سرود ملی ایران

سرود ملّی ایران، سرود رسمی دولت ایران و یکی از نمادهای ملّی ایران است که در مراسم رسمی، یادبودهای ملّی، مسابقات ورزشی و دیگر مناسبت‌های ملّی اجرا یا پخش می‌شود. سرود ملّی ایران دارای دو بخش شعر و موسیقی است.

پیشینه

عباس امانت در کتاب قبلهٔ عالم آورده است: «آهنگ موسیقی نظامی که به مناسبت دیدار ناصرالدین‌شاه از وین در سال ۱۸۷۳ میلادی به آهنگ‌سازی به شهرت یوهان اشتراوس سفارش داده شد، تا به جای سرود ملی ایران نواخته شود، مظهر تلاشی بود تا گونه‌ای توشهٔ نغمه‌سرایی «متمدن» برای شاهنشاهی ایران تعبیه شود.»

این قطعه موسیقی نظامی مارش ایرانی (آلمانی:Persischer Marsch) نام دارد. این آهنگ، شعری به زبان فرانسوی داشته است که سرودهٔ میرزا رضاخان دانش معروف به پرنس ارفع می‌باشد. یوهان دِکِر-شِنک (آلمانی:Johann Decker-Schenk) نوازندهٔ اتریشی مقیم سن‌پترزبورگ سرود و آهنگ آن را تنظیم کرده است.

ترانهٔ تاجگذاری احمدشاه قاجار مورد توجه او قرار گرفت و مقرر شد آهنگ آن به عنوان «مارش ملی ایران» شناخته شود. این مارش با نام سلامتی دولت عِلیّهٔ ایران ساختهٔ غلامرضاخان امیرپنجهٔ سالار معزز رئیس کل موزیک بود. برای این مارش شعری نیز سروده شد.

مجموعهٔ سه‌گانهٔ سرود شاهنشاهی، سرود پرچم و سرود ملی ایران در دورهٔ رضاشاه و پیش از سفر او به ترکیه تهیه گردید. این سه سرود دارای وزن و آهنگ یکسانی هستند. شاعر «سرود شاهنشاهی» و «سرود ملی» محمدهاشم افسر (شیخ‌الرئیس افسر) و شاعر «سرود پرچم» عبدالرحمان پارسای تویسرکانی می‌باشد. آهنگساز این مجموعه داوود نجمی مقدم است.

در دوران پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، ابتدا سرود پاینده بادا ایران و سپس در سال ۱۳۷۱ سرود جمهوری اسلامی ایران به عنوان سرود ملّی به کار رفته‌اند.^{[نیازمند منبع]}

دوران جمهوری اسلامی

سرود جمهوری اسلامی ایران

	سرود جمهوری اسلامی ایران متن سرود ملی
آیا مشکلی با شنیدن این پرونده دارید؟ راهنمای رسانه را ببینید.

شعر سرود جمهوری اسلامی ایران که مدت زمان اجرای آن ۵۹ ثانیه است:

سَر زَد از اُفُق

مِهرِ خاوران

فروغِ دیدهٔ حق باوران

بهمن! فَرِّ ایمانِ ماست

پیامت ای امام!

«استقلال، آزادی»

نقشِ جانِ ماست

شهیدان! پیچیده در گوش زمانْ، فریادتان

پاینده، مانی و جاودان

جمهوری اسلامی ایران

شاعر این سرود، ساعد باقری است آهنگ آن نیز توسط حسن ریاحی ساخته است.

سرود پاینده بادا ایران

نوشتار اصلی: پاینده بادا ایران

External media

پس از انقلاب و پیش از سال ۱۳۷۱، سرود جمهوری اسلامی ایران براساس شعری از ابوالقاسم حالت و موسیقی محمد بیگلری‌پور ساخته شد. این سرود «پاینده بادا ایران» نام دارد و برخی معتقدند که آهنگ ساخته شده برای آن به سرود شاهنشاهی شباهت داشت:

شُد جمهوری اسلامی به پا		که هم دین دهد هم دنیا به ما
از انقلاب ایران دِگر		کاخ ستم گشته زیر و زِبَر
تصویر آیندهٔ ما،		نقش مراد ماست
نیروی پایندهٔ ما،		ایمان و اتحاد ماست
یاریگر ما دست خداست		ما را در این نبرد او رهنماست
در سایهٔ قرآن جاودان
پاینده بادا ایران
....
آزادی چو گل‌ها در خاک ما		شکفته شد از خون پاک ما
ایران فرستد با این سرود		رزمندگان وطن را درود
آیین جمهوری ما		پشت و پناه ماست
سود سلحشوری ما		آزادی و رفاه ماست
شام سیاه سختی گذشت		خورشید بخت ما تابنده گشت
در سایهٔ قرآن جاودان
پاینده بادا ایران

دوران پهلوی

نوشتار اصلی: سرود شاهنشاهی ایران

پرچم شاهنشاهی ایران

External media

مجموعهٔ سه‌گانهٔ «سرود شاهنشاهی»، «سرود پرچم» و «سرود ملی» در دورهٔ رضاشاه تهیه گردید. این مجموعه دارای وزن و آهنگ یکسانی است. آهنگساز این مجموعه داوود نجمی مقدم و شاعر سرود شاهنشاهی و ملی محمدهاشم افسر و شاعر سرود پرچم عبدالرحمان پارسای تویسرکانی است.

سرود شاهنشاهی

شاهنشه ما زنده بادا
پاید کشور به فَرَّش جاودان
کز پهلوی شد ملک ایران
صد ره بهتر ز عهد باستان‏
از دشمنان بودی پریشان
در سایه‌اش آسوده ایران
ایرانیان پیوسته شادان
همواره یزدان بوَد او را نگهبان

سرود پرچم

ای پرچم خورشید ایران
پرتو افکن به روی این جهان
یاد آور از آن روزگاری
کآسود از برق تیغت هر کران
در سایه‌ات جان می‌فشانیم
از دشمنان جان می‌ستانیم
ما وارث ملک کیانیم
همیشه خواهیم وطن را از دل و جان

سرود ملی

بودیم و هستیم پیرو حق
جز حق هرگز نخواهیم از جهان
با شه‌پرستی مملکت را
داریم از دست دشمن در امان
ما پیرو کردار نیکیم
روشندل از پندار نیکیم
رخشنده از گفتار نیکیم
شد زین فضایل بلندآوازه ایران

دوران قاجار

سرود سلامتی دولت علیهٔ ایران

شعر و نت این سرود در نشریهٔ «عصر جدید» در تاریخ شنبه ۲۱ ذیقعدهٔ ۱۳۳۳ (۹ مهر ۱۲۹۴) منتشر گردید.

قسمت اول

تا خدایْ این کشورِ ایران نمود
بس درِ عزت به رویش برگشود
خسروانش را کُلَه خورشید بود
رایتش را فرق بر خورشید بود
تا که خود چترِ عدالت گسترد
خود چترِ عدالت گسترد
مُلکِ ایران را نشانِ خیر و خوبی بُد لِوا
این لِوا فرخنده بادا باز با دورِ بقا
راست اندرین جهان
افتخارِ ما، شرحِ مامَضیٰ
شرحِ مامَضیٰ تا کی‌ام راست
باز کوششی جوششی یاران

قسمت دوم

چون به فرخ‌رسمِ دورانِ کیان
مُلکِ ملت را یکی یابی روان
بی‌تأمل باز باید داد جان
تا به‌جز نیکی نبیند زین نشان
هر که در تقدیرِ ایران بنگرد
در تقدیرِ ایران بنگرد
بود در مُلکِ کیان آیتِ قدرت عیان
باد با تاجِ کیانی رایتِ عزت به پا
هان ای برادران
موطنِ عزیز بهترین سراست
حفظِ خاکِ آن آبرویِ ماست
باز غیرتی همتی مردان

مارش ایرانی

میرزا رضاخان دانش برای این مارش شعری به زبان فرانسوی سروده بوده است.

سرود ای ایران

نوشتار اصلی: ای ایران (ترانه)

سرود «ای ایران» سرود ملی غیر رسمی ایران است اما هرگز سرود هیچیک یک از دولت‌های ایران نبوده‌است، می‌توان آن را سرودی میهنی صرف نظر از نوع حکومت در ایران دانست؛ از این سرود در نخستین سال‌های پس از انقلاب ۵۷ و تا پیش از گردآوری سرود پاینده بادا ایران، به‌عنوان سرود ملی استفاده می‌شده‌است.^{[نیازمند منبع]}

در سال‌های اخیر استفاده از این سرود بجای سرود رسمی جمهوری اسلامی، واکنش منفی برخی دولتمردان را برانگیخت. همچنین در برخی میادین ورزشی نیز از این سرود بجای سرود رسمی ایران استفاده شده‌است.

هواداران محمود احمدی نژاد با قرار دادن شعری در سرود در مدح وی، از آن در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ استفاده کردند که اعتراضات برخی مخالفان را برانگیخت.

متن سرود ای ایران

ای ایران ای مرز پرگُهر		ای خاکت سرچشمهٔ هنر
دور از تو اندیشهٔ بَدان		پاینده مانی تو جاودان
ای دشمن ار تو سنگ خاره‌ای من آهنم		جان من فدای خاک پاک میهنم
مهر تو چون، شد پیشه‌ام		دور از تو نیست اندیشه‌ام
در راه تو، کِی ارزشی دارد این جان ما		پاینده باد خاک ایران ما
سنگ کوهت درّ و گوهر است		خاک دشتت بهتر از زر است
مهرت از دل کِی برون کنم		بَرگو بی مهرِ تو چون کنم
تا گردش جهان و دور آسمان به‌پاست		نورِ ایزدی همیشه رهنمای ماست
مهر تو چون، شد پیشه‌ام		دور از تو نیست اندیشه‌ام
در راه تو، کِی ارزشی دارد این جان ما		پاینده باد خاک ایران ما
ایران ای خرّم بهشت من		روشن از تو سرنوشت من
گر آتش بارد به پیکرم		جز مهرت در دل نپرورم
از آب و خاک و مهرِ تو سرشته شد گِلم		مهر اگر برون رود تهی شود دلم
مهر تو چون، شد پیشه‌ام		دور از تو نیست اندیشه‌ام
در راه تو کِی ارزشی دارد این جان ما		پاینده باد خاک ایران ما

سرود ایران جوان

نوشتارهای اصلی: سرود ایران جوان

برخی از موسیقی این سرود به‌عنوان نخستین سرود ملی ایران یاد می‌کنند. این سرود در اصل قطعه‌ای موسیقی بی‌کلام با نام سلام شاه با سلامتی بوده است که توسط موسیو لومر فرانسوی (موسیقیدان نظامی اعزامی به ایران در دورهٔ قاجار) ساخته شده است. این سرود برای پیانو نوشته شده است. این آهنگ در دورهٔ مظفرالدین‌شاه بر روی صفحه ضبط شد و وقتی شاه برای سلام رسمی به تخت مرمر می‌آمد و بر صندلی مخصوص می‌نشست دستهٔ موزیک این آهنگ را اجرا می‌کرد و این کار تا دورهٔ محمدعلی‌شاه معمول بود. بر روی برچسب صفحهٔ این سرود عنوان سلام شاه با سلامتی، ارکس شاهی به فرمان مسیو لومر ژنرال حک شده است که نت این سرود در آرشیو ملی فرانسه موجود بوده است.

در سال‌های اخیر بیژن ترقی بر روی اجرای جدید این قطعه که توسط پیمان سلطانی ساخته شده بود شعری سرود و این‌کار برای اولین بار توسط ارکستر ملل به رهبری پیمان سلطانی در تالار وحدت اجرا شد که خوانندهٔ آن سالار عقیلی بود.

نام جاويد وطن		صبح اميد وطن
جلوه كن در آسمان		همچو مهر جاودان
وطن اي هستي من		شور و سرمستي من
جلوه كن در آسمان		همچو مهر جاودان
بشنو سوز سخنم		كه هم آواز تو منم
همه ي جان وتنم		وطنم وطنم وطنم وطنم
همه با يك نام و نشان		به تفاوت هر رنگ و زبان
همه شاد و خوش و نغمه زنان		ز صلابت ايران جوان

سرودهای میهنی

ایران خورشیدی دگر دارد استاد محمدرضا شجریان

جستارهای وابسته

• سرود ملی

پیوند به بیرون

• سرود شاهنشاهی ایران در یوتیوب
• نخستین سرود جمهوری اسلامی ایران در یوتیوب
• دومین سرود جمهوری اسلامی ایران (بی‌کلام)
• شنیدن و دانلود سرود ملی جمهوری اسلامی ایران
• استقبال از احمدی نژاد با سرود شاهنشاهی در ونزوئلا در یوتیوب
• [۱]