زرین‌کوه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از زرین کوه)
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۲′۳۰″شمالی ۵۲°۱۳′۴۴″شرقی / ۳۵.۷۰۸۲°شمالی ۵۲.۲۲۸۹۵°شرقی / 35.7082; 52.22895 زرین‌کوه با بلندای ۳۸۵۲ متر[۱] بلندترین قلهٔ خط‌الرأس زرین‌کوه از رشته‌کوه‌های فیروزکوه است و در جنوب دریاچه‌های تار و هویر در دهستان ابرشیوه شهرستان دماوند جای گرفته‌است.[۲] گستردگی این رشته از شهر دماوند تا پل دلیچای است. بستر رودخانه‌های تار و دلیچای[۳][۴] در راستای این رشته‌کوه گسترده شده‌اند. جبههٔ شمالی قله، پرتگاه با سنگهایی خردشده است. این پرتگاه پی‌آمد آب‌شدن یخچالها و سرازیر شدن آنها به‌سوی کوهپایه است.[۵]

ارتفاع قلهٔ شرقی در آنسوی درهٔ جابان ۳۶۱۸ متر است.
قله سل بر روی یال جنوبی آغاز شیبی ملایم است.
قلهٔ پشت آبشور با ارتفاع ۳۵۱۳ متر بر روی یال میانی روستاهای خسروان و آئینه‌ورزان قرار دارد.
خط‌الرأس غربی از بالادست قلهٔ پشت آبشور تا روبروی کوه بلند اشندر پیچ‌می‌خورد و تا ارتفاع ۳۳۹۷ متری فرود می‌آید. پایین‌دست این خطالرأس کمانی چشمه‌هایی می‌جوشند. نام قلهٔ غربی این کمان، کوه خاکی است.
در غرب قلهٔ کوه خاکی بر روی خط‌الرأس قلهٔ کوه جنگلی قرار دارد. فراخ‌دره در شمال این قله و در جنوب آن گردنهٔ این کوه با کوه بلند اشندر است.[۶]

نقشه[ویرایش]

Aerial View of Damavand 26.11.2008 04-24-24 (cropped).JPG
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
۶ آذر ۱۳۷۸، جبههٔ جنوبی دماوند، عکس هوایی از حدود ۴ کیلومتری[۷] جنوب وردانه
1
جابان، ۲۲۲۹ متر[۸]
2
خسروان، ۲۲۹۰ متر[۹]
3
آئینه ورزان، ۲۱۵۷ متر[۱۰]
4
چنار، ۲۱۹۲ متر[۱۱]
5
اشندر[۱۲]
6
هفت‌چشمه،[۱۳] رودخانهٔ جابان[۱۴][۱۵]
7
درهٔ خرسلک،[۱۶] رودخانهٔ خسروان[۱۴]
8
آبشار آینه‌ورزان،[۱۷] رودخانهٔ آینه‌ورزان[۱۴]
9
درهٔ اشنظر[۱۸]
10
شاخک سُل[۱۹]
11
کوه بلند،[۲۰] ۳۲۸۲ متر[۶]
12
۳۶۱۸ متر[۶]
13
زرین‌کوه،[۲۱] ۳۸۵۰ متر[۱۹]
14
پشت آبشور[۶][۲۲] ۳۵۱۳ متر[۶]
15
کوه خاکی ۳۳۹۷ متر[۶]
16
کوه جنگلی، قلهٔ فراخ‌دره (دامنهٔ شمالی)[۶]

روستاهای پیرامون[ویرایش]

N Pfeil links.svg

۱۴ آبان ۱۳۸۹، از ارتفاع ۳۵۰ کیلومتری[۲۳]

در کوهپایه‌های جنوبی رشته‌کوه زرین‌کوه روستاهای آرو، سیدآباد، سربندان، جابان، خسروان، آئینه‌ورزان، اشندر و چنار؛ و در کوهپایه‌های شمالی روستاهای یهر، مومج، دهنار و هویر به ترتیب از شرق به غرب قرار دارند.

پیرامون سرچشمهٔ رود دلیچای چمنداب[۲۴] یا چمندان نام دارد که شکارگاه شاهی بوده است.[۲۵]

بالادست سربندان در انتهای دره، کوه خرپران[۲۶] (چمنداب[۲۴] ۳۳۰۰ متر[۱۹]) جای گرفته‌است. رود سربندان[۱۴] در کنارهٔ این کوه به‌سوی این روستا جاری است.[۱۵]

بین سربندان و سیدآباد گُرده‌ای است دراز و سرخ‌رنگ به‌نام کمرگنجی و بالای آن کوه اصل‌چاه است. بالای اصل‌چاه طاق‌کوه است و پشت آن درهٔ کُردان‌سرا بین روستاهای دهنار و مومج.[۲۷]

گذشته[ویرایش]

عبدالله مستوفی از زرین کوه با نام کوه ابره شیوه یادکرده‌ و چهار روستای پیرامون دلیچای را چهارمحلهٔ مومج خوانده‌است.[۲۸] همچنین ناصرالدین شاه این سرزمین را برای شکار و اتراق می‌پسندید.[۱۵] او در پاسخ به عریضه‌ای به امین‌الدوله می‌نویسد: «... بنا دارم یک روز بعد از عید قربان به دریای تار و مومج که در سه فرسنگی اینجا است بروم آنجا خیلی خوش‌هوا و باتماشاست ...»[۲۹]

ده تار[ویرایش]

کوهپایهٔ شمالی زرین‌کوه، پیرامون سرچشمهٔ تار رود بهمن‌گیر است. آن‌جا پیشتر دهی آباد و ییلاقی با دو آسیا، به نام ده تار بوده است.[۲۸]

ساختار زمین[ویرایش]

زرین‌کوه بر روی گسل مشا و در راستای آن گسترده شده‌است. این گسل با رانش بخش بزرگی از دامنهٔ شمالی این کوه، سدی با بلندایی بیش از ۵۰ متر در برابر آبهای روان ساخته و با انباشت آب در پشت آن پدیدآور دریاچهٔ تار شده‌است.[۵]

آبهای زیرزمینی پایین‌دست این کوه در دشت هومند–آبسرد دارای ویژگی خورندگی با ته‌نشست ناچیز هستند.[۱۴]

پوشش گیاهی[ویرایش]

گیاه نادر و سمی کرفس‌مانند کزل در کوهپایه‌های شمالی و جنوبی زرین‌کوه می‌روید.[۳۰]

منابع[ویرایش]

  1. سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. «Damavand geology 1100000». بازبینی‌شده در ۲ ژوئن ۲۰۱۷. 
  2. کد عارضه ۲۹۴۸۱۲، پایگاه ملی نام‌های جغرافیایی ایران، سازمان نقشه‌برداری کشور
  3. دَلی‌چای (رود دیوانه)
  4. پهلوی، رضاشاه. سفرنامه رضاشاه پهلوی به خوزستان و مازندران. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ بهروز اسکویی، صفیه امیدیان. «بررسی علل زایش دریاچه هویر (البرز مرکزی) براساس داده‌های مگنتوتلوریک». مجله فیزیک زمین و فضا، دانشگاه تهران. بازبینی‌شده در ۲۵ مه ۲۰۱۷. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ ۶٫۴ ۶٫۵ ۶٫۶ سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. «نقشه زمین‌شناسی 1:25000 آئینه ورزان». 2017. بازبینی‌شده در ۲ ژوئن ۲۰۱۷. 
  7. ۳۵°۲۴′۵۷.۴۵″ شمالی ۵۲°۱۲′۳۷.۹″ شرقی / ۳۵.۴۱۵۹۵۸۳°شمالی ۵۲.۲۱۰۵۲۸°شرقی / 35.4159583; 52.210528 (مختصات دوربین)
  8. " ۲۶۳۶۶۵، "
  9. " ۲۶۳۷۴۴، "
  10. " ۲۶۳۵۵۰، "
  11. " ۲۶۳۶۹۰، "
  12. «نقشه دهستان‌های استان تهران - سال ۱۳۹۰». مرکز آمار ایران. بازبینی‌شده در ۲۸ مه ۲۰۱۷. 
  13. «هفته‌نامه ره‌آورد، شمارهٔ ۵۷۰، ۵ مرداد ۱۳۹۵». بازبینی‌شده در ۱۳ ژوئن ۲۰۱۷. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ ۱۴٫۳ ۱۴٫۴ «نخستین کنگره ملی آبیاری و زهکشی ایران». Scientific Information Database. بازبینی‌شده در ۳۰ مه ۲۰۱۷. 
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ ۱۵٫۲ مصطفی نوری. «نخستین سفرنامه ناصرالدین‌شاه به مازندران». پیام بهارستان، ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۳۱ مه ۲۰۱۷. 
  16. " ۲۹۴۳۴۵، "
  17. صنیع‌الدوله، محمدحسن‌خان. مطلع الشمس. ۱۳۰۱. 
  18. " ۲۹۴۳۴۲، "
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ ۱۹٫۲ مقیم، علی. کوهنوردی در ایران. روزنه. شابک ‎۹۶۴۳۳۴۰۶۰۰. 
  20. " ۲۹۴۶۴۵، "
  21. " ۲۹۴۸۱۲، "
  22. " ۲۹۴۶۶۱، "
  23. «ISS025-E-12265». Gateway to Astronaut Photography of Earth. بازبینی‌شده در ۲۹ مه ۲۰۱۷. 
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ «ایجاد و تشکیل تعداد ۸ دهستان شامل روستاها، مزارع و مکانها در شهرستان دماوند تابع استان تهران». مرکز پژوهشهای مجلس. بازبینی‌شده در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۷. 
  25. اعتمادالسلطنه، محمدحسن. مرآت البلدان. ج. ۴. ۲۶۷. 
  26. " ۲۹۴۷۴۹، "
  27. سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور. «نقشه زمین‌شناسی 1:25000 سربندان». 2017. بازبینی‌شده در ۲ ژوئن ۲۰۱۷. 
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی، تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. ج. ۲. زوار، ۱۳۴۱. 
  29. اصفهانیان، کریم. اسناد تاریخی خاندان غفاری، سالهای ۱۲۴۳ تا ۱۳۲۷ قمری. ج. ۱. بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، ۱۳۸۵. شابک ‎۹۶۴-۶۰۵۳-۳۰-۰. 
  30. مینا شفیعی. «استخراج نیمه صنعتی آنژلیسین از گیاه کزل». پایان‌نامه، دانشگاه علوم پزشکی تهران. بازبینی‌شده در ۲۶ مه ۲۰۱۷.