زیست‌تابی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
یک قارچ[۲] در حال زیست‌تابی

به تولید و انتشار نور توسط موجودات زنده که در اثر واکنش‌های شیمیایی در بدن آن‌ها صورت گرفته باشد، زیست‌تابی (bioluminescence) گفته می‌شود.[۳]

در بیشتر زیست‌تابی‌ها ماده‌ای به نام آدنوزین تری‌فسفات (ATP) واکنش دارد. در این واکنش نورفرا بنفش و فرو سرخ ایجاد نمی شود بلکه فقط نور سرد تابیده می شود. این واکنش شیمیایی ممکن است درون یاخته یا بیرون از آن صورت بگیرد.[۴]

زیست‌تابی در حشرات[ویرایش]

حشراتی که از خود نور تولید می‌کنند خیلی معدود بوده و مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از بعضی از گونه‌ های دم‌فنری‌ها (پادمان)، دوبالان (Diptera) و قاب‌بالان (سخت‌بالپوشان). از بین گونه‌های حشراتی که تولید نور می‌کنند سخت بالپوشان خانوادهٔ Lampyridae بیشتر از بقیه مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. تشعشع نور بعضی از پادمان ممکن است برای مدتی مداوم بوده یا به صورت دوره‌ ای باشد (هر ۵ تا ۱۰ ثانیه تشعشع). لارو بعضی از دوبالان نیز نورزا هستند. ان‌ها معمولاً در غارها زندگی می‌کنند و در آن‌جا از خود دام‌های تار عنکبوتی درست کرده و با تولید نور باعث جلب حشرات ریز می‌شوند و بدین ترتیب آن‌ها را به دام انداخته و مورد تغذیه قرار می‌دهند. عضو تولید نور در این حشرات بسته به گونهٔ آن‌ها متفاوت بوده و ممکن است از قسمت جلو یا انتهای شکم، یا از قسمت انتهایی لوله‌ های دفعی و غیره تولید شود.

از گروه سخت بالپوشان گونه‌ هایی از خانواده‌های Phengodidae, Elateridae و Lampyridae تولید نور می‌کنند. عضو نورزا در این حشرات نیز متفاوت است، به طوری‌که در بعضی از آن‌ها در قسمت‌های کناری پیش قفس سینه و درر بعضی دیگر در زیر جلد انتهای ناحیه شکمی (Lampyridae) قرار دارد. در سخت بالپوشان Lampyridae عضو تولید نور از یک لایه سلول‌های نورزا (Photocyte) درست شده که در زیر آن لایهٔ دیگری از سلول‌های منعکس کنندهٔ نور وجود دارد. این اعضا دارای رشته‌های زیادی از تراشه‌ها یا لوله‌های تنفسی هستند که با رشته‌های عصبی در ارتباط می‌باشند. نور از اکسید شدن ماده‌ ای به نام لوسیفرین (Luciferin) در حضور آنزیم لوسیفریناز (Luciferinase)، اکسیژن، ATP و یون‌های منیزیوم حاصل می‌شود که نقش مکالماتی داشته و برای نزدیک شدن دو جنس نر و ماده به کار برده می‌شود.

  • بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک

در سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای شبیه‌سازی واکنشی که منجر به تولید نور در جانواران زنده با قابلیت زیست تابی همانند کرم شب تاب می‌شود که باعث شد در مقیاس آزمایشگاهی چند نوع جانور از جمله ماهی و چند گیاه از جمله گیاه تنباکو با این ویژگی ایجاد شود.

منابع[ویرایش]

  1. Lampyris noctiluca
  2. Panellus stipticus
  3. وب‌گاه زیست‌تابی (به انگلیسی)، بازدید: نوامبر ۲۰۰۸.
  4. Hastings,J.W. Biological diversity, chemical mechanisms, and the evolutionary origins of bioluminescent systems. J. Mol. Evol. 19,309 (1983)