اندومتر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اندومتر
Endometrium
Illu cervix.jpg
لولهٔ رحم و رحم (آندومتر در سمت راست مرکز نشانه‌گذاری شده‌است)
Proliferative phase endometrium -- high mag.jpg
اندومتری در مرحلهٔ تکثیر
جزئیات
لاتینtunica mucosa uteri
شناسه‌ها
واژگان آناتومیA09.1.03.027
اف‌ام‌اِی17742
واژگان کالبدشناسی

آندومتر، اندومتریوم یا اِندومتر (نام علمی: endometrium) لایه‌ای پوششی همراه با غشاء مخاطی، داخل رحم پستانداران است. آندومتر دیوارهٔ داخلیِ رحم است.

اندومتر به‌شدت به دو هورمون زنانهٔ استروژن و پروژسترون واکنش نشان می‌دهد. تحت تأثیر استروژن، ضخیم‌تر شده (مرحلهٔ فولیکولی) و تحت تأثیر پروژسترون، غدد مخاطیِ آن بیشتر می‌شود (مرحلهٔ ترشح). در همین فاز (مرحله) است که یک سلول تخم لقاح‌یافته می‌تواند در بافت رحم یا آندومتر جای گیرد که به لانه‌گزینی معروف است. اگر تخمک بارور نشود، غلظت پروژسترون پایین می‌افتد و آندومتر ضخیم و بالغ که دست‌نخورده باقی مانده، طی دورهٔ قاعدگی فرومی‌ریزد.[۱][۲]

در بیشتر پستانداران، دورهٔ رشد و ریزش آندومتر منظم است. زمانی که هیچ حاملگی‌ای رخ نمی‌دهد، بافت اندومتر تا حدودی دفع می‌شود که در آن رگ‌های خونی شکسته و باعث خونریزی قاعدگی می‌شوند. چرخهٔ قاعدگی در انسان حدود ۲۵ تا ۳۵ روز طول می‌کشد، اما در گونه‌های مختلف حیوانات طول این چرخه از چند روز تا یک سال متفاوت است. با این حال، در صورت عدم لقاح، هیچ‌کدام از پستانداران قاعدگی را از دست نمی‌دهند.

طبقه‌بندی و ساختار[ویرایش]

بافت اندومتر شامل دو لایه است:

  • بافت بازال یا پایه که همیشه باقی می‌ماند و به عنوان بافت مادر در مراحل مختلف رشد اندومتر عمل می‌کند.
  • بافت کاربردی یا فانکشنال که در مراحل قاعدگی دچار تغییر می‌شود و بعد از ریزش در خونریزی قاعدگی مجدداً از بافت پایه ایجاد می‌شود.

بافت آندومتر پس از تخمک‌گذاری موفقیت‌آمیز و لقاح و تشکیل سلول تخم، جفت را تشکیل می‌دهد.

در غیاب پروژسترون، شریان‌هایی که خون را به لایهٔ عملکردی تحمیل می‌کنند ضعیف می‌شوند، به طوری که سلول‌های موجود در آن لایه می‌میرند و منجر به قاعدگی می‌شوند. ممکن است فاز چرخهٔ قاعدگی را با اشاره به چرخهٔ تخمدان یا چرخهٔ رحم با رعایت تفاوت‌های میکروسکوپی در هر فاز، به عنوان مثال در دوره و چرخهٔ عملکرد تخمدان شناسایی کنید:

فاز روزها ضخامت اپیتلیوم یا بافت پوششی
مرحلهٔ قاعدگی ۱–۵ نازک وجود ندارد یا تشکیل نشده‌است
فاز فولیکولی ۵–۱۴ حد وسط به شکل ستون وجود دارد
فاز لوتئال ۱۵–۲۷ ضخیم ستون و عروق انسدادی رحم قابل مشاهده است
فاز ایسکمیک ۲۷–۲۸ ستون و عروق انسدادی رحم قابل مشاهده است

اصلاح ژن و پروتئین[ویرایش]

حدود ۲۰٬۰۰۰ ژن کدکنندهٔ پروتئین در سلول‌های انسانی وجود دارد و حدود ۷۰٪ از این ژن‌ها در اندومتر طبیعی ظاهر می‌شوند. فقط بیش از ۱۰۰ تای این ژن‌ها به‌طور خاص در اندومتر دارای خاصیت آندومتری هستند. پروتئین‌های خاص مربوط در سلول‌های غدد لنفاوی و استرومای مخاط مخاطی اندومتر وجود دارد. وجود بسیاری از این پروتئین‌ها بسته به چرخهٔ قاعدگی متفاوت است، برای مثال گیرندهٔ پروژسترون و هورمون آزادکنندهٔ تیروتروپین هر دو در مرحلهٔ پرولیفراتیو و PAEP بیان‌شده در مرحلهٔ ترشحی مشاهده می‌شوند. پروتئین‌های دیگر مانند پروتئین HOX11 که برای باروری زنان مورد نیاز است، در سلول‌های استرومای اندومتری در طول دورهٔ قاعدگی ترشح می‌شود، برخی از پروتئین‌های خاص مانند گیرندهٔ استروژن نیز در انواع دیگری از انواع بافت‌های بدن زنان مانند دهانهٔ رحم، لوله‌های فالوپ، تخمدان‌ها و پستان وجود دارد. سرطان گردن رحم در سلول‌های پوشش داده‌شده روی دهانهٔ رحم شروع می‌شود یعنی از قسمت پایین رحم که سرویکس رحم نیز نامیده می‌شود.[۳]

عملکرد[ویرایش]

اندومتریوم درونی‌ترین لایهٔ رحم است و برای جلوگیری از چسبندگی بین دیواره‌های مخالف میومتریم عمل می‌کند و در نتیجه از رحم محافظت می‌کند. طی چرخهٔ قاعدگی، اندومتریوم به شکل لایهٔ بافتی غدد لنفاوی ضخیم و رگ‌های خونی رشد می‌کند. این نشان‌دهنده یک محیط مطلوب برای پیوند بلستوسیست پس از ورود آن به رحم است. اندومتریوم مرکزی، اکوژنیک و قابل تشخیص با استفاده از اسکنرهای اولتراسوند است و دارای ضخامت متوسط ۶٫۷ میلیمتر است.[۴]

در طول بارداری، غدد و رگ‌های خونی در اندومتر در اندازه و تعداد بیشتری افزایش می‌یابند. فضاهای عروقی با هم مخلوط و به یکدیگر متصل می‌شوند که اکسیژن و غذا را به جنین می‌رساند.

دوره[ویرایش]

پوشش آندومتر بعد از خونریزی هر سیکل قاعدگی دوباره تحت بازسازی قرار می‌گیرد. انسان‌ها، میمون‌ها و برخی دیگر گونه‌های موجودات هم دورهٔ قاعدگی را دارند، درحالی‌که اکثر پستانداران دیگر چرخهٔ غضروف دارند که در هر دو مورد، آندومتر ابتدا تحت تأثیر استروژن قرار می‌گیرد. با این حال، هنگامی که تخمک‌گذاری رخ می‌دهد، تخمدان و به ویژه کپسول لوتوم، مقدار زیادی از پروژسترون تولید می‌کند. در نهایت، پوشش تراکم یک محیط پذیرا را برای یک یا چند بلاستوسیست فراهم می‌کند. پس از لقاح، تخم ایجادشده می‌تواند به دیوارهٔ رحم بپیوندد و همراه با گنادوتروپین جفتی انسان؛ HCG، نقش خود را در آزادسازی پروژسترون و استروژن ادامه خواهد داد.

بنابراین، بافت آندومتر یا دوباره جذب می‌شود یا با ریختن باعث پریود می‌شود که در مورد دوم، فرایند ریختن شامل تخریب پوشش، ریزش عروق خونی همراه و از دست دادن بافت و خون است. کل پروسه طی چند روز اتفاق می‌افتد. قاعدگی ممکن است با یک سری از انقباضات رحم همراه باشد. با این حال، در مورد لانه‌گزینی، پوشش اندومتری نه جذب و نه ریخته می‌شود. در عوض فقط باقی می‌ماند و سپس تبدیل به بخشی از جفت خواهد شد که باعث محافظت لازم را در دوران بارداری فراهم می‌کند.

در انسان، چرخهٔ ساخت و ریختن این بافت پوششی به‌طور متوسط ۲۸ روز طول می‌کشد. اندومتریوم در پستانداران به شکل‌های مختلف رشد می‌کند. عوامل مختلف از جمله فصل‌ها، آب‌وهوا و استرس می‌تواند بر این رشد تأثیر بگذارد. اندومتریوم خود هورمون‌های خاصی را در مراحل مختلف چرخه تولید می‌کند و این دیگر بخش‌های سیستم تولیدمثل را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

ضخامت اندومتر[ویرایش]

ضخامت معمول اندومتر بین ۷ تا ۹ میلیمتر است و ضخامت اندومتری کمتر از ۷ میلیمتر، میزان بارداری و باروری را کاهش می‌دهد. با این حال، چنین ضخامت کمی به ندرت رخ می‌دهد. همچنین ضخامت بالاتر از ۹ نیز اغلب زیاد عنوان شده‌است.

ضخامت اندومتر که توسط سونوگرافی واژینال اندازه‌گیری شده معمولاً به شرح زیر است اما توجه داشته باشید که این اندازه‌گیری‌ها فقط یک راهنما هستند، زیرا ضخامت اندومتر ممکن است از فرد به فردی دیگر متغیر باشد:

پیش از یائسگی[ویرایش]

ضخامت اندومتر قبل از یائسگی، در مراحل مختلف چرخهٔ قاعدگی، تغییرات قابل توجهی وجود دارد:

  • در طول قاعدگی: ۲ تا ۴ میلیمتر
  • فاز اولیهٔ پرولیفراتیو (روزهای ۶–۱۴): ۵ تا ۷ میلیمتر
  • فاز اواخر پرولیفراتیو: تا ۱۱ میلیمتر
  • فاز ترشحاتی: ۷ تا ۱۶ میلیمتر
  • پس از جراحی و کورتاژ یا سقط خودبه‌خودی: بزرگ‌تر از ۵ میلی‌متر[۵]

پس از یائسگی یا منوپاز[ویرایش]

ضخامت اندومتر پس از یائسگی معمولاً کمتر از ۵ میلیمتر است اما اندازه‌های مختلف ضخامت برای ارزیابی بیشتر پیشنهاد شده‌است:

  • در صورت خونریزی واژینال بدون مصرف تاموکسیفن: حداکثر حد نرمال استاندارد کمتر از ۵ میلیمتر است.
  • در درمان جایگزینی هورمونی یعنی با مصرف تاموکسیفن: حد بالای آن ۵ میلیمتر است.
  • بدون هیچ سابقهٔ خونریزی واژینال: محدودهٔ قابل قبول ضخامت اندومتر در این گروه تا ۱۱ میلیمتر است.
  • در صورت مصرف تاموکسیفن: بیشتر از ۸ میلیمتر است.

بیماری‌های مرتبط با اندومتر[ویرایش]

بافت کوریونی یا جفتی ممکن است منجر به تغییراتی در اندومتر مشخص شود. آریاس-استلا به عنوان یک واکنش شناخته شده‌است که در ظاهر شبیه به سرطان است. واکنش آریاس-استلا سبب می‌شود که شناسایی سلول‌های غده‌ای آتیپیک در پاپ اسمیر زمان حاملگی دشوار باشد. این تغییر به عنوان سرطان آندومتر تشخیص داده شد. بیماری‌های مرتبط با اندومتر به شرح زیر است:

  • آدنومایوز یا میومتریم که رشد اندومتر در لایهٔ عضلانی رحم است.
  • اندومتریوز که رشد بافت اندومتری در خارج از رحم است.
  • هیپرپلازی اندومتر؛ هیپرپلازی اندومتر زمانی اتفاق می‌افتد که غدد اندومتر شما باعث رشد سریع بافت می‌شود.[۶]
  • سرطان آندومتر که شایع‌ترین سرطان دستگاه تناسلی زنان است. تقریباً تمام سرطان‌های رحم از سلول‌های اندومتر شروع می‌شوند. داشتن اندومتری ضعیف و غیرطبیعی می‌تواند یک نشانهٔ اولیه برای سرطان رحم باشد.[۷]
  • سندرم اشرمن (به انگلیسی: Asherman) که به عنوان چسبندگی داخل رحمی نیز شناخته می‌شود که زمانی رخ می‌دهد که لایهٔ پایه و اصلی آندومتر با ابزار و اشیایی آسیب دیده یا عفونت کرده‌است. این مشکل منجر به تشکیل اسکلروز اندومتر و تشکیل چسبندگی کم یا زیاد در رحم می‌شود.

اندومتری نازک ممکن است کمتر از ۸ میلیمتر تعریف شود و معمولاً پس از یائسگی اتفاق می‌افتد. درمان‌هایی که می‌توانند ضخامت اندومتر را بهبود بخشد شامل ویتامین E یا ال‌آرژنین و سیلدنافیل سیترات است.

منابع[ویرایش]

  1. Blue Histology - Female Reproductive System. School of Anatomy and Human Biology — The University of Western Australia Accessed 20061228 20:35
  2. Guyton AC and Hall JE, eds. (2006). "Chapter 81 Female Physiology Before Pregnancy and Female Hormones". Textbook of Medical Physiology (11th ed.). Elsevier Saunders. pp. 1018ff. ISBN 978-0-7216-0240-0.
  3. "What Is Cervical Cancer?". www.cancer.org. Retrieved 2018-11-27.
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Endometrium. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک); پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک)
  5. Weerakkody, Yuranga. "Endometrial thickness | Radiology Reference Article | Radiopaedia.org". radiopaedia.org. Retrieved 2018-11-27.
  6. "Endometrial Stripe: Average Size, Symptoms of Thickening, and More". Retrieved 2018-11-27.
  7. "What Is Endometrial Cancer?". www.cancer.org. Retrieved 2018-11-27.