لشکرکشی‌های صلیبی در منطقهٔ بالتیک شرکت کرد. سپس سفر زیارتی طولانی‌تری را تا سرزمین مقدس ادامه داد. این سفرها، همراه با حضور او در مسابقات و آیین‌های شوالیه‌ای، به شهرتش در میان اشراف اروپایی و بخشی از جامعهٔ سیاسی انگلستان افزود.[۶] با این همه، اختلاف او با توماس موبری در ۱۳۹۸ به بحرانی تازه انجامید. ریچارد دوم پیش از انجام دوئلی که قرار بود میان آن دو برگزار شود، هر دو را تبعید کرد و هنری را برای ده سال از انگلستان دور ساخت. هنگامی که جان گونت در فوریهٔ ۱۳۹۹ درگذشت، ریچارد تصمیم گرفت وعده‌های پیشین دربارهٔ ارث لنکستر را کنار بگذارد، املاک را در اختیار تاج قرار دهد و تبعید هنری را مادام‌العمر کند. این اقدام پیوند میان دعوای شخصی هنری بر سر میراث و نارضایتی سیاسی از حکومت ریچارد را تقویت کرد.[۷]

هنری در ژوئیهٔ ۱۳۹۹، هنگامی که ریچارد در ایرلند بود، در راونزپر در یورکشایر فرود آمد. شبکهٔ وابستگان لنکستر برای او نیروی نظامی و امکانات فراهم کرد، اما حمایت از او به این شبکه محدود نماند و شماری از اشراف، روحانیان و مخالفان ریچارد نیز به او پیوستند. ریچارد پس از بازگشت نتوانست نیروی مؤثری در برابر این ائتلاف فراهم کند و سرانجام در اختیار مخالفان قرار گرفت. در ۳۰ سپتامبر، کناره‌گیری منسوب به ریچارد در مجمعی از لردها و دیگر نمایندگان در وست‌مینستر خوانده شد، اتهام‌های مربوط به بدرفتاری و سوءحکومت او ثبت شد و سپس هنری ادعای خود را بر تاج‌وتخت اعلام کرد. روایت رسمی این فرایند، به‌ویژه دربارهٔ داوطلبانه‌بودن کناره‌گیری ریچارد، بازتابی کامل و بی‌طرف از رویدادها به شمار نمی‌آید، اما صورت حقوقی خلع و رضایت سیاسی گروه‌های حاضر برای حکومت تازه اهمیت اساسی داشت. هنری در ۱۳ اکتبر ۱۳۹۹ در کلیسای وست‌مینستر تاج‌گذاری کرد.[۴][۵]

سلطنت و تثبیت حکومت

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

نخستین سال‌های سلطنت نشان داد که کنارزدن ریچارد به‌معنای پذیرش بی‌چون‌وچرای پادشاه تازه نبود. در ژانویهٔ ۱۴۰۰ گروهی از هواداران ریچارد برای بازگرداندن او و از میان بردن حکومت جدید توطئه کردند که شکست خورد و شماری از رهبران آن کشته شدند. خود ریچارد اندکی بعد در قلعهٔ پونتفراکت درگذشت. چگونگی مرگ او به‌طور قطعی روشن نیست. گرسنگی محتمل‌ترین توضیح در منابع تاریخی است، اما اینکه این وضعیت به دستور هنری ایجاد شد یا نتیجهٔ امتناع ریچارد از خوردن بود همچنان محل بحث است و نمی‌توان مسئولیت مستقیم هنری را با قطعیت اثبات کرد.[۱] در همان سال شورش گسترده‌ای در ولز به رهبری اواین گلین‌دور آغاز شد. این شورش که نزدیک به یک دهه دوام یافت تنها طغیانی محلی نبود و ساختار نظامی و سیاسی ولز و مناسبات آن با حکومت انگلیسی را برای سال‌ها تحت تأثیر قرار داد.[۸] هنری در اوت ۱۴۰۰ لشکری بزرگ نیز به اسکاتلند برد. این کارزار توان حکومت تازه در بسیج اشراف و نیروها را نشان داد، اما بدون نبرد تعیین‌کننده، تصرف ارضی یا پذیرش خواسته‌های اصلی هنری پایان یافت و از نظر سیاسی دستاورد اندکی داشت.[۹]

در شمال، هنری در آغاز به خاندان پرسی، به‌ویژه ارل نورث‌آمبرلند و پسرش هنری «هاتسپر» پرسی، متکی بود. اختلاف بر سر پاداش‌ها، هزینه‌های دفاع مرزی و سیاست پادشاه در قبال اسیران و شورش ولز این اتحاد را فرسوده کرد. در ۱۴۰۳ هاتسپر و متحدانش علیه هنری قیام کردند، اما سپاه سلطنتی در نبردی نزدیک شروزبری آنان را شکست داد و هاتسپر کشته شد.[۱۰] ناآرامی در شمال ادامه یافت. شورش سال ۱۴۰۵ که ریچارد اسکوپ، اسقف اعظم یورک، نیز در آن نقش داشت سرکوب شد و اسکوپ اعدام گردید. کنترل حکومت بر پایگاه‌های پرسی تا ۱۴۰۶ به‌تدریج استوارتر شد و ارل نورث‌آمبرلند پس از شورشی دیگر در نبرد برامهم مور در ۱۴۰۸ کشته شد. هم‌زمان نیروهای وفادار به شاهزاده هنری در ولز پیشروی کردند و تا ۱۴۰۹ توان نظامی گلین‌دور به‌شدت کاهش یافته بود.[۱۱][۱۰]

تثبیت نظامی حکومت مسئلهٔ کمبود درآمد را از میان نبرد. جنگ در ولز، دفاع مرز اسکاتلند، نگهداری نیروهای سلطنتی و توقع همراهانی که هنری را در ۱۳۹۹ یاری کرده بودند، به خزانه فشار می‌آورد و پادشاه برای دریافت مالیات ناچار به مراجعهٔ مکرر به مجلس بود. در نه مجلسی که طی سلطنت او تشکیل شد، به‌ویژه در هفت سال نخست، نمایندگان عوام خواسته‌هایی دربارهٔ رسیدگی به شکایت‌ها پیش از اعطای مالیات، پاسخ‌گویی وزیران و نظارت بر نحوهٔ مصرف درآمدها مطرح کردند. این کشمکش‌ها در مجلس طولانی ۱۴۰۶ به اوج رسید که نزدیک به نه ماه ادامه یافت.[۱۲] در همین دوره حکومت از کلیسای رسمی در مقابله با لولاردی پشتیبانی کرد. قانون موسوم به De heretico comburendo در ۱۴۰۱ مجازات سوزاندن را برای برخی بدعت‌گذاران مقرر کرد و نشانه‌ای از افزایش فشار رسمی بر دگراندیشی دینی در آغاز دورهٔ لنکستری بود.[۱۳] بنابراین مجلس در این دوره هم عرصهٔ تأمین مالی سلطنت بود و هم مجالی برای چانه‌زنی سیاسی دربارهٔ ادارهٔ حکومت و حدود پاسخ‌گویی آن.[۱۲]

سال‌های پایانی و میراث

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

از ۱۴۰۵ به بعد بیماری‌های هنری به بخش مهمی از زندگی سیاسی دربار تبدیل شد. منابع معاصر نشانه‌های گوناگونی از ناخوشی‌های شدید و دوره‌ای او گزارش کرده‌اند، اما تشخیص دقیق بیماری با شواهد موجود ممکن نیست. از همین رو تشخیص پسینی یک بیماری مشخص از روی این گزارش‌ها قطعی نیست و نسبت‌دادن علت مرگ او به یک بیماری پوستی معین پشتوانهٔ کافی ندارد.[۱۴] ضعف جسمانی پادشاه به افزایش نقش شاهزاده هنری و اعضای شورای او انجامید و در ۱۴۱۰ و ۱۴۱۱ شاهزاده نفوذ چشمگیری بر ادارهٔ حکومت پیدا کرد. با این حال این فرایند انتقال کامل قدرت نبود. هنری چهارم پس از بهبود نسبی موقعیت خود را دوباره تحکیم کرد و اختلاف میان پدر و پسر بر سر ترکیب شورا و جهت سیاست خارجی نشان می‌دهد که تا پایان عمر مرجع نهایی سلطنت همچنان پادشاه بود.[۱][۱۱]

آرامگاه هنری چهارم و ژوآن ناوار در کلیسای جامع کنتربری

زندگی خانوادگی هنری نیز در دورهٔ پادشاهی تغییر کرد. همسر نخستش ماری دو بون سال‌ها پیش از جلوس او درگذشته بود. هنری در ۷ فوریهٔ ۱۴۰۳ در وینچستر با ژوآن ناوار، بیوهٔ دوک بریتانی، ازدواج کرد و ژوآن در ۲۶ فوریه ملکه شد. این ازدواج فرزندی نداشت، اما ژوآن با فرزندان هنری از ازدواج نخست رابطه‌ای نزدیک برقرار کرد.[۱۵] هنری در ۲۰ مارس ۱۴۱۳ در تالار اورشلیم در مجموعهٔ کلیسای وست‌مینستر درگذشت. بنا بر خواست خودش، پیکرش در کلیسای جامع کنتربری و در نزدیکی زیارتگاه توماس بکت به خاک سپرده شد. آرامگاه مشترک او و ژوآن هنوز در آن کلیسا باقی است.[۲][۱۵]

هنری در کوتاه‌مدت مهم‌ترین مسئلهٔ سیاسی سلطنت خود را حل کرد. او حکومتی را که در ۱۳۹۹ با خلع ریچارد دوم آغاز شده بود از مجموعه‌ای از توطئه‌ها، شورش‌های منطقه‌ای و مخالفت اشرافی عبور داد و تا میانهٔ دههٔ ۱۴۰۰ پایه‌های آن را استوار کرد.[۱] جانشینی هنری پنجم در ۱۴۱۳ با مقاومت جدی فوری روبه‌رو نشد و دودمان لنکستر در نسل بعد نیز بر تخت ماند. با این همه، شیوهٔ به‌قدرت‌رسیدن هنری چهارم مسئلهٔ حق وراثت و امکان کنارزدن یک پادشاه را در حافظهٔ سیاسی انگلستان زنده نگه داشت. این سابقه بعدها یکی از عناصر مناقشه‌های دودمانی سدهٔ پانزدهم شد که سرانجام در جنگ رزها به رویارویی لنکسترها و یورک‌ها انجامید. نباید آن جنگ‌ها را پیامد مستقیم و اجتناب‌ناپذیر رویداد ۱۳۹۹ دانست، اما برکناری ریچارد و تأسیس پادشاهی لنکستری بخشی مهم از زمینهٔ حقوقی و سیاسی کشمکش‌های بعدی بود.[۵][۴]

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

پانویس

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Given-Wilson, Chris (2016). Henry IV (in English). Yale University Press. ISBN 978-0-300-15420-7.
  2. 1 2 3 "Henry IV". Westminster Abbey (in English). Retrieved 16 اوت 2026.
  3. 1 2 Mortimer, Ian (2007). "Henry IV's date of birth and the royal Maundy". Historical Research (in English). 80 (210): 567–576. doi:10.1111/j.1468-2281.2006.00403.x.
  4. 1 2 3 4 Bennett, Michael (2003). "Henry of Bolingbroke and the Revolution of 1399". In Gwilym Dodd; Douglas Biggs (eds.). Henry IV: The Establishment of the Regime, 1399–1406 (in English). York Medieval Press. pp. 9–34. ISBN 1-903153-12-3.
  5. 1 2 3 McNiven, Peter (1982). "Legitimacy and Consent: Henry IV and the Lancastrian Title, 1399–1406". Mediaeval Studies (in English). 44: 470–488. doi:10.1484/J.MS.2.306297.
  6. ↑ Guard, Timothy (2013). "The Baltic". Chivalry, Kingship and Crusade: The English Experience in the Fourteenth Century (in English). Boydell & Brewer. pp. 72–97.
  7. ↑ Gundy, A. K. (2013). "1397–1401". Richard II and the Rebel Earl (in English). Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139033237.007.
  8. ↑ Chapman, Adam (2015). Welsh Soldiers in the Later Middle Ages, 1282–1422 (in English). Boydell Press. ISBN 978-1-78327-031-6.
  9. ↑ Curry, Anne; Bell, Adrian R.; King, Andy; Simpkin, David (2010). "New Regime, New Army? Henry IV's Scottish Expedition of 1400". The English Historical Review (in English). 125 (517): 1382–1413. doi:10.1093/ehr/ceq343.
  10. 1 2 "Henry IV (r.1399–1413)". The Royal Family (in English). Royal Household. Retrieved 16 اوت 2026.
  11. 1 2 Gwilym Dodd; Douglas Biggs, eds. (2008). The Reign of Henry IV: Rebellion and Survival, 1403–1413 (in English). York Medieval Press. ISBN 978-1-84615-669-4.
  12. 1 2 "The Parliament Rolls of Medieval England, 1275–1504, VIII: Henry IV, 1399–1413". Boydell & Brewer (in English). Retrieved 16 اوت 2026.
  13. ↑ Ghosh, Kantik (2009). "Wycliffism and Lollardy". In Miri Rubin; Walter Simons (eds.). The Cambridge History of Christianity (in English). Cambridge University Press. pp. 433–445. doi:10.1017/CHOL9780521811064.030.
  14. ↑ McNiven, Peter (1985). "The problem of Henry IV's health, 1405–1413". The English Historical Review (in English). C (CCCXCVII): 747–772. doi:10.1093/ehr/C.CCCXCVII.747.
  15. 1 2 Archer, Rowena. "Necromancy and Witchcraft – or Theft?". Faculty of History, University of Oxford (in English). Retrieved 16 اوت 2026.

منابع

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  • Given-Wilson, Chris (2016). Henry IV (in English). Yale University Press. ISBN 978-0-300-15420-7.
  • Gwilym Dodd; Douglas Biggs, eds. (2003). Henry IV: The Establishment of the Regime, 1399–1406 (in English). York Medieval Press. ISBN 1-903153-12-3.
  • Gwilym Dodd; Douglas Biggs, eds. (2008). The Reign of Henry IV: Rebellion and Survival, 1403–1413 (in English). York Medieval Press. ISBN 978-1-84615-669-4.
  • Chapman, Adam (2015). Welsh Soldiers in the Later Middle Ages, 1282–1422 (in English). Boydell Press. ISBN 978-1-78327-031-6.
  • Curry, Anne; Bell, Adrian R.; King, Andy; Simpkin, David (2010). "New Regime, New Army? Henry IV's Scottish Expedition of 1400". The English Historical Review (in English). 125 (517): 1382–1413. doi:10.1093/ehr/ceq343.
  • McNiven, Peter (1985). "The problem of Henry IV's health, 1405–1413". The English Historical Review (in English). C (CCCXCVII): 747–772. doi:10.1093/ehr/C.CCCXCVII.747.

پیوند به بیرون

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=هنری_چهارم&oldid=44197563»