آرکئوپتریکس، یا نیاپرنده (به انگلیسی: Archaeopteryx) (به معنای بالدار قدیمی)، دایناسوری گوشتخوار از دورهٔ ژوراسیک میباشد. این دایناسور از نیاکان پرندگان به شمار میرود که حدود ۱۵۰ تا ۱۵۵ میلیون سال قبل در دوره ژوراسیک در مجمعالجزایری در دریای گرمسیری کمعمق در جنوب آلمان زمانیکه اروپا خیلی نزدیک به استوا بودهاست، میزیسته است. اندازه و شکل آرکئوپتریکس مثل زاغی اروپایی[۳] است که میتوانسته تا ۵/. متر در طول رشد کند. با وجود اینکه آنها اندازهٔ کوچک، بالهای وسیع و توانایی برای پرواز داشتند، آرکئوپتریکس نسبت به پرندگان امروزی اشتراکات بیشتری با دایناسورهای دَدپا کوچک داشتند، بخصوص ویژگیهای بعدی را با دینونیکوسور[۴] درومااوساروس[۵] و ترودونتیدس[۶] به اشتراک گذاشتند، آروارهها با دندانهای تیز، سه انگشت با چنگالها، یک دم استخوانی بلند، انگشتان پای دوم (چنگال کشنده)، پرها و ویژگیهای اسکلتی مختلف.
آرکئوپتریکس از کلمه یونانی |ἀρχαῖος به معنی باستانی و کلمه یونانی |πτέρυξ به معنای بالدار گرفته شده و به معنای کهنبال است. این پرنده گاه با نام آلمانی Urvogel (نیا-پرنده) نیز نامیده میشود.
آرکئوپتریکس، در سال ۱۸۶۱ در بندر باواريا كشف شد[۷]، و پس از فقط ۲ سال چارلز داروین تحقیقاتش را روی گونه اصلی منتشر کرد و یک بخشی از مدرک کلیدی بحث در مورد تکامل شد. در طی سالها، بیشتر از نه سنگواره از آرکئوپتریکس بدست آمدهاست.
- ↑ Archaeopterygiformes
- ↑ Archaeopterygidae
- ↑ European Magpie
- ↑ deinonychosaurs
- ↑ dromaeosaurs
- ↑ troodontids
- ↑ «اولين دايناسور پرنده». همشهری آنلاین، ۲۰ مرداد ۱۳۸۳. بازبینیشده در ۱۸ بهمن ۱۳۸۹.
- «آرکئوپتریکس» (انگلیسی). ویکیپدیای انگلیسی. بازبینیشده در ۳۱ اکتبر ۲۰۰۸.
