گمیشان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

گمیشان
کمش دفه (بخش مرکزی)
کشور  ایران
استان گلستان
شهرستان گمیشان
بخش کمیش دپه
مردم
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۲۱-
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه متوسط حد اقل درجه حرارت ۹/۶۷ در دی ماه است. متوسط حد اکثر درجه حرارت ۲۸/۹۵ در مرداد ماه است.
میانگین بارش سالانه بین ۶۳۴/۴میلی‌متر(۱۳۵۷)تا ۴۲۱میلی‌متر(۱۳۷۶)
اطلاعات شهری
شهردار صالح ایری
ره‌آورد ماهی،خاویار،میگو،فرش ترکمن،قالیچه ترکمنی،زیور آلات ترکمنی،گندم،جو،پنبه
پیش‌شماره تلفنی ۰۱۷۳۴۶۲
وبگاه www.gomishan.com

گُمیشان یا کمیش دپه یکی از شهرستان‌های استان گلستان می‌باشد. این شهر در شمالی ترین قسمت حاشیه شرقی دریای خزر قرار دارد و از طرف شمال به کشور ترکمنستان، از جنوب به بندرترکمن، از شرق به آق قلا و از طرف غرب به دریای خزر ختم می‌شود. این شهر با بندر ترکمن حدود ۱۹٫۵ کیلومتر فاصله دارد. کمیش دپه در سال ۸۸ از شهرستان ترکمن جداشده و «شهرستان گمیشان» نامیده شد. نام محلی شهر کمیش دپه از واژه ترکمنی کُمیش دَفه گرفته شده و به معنی «تپه نقره‌ای» است. این شهر یکی از قدیمی ترین شهرهای ترکمن نشین شمال ایران می‌باشد که پیشینه تاریخی کهنی دارد. ۱۰۰٪ جمعیت شهر را ترکمن‌ها تشکیل می‌دهند.

محمدعلی شاه قاجار قبل از مهاجرت به اودسا واقع در روسیه (در قضایای مربوط به: به توپ بستن مجلس)، مدتی در این شهر اقامت داشته است.

پیشینه[ویرایش]

منطقه‌ای که کمیش دپه در آن پدید آمده از زمان اشکانیان تا دوران اخیر تامین کننده بخشی از نیازهای قاره اروپا بوده است؛ و به شواهد برخی از متون تاریخی رودخانه گرگان از طریق کمیش دپه به دریای خزر وارد می شده است. مسیر قدیمی رودخانه گرگان در لبه جنوبی تپه " کوره سو " معروف به " کهنه گرگان " و ادامه آن به بنام " پرسی آقن " از وسط کمیش دپه گذشته و به دریای خزر می‌ریزد.

کمیش دپه در اوج شکوفایی جزیره آبسکون، انتهای راه خاکی و آغاز راه آبی جاده ابریشم در قسمت آسیایی بوده است. در این اواخر نیز ناوداران (کشتیهای چوبی بزرگ بادبانی) کمیش دپه با مراو ده کالای تجاری با دنیای خارج ادامه دهندگان راه آبسکونیان بوده‌اند و مردم آن با شهرهای ساحلی شمال کشور از جمله بندر گز، بندر انزلی و از طرف شرق با شهرهای استر آباد و جرجان و در آنسوی مرز با بنادر حسنقلی، چلکن، حاجی طرخان، باکو مراوده داشته و داد و ستد می‌کردند. (هنوز آثار خرابه‌های تاسیسات به نام گمرک خانه در ۲ کیلومتری غرب کمیش دپه موجود می‌باشد) بطور کلی کمیش دپه در تاریخ معاصر ایران نامی آشنا برای مردم ایران و شوروی سابق بوده است.

محمد علی قورخانچی صولت نظام به سال ۱۳۲۰ ه. ق در گزارش خود چنین می‌نویسد: طایفه جعفر بای ساکن کمیش دپه از حیث پاکی و تمیزی و ثروت نخستین طایفه یموت است ... از حیث میل و لباس خیلی خوبند و همه صبحها خودشان را با صابونهای معطر شسته و در زمستانها با گالش و پوتین و نیم پالتو راه می‌روند ... بازارشان رواجی دارد و همه قسم اقمشه روسی، خرازی و سماور و ظروف حاجی طرخان و قند و چای به فروش می‌رسد؛ و همچنین در سفر نامه رضا خان به مازندران راجع به کمیش دپه می‌نویسد ... میان اهالی گدایی و سئوال عیب است. در این قریه هیچ گدایی دیده نمی‌شود.

قبل از شکلگیری کمیش دپه به شکل امروزی حد اقل سه اثر مهم که قدمت آنها به قبل از اسلام می‌رسند در نزدیکی آن شهر وجود دارند که در بوجود آمدن شهر مخصوصا دیوار دفاعی بی تاثیر نبودند. از آن جمله به آثار کمیش دپه جیک، تپه کوره سو (دوره تاریخی اسلامی) و دیوار دفاعی گرگان (قزل آلانگ) مربوط به دوره (پارت و ساسانی) اشاره نمود.

در خصوص شکلگیری گمیشان به شکل امروزی حرف و حدیث فراوان است، آنچه ازقراین وشواهد بر می‌آید اینکه کمیش دپه به سال ۱۲۳۰ ه. ق در محل کنونی برقرار بوده است. بنا بر اظهارات آقای ستوده در جلد پنجم کتاب از آستارا تا آستارباد آمده است که موراویو در سال ۱۲۳۰ ه. ق به گموش تپه آمده و با مردم گموش تپه (کمیش دپه) راجع به جزیره آبسکون سوالاتی کرده است. در کتاب تاریخ گرگان راجع به کمیش دپه آمده است ... ، که محمد علی شاه قاجار در سال ۱۹۱۱ میلادی مصادف با ۱۳۳۰ ه. ق از طریق راه آبی از خاک روسیه در خاک گمش تپه پیاده شده و دست به اقداماتی زده است. در همان سالها گمرک گمش تپه دایر بوده و در سال ۱۳۳۴ ه. ق در زمان جنگ جهانی اول بسته شده است. همچنین قدمت تاسیس و سوابق ادارات مختلف از جمله تاسیس شهرداری انرا به سال ۱۲۷۳ ه. ق و یا به قولی به ۱۳۰۹ ه. ش و تاسیس اداره فرهنگ را به سال ۱۳۰۴ ه. ش می‌دانند. به هر حال قدمت کمیش دپه به شکل امروزی به زمان قاجار و پهلوی اول می‌رسد.[۱]

اقتصاد گمیشان[ویرایش]

گمیشان در گذشته تمام امکانات یک شهر از قبیل بندر تجاری، گمرک خانه، شهربانی، شهرداری و... را دارا بود ولی با روی کار آمدن دولت پهلوی با بی مهری رضاخان مواجه می‌شود و تمام امکانات این شهر را به بندر شاه (بندر ترکمن کنونی) منتقل می‌کند و از آن پس کمیش دپه به شهری متروک تبدیل می‌شود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی همچنان با بیمهری دولتمردان مواجه می‌شود و پس از سالیان طولانی در سال ۸۸ به شهرستان تبدیل می‌شود ولی همچنان با وجود شهرستان شدن این شهر پیشرفت چندانی نمی‌کند. اقتصاد شهر در حال حاضر بر اساس تولید فرش و گلیم، صیادی و تولید خاویار، کشاورزی و صنایع دستی رونق دارد. بیشتر مردم این شهر به کار صیادی و کشاورزی مشغولغند. بزرگترین سایت پرورش میگو در شمال کشور در قالب ۴هزار هکتار در این شهرستان می‌باشد.

دیدنی‌های گمیشان[ویرایش]

از دیدنی‌های این شهر خانه‌های چوبی دو طبقه می‌باشد که قدمت بعضی از آنها به دوران قاجار می‌رسد. دیوار دفاعی گرگان مربوط به دوره ساسانیان که از شهرستان کلاله آغاز می‌شود با طی حدود دویست کیلومتر در این شهرستان به دریا منتهی می‌شود. این دیوار بزرگترین دیوار جهان پس از دیوار چین است. تالاب بین‌المللی گمیشان یکی از زیباترین تالاب‌های شمال کشور در حاشیه شرقی دریای خزر می‌باشد که هر ساله پذیرای پرندگان مهاجر زیادی می‌باشد. بازار هفتگی این شهر در روز چهارشنبه می‌باشد. تپه باستانی کوره سو در ۴ کیلومتر غرب این شهر واقع است که اشیا تاریخی ارزشمندی از آن پیدا شده است.

تالاب بین‌المللی گمیشان[ویرایش]

تالاب گمیشان جزء تالابهای بین‌المللی است که با ۱۷۷۰۰ هکتار وسعت و عمق متوسط یک و نیم متر در شمال شرق بندر ترکمن و در شرق گمیشان واقع شده است، این تالاب از جنوب به رودخانه گرگان، از شمال به رودخانه اترک و از غرب محدود به نواری از تپه‌های شنی است که این محل را از دریای خزر جدا می‌کند.[۲] این تالاب با گسترش طولی جنوبی - شمالی است که ضلع جنوبی آن مصب رود گرگان، مرز شمالی مصب رود اترک و مرز غربی محدود به نواری از تپه‌های شنی است که این محل را از دریای خزر جدا می‌کند.

تالاب گمیشان علاوه بر تاثیر مثبت در آب و هوای منطقه، زیستگاه بسیاری از گونه‌های جانوری و گیاهی بوده و طبق پژوهشهای انجام شده از غنای ژنتیکی برخوردار بوده و هنوز نیز مورد توجه دانش‌پژوهان در این زمینه است. در تالاب گمیشان ۱۱۶ گونه گیاهی موجود است.[۳]

منابع[ویرایش]

  1. آشنایی با شهر کمیش دپه
  2. کریمی، زهره: بررسی فلور و پوشش گیاهی تالاب بین‌المللی گمیشان. در نشریه: زیست‌شناسی ایران: ۱۳۸۹ , دوره ۲۳ , شماره ۳ ; از صفحه ۴۳۶ تا صفحه ۴۴۷ .
  3. کریمی، زهره: بررسی فلور و پوشش گیاهی تالاب بین‌المللی گمیشان. در نشریه: زیست‌شناسی ایران: ۱۳۸۹ , دوره ۲۳ , شماره ۳ ; از صفحه ۴۳۶ تا صفحه ۴۴۷ .
  • [۱]
  • [۲]
  • [۳]
  • [۴]
  • بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری (جلد ۳). چاپ اوّل. تهران: زوار، ۱۳۴۷. 

۸۷