برهان حرکت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

برهان حرکت یا برهان محرک اول ‏ (به لاتین: Primum movens)، یکی از براهین اثبات وجود خداست.

پیشینه[ویرایش]

این برهان از ابداعات ارسطو می باشد. بعدها توماس آکویناس به عنوان نخستین برهانش به آن پرداخت.

در جهان اسلام نیز کسانی چون ملاصدرا و هادی سبزواری به شرح آن پرداختند.

مضمون برهان[ویرایش]

هر حرکتی محرّکی لازم دارد و چون امتداد سلسلهٔ حرکت‌ها و محرک‌ها تا بی نهایت محال است، در نهایت امر باید همهٔ حرکتها منتهی به امری ثابت بشوند که آن ثابت یا محرک اول غیر متحرک را خدا می نامیم.[۱]

نقد برهان[ویرایش]

تحلیل موضعی، برهانی که خود را نقض می‌کند[ویرایش]

این برهان ابتدا هر محرکی را نیازمند محرکی دیگر می شمارد و در آخر با سخن گفتن از محرک اول خود را نقض می کند.

بی نیازی حرکت از محرک در واقعیت[ویرایش]

هیچ حرکتی نیازمند محرک نیست، حرکت یکنواخت ماهواره ها در فضاهای بین ستاره ای، پس از آنکه یک بار به حرکت درآمدند، بهتر از مثالهای دیگر این نکته را نمایان می سازد.

این حرف انتزاعی و شهودی که هر حرکتی محرکی بخواهد، در عالم واقعیت غلط از آب درآمده است. بطلان این سخن در دانش فیزیک از زمان نیوتون به اثبات رسیده؛ این گونه نیست که نفس حرکت به عامل و محرک نیازمند باشد؛ حرکت به عامل احتیاج ندارد، بلکه تغییر حرکت است که نیازمند عامل است. حالت عادی اجسام این است که در حرکت یکنواخت (یا سکون) باشند، نه الزاماً در سکون؛ پس جسم می تواند همواره در حال حرکتی یکنواخت باشد، در حالی که هیچ عامل خارجی بر آن اثر نمی‌گذارد.

اجسام تمايل دارند حالت اوليه خود را حفظ كنند؛ يعنی اگر ساكن هستند در حالت سكون باقی بمانند و اگر در حال حركت هستند به حركت خود به طور يكنواخت با سرعت ثابت ادامه دهند. حال اگر بخواهيم جسم ساكنی را به حركت در آوريم يا سرعت متحرك را كاهش يا افزايش دهيم، بايد به آن نيرو وارد كنيم. نيرو با ايجاد شتاب باعث تغيير سرعت می شود.[۲]

دفاع مطهری در برابر این نقد[ویرایش]

...آن محرکی که ارسطوئیین گفته اند، غیر از آن عاملی است که فیزیک امروز می شناسد...آنچه که تجربیات علمی امروز ثابت می کند، رابطه حرکت است با عامل خارج از وجود متحرک، در صورتی که از نظر فلسفی عامل حرکت همیشه در داخل جسم متحرک است و عامل خارجی عامل دست دوم است نه عامل دست اول...فیلسوف وقتی می گوید حرکت یعنی هر گونه تغییر، نقط مقابل ثبات...آنچه ارسطو و ارسطوئیین گفته اند، اگر هم درست نباشد باید به دلیل دیگری درست نباشد[۳]

مغالطه منطقی مستتر در برهان[ویرایش]

اگر چیزی باشد که محرک همه حرکات باشد، آنگاه مطمئناً هر حرکتی محرکی دارد. ولی از این که هر حرکتی محرکی دارد، نتیجه گرفته نمی‌شود که چیز واحد و یگانه ای هست که محرک همه حرکات باشد.[۴]

محدودیت نتیجه گیری[ویرایش]

حتی به فرض صحت این برهان، محرک غیر متحرک(محرک اول)، می تواند جسم باشد، زیرا حرکت جزئی از اوصاف و عوارض اجسام است، از این رو برهان حرکت نیاز به محرک را در محور همان اوصاف و عوارض اثبات می نماید.[۵]

همچنین اثبات این‌که محرک غیر متحرک، واجب است یا ممکن، واحد است یا متعدد، کمالات او متناهی است یا غیر متناهی، از توان این برهان خارج می‌باشد.[۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. مرتضی مطهری، توحید، صص ۱۸۰ تا ۱۸۲
  2. ::علوم تجربي سال اول راهنمايي :: فصل 7 ::
  3. مرتضی مطهری، توحید، صص ۱۸۰ تا ۱۸۲
  4. گراهام پریست، منطق، صص ۳۷ تا ۴۵
  5. عبدالله جوادی آملی، تبیین براهین اثبات خدا، صص ۱۷۵ و ۱۷۶
  6. برهان حرکت | واحد پاسخ به سوالات دینی

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Primum movens»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۶ مه ۲۰۱۰).

کتاب‌شناسی[ویرایش]

  • Louis Pasteur, cf. f. i. René Dubos, "Louis Pasteur - Free Lance of Science", 1986, s. pg. 113
  • Andreä, Die chymische Hochzeit. Christiani Rosenkreutz", 1616