شیر آسیایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از شیر ایرانی)
پرش به: ناوبری، جستجو
شیر آسیایی
نر
ماده (ماده شیر)
وضعیت بقا
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طنابداران
رده: پستانداران
راسته: گوشت‌خواران
تیره: گربه‌سانان
سرده: پلنگیان
گونه: شیر (گربه‌سان)
زیرگونه: P. l. persica
نام سه‌جمله‌ای
Panthera leo persica
Meyer، ۱۸۲۶
پراکندگی شیر در هند: جنگل گیر در گجرات آخرین مامن ۳۰۰ شیر آسیایی ست
مترادف‌ها

Leo leo goojratensis (هندی)
Leo leo persicus (ایرانی)

شیر آسیایی (نام علمی: Panthera leo persica)، که با نام‌های شیر ایرانی، شیر هندی و شیر اورآسیایی نیز خوانده می‌شود،[۲][۳][۴] زیر گونه‌ای از شیرها می‌باشد که هم اکنون تنها در جنگل گیر در گجرات هند یافت می‌شود جاییکه «شیر هندی» نامیده می‌شود.[۵][۶] این زیرگونه از شیر زمانی از ایتالیا و یونان در ساحل دریای مدیترانه تا شمال شرقی هندوستان شامل ایران و شبه‌جزیره عربستان پراگندگی داشت اما شکار بیش از حد، آلودگی آب‌ها و کاهش شدید طعمه‌های این جانور به نابودی آن‌ها منجر شده تا جائی‌که امروزه تنها جمعیت باقی‌مانده اینگونه شیر در جنگل گیر واقع در گجرات هند یافت می‌شود، جائی که بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۰ حکومت ایالتی گجرات ۴۱۱ قلاده شیر مشاهده شده‌اند که ۵۲ قلاده نسبت به پنج سال قبل افزایش داشته‌است.[۷]

Bristol.zoo.lion.yawns.arp.jpg

شیر آسیایی کوچکتر و سبک‌تر از همتای آفریقایی خود است. این جانور در کنار ببر بنگال، پلنگ هندی، پلنگ برفی، و پلنگ ابری یکی از پنج گربه‌سان بزرگ هندوستان است.

انقراض در ایران[ویرایش]

شیر آسیایی یکی از دو زیرگونهٔ در حال حیات شیر است که امروزه به طور طبیعی تنها در جنگل گیر در گجرات، هندوستان زندگی می‌کند.

شیر ایرانی بومی سرزمین ایران بوده و منطقه دژ، کرخه، دشت ارژن فارس زیستگاه اصلی این گونه بوده است.[۸] گفته می‌شود که واپسین شیرهای ایرانی در اوایل دههٔ ۴۰ میلادی دیده شده‌است. برای واپسین بار شیر ایرانی در پیرامون دزفول از سوی مهندسان آمریکایی که مشغول ساخت راه آهن در خوزستان بودند دیده شده‌است. احتمالاً تا چند سال پس از آن نیز چنین شیری در ایران وجود داشته‌است.[۹][۱۰]

شیر ایرانی در هنر[ویرایش]

در نقش برجسته‌های تخت جمشید، تصاویری از شیر ایرانی، در حال شکار گاوی نر و یا پادشاه هخامنشی در حال شکار شیر ایرانی، روی سنگ‌ها حجاری شده‌است. در اردبیل ورودی مقبره شیخ جبرائیل پدر شیخ صفی‌الدین اردبیلی نقوشی از شیر ایرانی دیده می‌شود.[۱۱]

آخرین گزارش رسمی از شکار شیر در ایران مربوط به ظل السلطان پسر ناصرالدین شاه قاجار است که در بیشه‌های حوالی شیراز اتفاق افتاده. در آن زمان شیر ایرانی در معرض انقراض بوده که چند نفر با مشاهده آن شیر به طمع صله و پاداش به ظل السلطان گزارش می‌دهند و او نیز که علاقهٔ فراوانش به شکارهای بی‌رویه و دیوانه‌وار و به روایت خاطراتش شکارهای گاه چند هزارتایی زبان‌زد بود درنگ نکرده شیر مذکور را شکار کرد و با او عکس یادگاری گرفت تا شاید نامی از خود در تاریخ شکارگری بر جا بگذارد.

در گورستانی در «زلقی» واقع در شرق لرستان سنگ قبرهایی با مجسمه شیر ایستاده و غران موسوم به «شیر سنگی» یا به گویش محلی «بردشیر» وجود دارد که تحت حفاظت میراث فرهنگی استان لرستان قرار دارد. شهرستان ایذه در شمال خوزستان میزبان شیرهای سنگی است. در روستای کوهباد قبرهای قدیمی با سنگ قبرهایی به شکل شیر ایرانی با آیاتی ازقرآن و شمشیر علی بن ابیطالب ذوالفقار روی تنه شیرها تزیین شده‌است.[۱۱]

در نقوش شکارگاه‌ها و فرش‌های دستباف ایرانی شیرهای ایرانی دیده می‌شوند. در مینیاتورهای خمسه نظامی بهرام گور در حال شکار شیر ایرانی به تصویر کشیده شده‌است.[۱۱]

توله شیر ایرانی، اواخر دوره قاجار


پانویس[ویرایش]

  1. "Panthera leo persica". IUCN Red List of Threatened Species. Version 2007. International Union for Conservation of Nature. 2008. Retrieved 10 May 2010. 
  2. Websters Dictionary - http://www.websters-online-dictionary.org/definitions/lion?cx=partner-pub-0939450753529744:v0qd01-tdlq&cof=FORID:9&ie=UTF-8&q=lion&sa=Search#906
  3. Alexander the Great and the Persian Lion - G. F. Hill, The Journal of Hellenic Studies, Vol. ۴۳, Part 2 (1923), pp. ۱۵۶-۱۶۱
  4. The Asiatic or Persian Lion (Panthera leo persica, Meyer 1826) in Palestine and the Arabian and Islamic Region - The Book: Carnivora Arabica. A Zoological Journey in Palestine, Arabia and Europe between 2005-2008, by Dr. Sc. Norman Ali Bassam Ali Taher Khalaf-Sakerfalke von Jaffa
  5. "indian+lion"+asiatic+lion&lr=&as_brr=3&ei=NKfGSYDVK4XGzASCjtnBCQ&client=firefox-a Big cats - By Tom Brakefield, Alan Shoemaker. Retrieved 2010-12-14. 
  6. "indian+lion"+asiatic+lion&lr=&as_brr=3&ei=NKfGSYDVK4XGzASCjtnBCQ&client=firefox-a Biodiversity and its conservation in India - By Sharad Singh Negi. Retrieved 2010-12-14. 
  7. 411 lions in Gir forests, population up by 52
  8. «بازگشت شیر ایرانی به بیشه بعد از 103 سال». بازبینی‌شده در ۵ مهر ۱۳۹۲. 
  9. Lion and Gazelle: The Mammals and Birds of Iran By Patrick Humphreys, Esmail Kahrom, Page 77
  10. [http://www.asiatic-lion.org/distrib.html Past and present distribution of the lion in North Africa and Southwest Asia, Asiatic Lion Information]
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ بهرنگ امین تفرشی. «شیر ایرانی»(فارسی)‎. وبگاه بیابان‌های ایران. بازبینی‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۰۸. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌گونه اطلاعات مرتبط در ویکی‌گونه: Panthera leo persica