باشگاه فوتبال استقلال تهران در آسیا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
باشگاه فوتبال استقلال تهران در آسیا
Mansour Pourheidari 1970s.jpg
منصور پورحیدری، پرافتخارترین ایرانی در رقابت‌های باشگاهی آسیا
باشگاه ایران استقلال تهران
نخستین حضور جام باشگاه‌های آسیا ۱۹۷۰
واپسین حضور لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۳

نشان‌ها
لیگ قهرمانان
این نوشتار پیشینهٔ بازی‌های برون‌مرزی باشگاه استقلال تهران را در بر دارد. برای دست‌یابی به تاریخچهٔ کامل این باشگاه، پیشینه باشگاه فوتبال استقلال تهران را ببینید.

باشگاه استقلال تهران یک باشگاه ایرانی است که در شهر تهران بنیان نهاده شده است. استقلال نخستین باشگاه ایرانی است که در مسابقات قهرمانی باشگاه‌های آسیا به جام قهرمانی دست یافته است. آن‌ها در بهار سال ۱۳۴۹ و در نخستین حضور خود در رقابت‌های باشگاه‌های آسیا به قهرمانی رسیدند. بیست سال بعد، استقلال برای دومین بار به جام قهرمانی باشگاه‌های آسیا دست یافت. آن‌ها اکنون با دو عنوان قهرمانی، دو نایب قهرمانی و دو عنوان سومی در بالاترین سطح مسابقات باشگاهی آسیا، موفق‌ترین نمایندهٔ ایران در تاریخ مسابقات باشگاهی قارهٔ آسیا هستند.[۱] آبی‌پوشان تهرانی همچنین با ۷ بار حضور در مرحلهٔ نیمه‌پایانی رقابت‌های قهرمانی باشگاه‌های آسیا (بدون احتساب مسابقات جام برندگان جام آسیا)، رکورددار حضور در جمع چهار تیم پایانی این مسابقات هستند.[۲] استقلال نخستین باشگاه ایرانی است که از مرز ۱۰۰ بازی در رقابت‌های آسیایی عبور کرده است.[۳][۴]

منصور پورحیدری بازیکن و مربی بزرگ تاریخ باشگاه استقلال، در هر دو قهرمانی تیم فوتبال این باشگاه در آسیا حضور داشته است. او در سال ۱۳۴۹ به عنوان مدافع در ترکیب تاج به میدان می‌رفت و در هنگام قهرمانی دوم که در فصل ۷۰−۱۳۶۹ رقم خورد نیز سرمربی تیم بود. پورحیدری با یک قهرمانی و یک مقام سومی به عنوان بازیکن، و یک قهرمانی، یک نایب قهرمانی و یک عنوان سومی در دوران مربی‌گری، پرافتخارترین مرد استقلال در آوردگاه‌های آسیایی است.[۵]

پیشینه[ویرایش]

سال‌های نخست[ویرایش]

پیشینهٔ نخستین سفر تیم فوتبال باشگاه استقلال برای انجام یک بازی بیرون از ایران، به سال ۱۳۲۹ بازمی‌گردد که تیم استقلال (تاج) برای انجام دو بازی دوستانه در جشن استقلال افغانستان به این کشور سفر کرد. این نخستین سفر برون‌مرزی یک باشگاه ایرانی تا آن هنگام بود. تاج در آن سفر تیم ملی فوتبال افغانستان را با نتیجه ۳ بر ۲ شکست داد و بازی برابر تیم دانشگاه کابل را واگذار کرد.[۶] در این سال‌ها ورزش فوتبال در آسیا هنوز جایگاه درخوری نداشت. رقابت‌های قاره‌ای فوتبال در این دوران محدود به رقابت تیم‌های ملی کشورها در بازی‌های آسیایی و جام ملت‌های آسیا می‌شد و برگزاری مسابقات باشگاهی چنان‌که در قاره‌های اروپا و آمریکای جنوبی انجام می‌گرفت، در این قاره مورد توجه نبود. بنابراین از سال ۱۳۲۹ و به مدت ۲۰ سال، سفرهای برون‌مرزی تیم فوتبال باشگاه تاج به حضور در تورنمنت‌های چندجانبه و یا شرکت در دیدارهای دوستانه با تیم‌های خارجی مربوط می‌شد. از جملهٔ این تورنمنت‌های منطقه‌ای مسابقات جام میلز هندوستان بود که تیم تاج سه دوره در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۱ در آن به قهرمانی رسید.[۷][۸]

قهرمانی در نخستین گام[ویرایش]

ترکیب شروع‌کننده در فینال جام باشگاه‌های آسیا ۱۹۷۰.[پانویس ۱]

نخستین دورهٔ مسابقات قهرمانی باشگاه‌های آسیا در سال ۱۹۶۷ میلادی (۱۳۴۶ هجری خورشیدی) برگزار گردید. ایران در دورهٔ نخست مسابقات نماینده‌ای نداشت[۹] و از دورهٔ دوم که در سال ۱۳۴۸ و به فاصله دو سال از دورهٔ اول در بانکوک برگزار شد، نمایندگان ایران پای در این مسابقات گذاشتند.

تیم تاج تهران قهرمان جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۳۴۹

نخستین حضور استقلال در دورهٔ سوم بود که در فروردین ماه ۱۳۴۹ به میزبانی ایران و در ورزشگاه امجدیه تهران برگزار شد. در آن هنگام علی دانایی‌فرد سرمربی کهنه‌کار باشگاه جای خود را بر روی نیمکت به زدراکو رایکوف سپرده بود که به تازگی از تیم‌های ملی فوتبال جوانان و بزرگ‌سالان ایران جدا شده بود. تیم تاج با دو پیروزی ۳−۰ در برابر نمایندگان لبنان و مالزی به آسانی از گروه خود صعود کرد، در نیمه نهایی مدان اندونزی را از پیش رو برداشت و در بازی فینال به هاپوئل تل‌آویو قهرمان دورهٔ نخست مسابقات رسید. تیم‌های اسرائیلی در آن هنگام در قارهٔ آسیا بازی می‌کردند و تیم ملی فوتبال اسرائیل نیز در همان سال به عنوان تنها نمایندهٔ آسیا و اقیانوسیه به جام جهانی فوتبال ۱۹۷۰ مکزیک راه یافته بود.[۱۰] روز ۲۱ فروردین سال ۱۳۴۹ در ورزشگاه لبریز از تماشاگر امجدیه تهران نخستین فینال آسیایی تاج برگزار گردید. هاپوئل در دقیقه ۶۹ بازی با گل ازکیل هازوم بازیکن ملی‌پوش خود[۱۱] از تاج پیش افتاد. بازی با همین گل رو به پایان بود اما غلام وفاخواه در دقیقه ۸۳ کار را به تساوی و وقت اضافه کشاند. در دقیقه ۹۲ مسعود معینی مدافع پیش‌تاخته تاج گل برتری را وارد دروازهٔ هاپوئل نمود و بازی با همین نتیجه به پایان رسید. به این ترتیب تاج ایران به روند متوالی قهرمانی باشگاه‌های اسرائیل در آسیا پایان داد و جام را در خانه نگه داشت. این بازی به عنوان یکی از دیدارهای حماسی در تاریخ باشگاه استقلال ثبت شده است.[۱۲] در پایان بازی‌ها غلام‌حسین مظلومی نیز با ۵ گل زده آقای گل مسابقات شد.[۱]

تاج در دورهٔ بعدی مسابقات که در سال ۱۳۵۰ در بانکوک برگزار شد نیز نمایندهٔ ایران بود. در آن‌جا تیم تاج با تیم‌های ارتش کره جنوبی، العربی کویت و پراک فا مالزی هم‌گروه بود. آبی‌پوشان پس از صعود از گروه خود به عنوان تیم اول، بازی نیمه نهایی را در برابر الشرطه عراق با دو گل واگذار کردند و در رده‌بندی با شکست دادن دوبارهٔ نماینده کره جنوبی در جایگاه سوم قرار گرفتند.[۱] سال بعد قرار بود دورهٔ پنجم مسابقات قهرمانی باشگاه‌های آسیا با حضور تاج ایران، رنجرز هنگ کنگ، مکابی اسرائیل، القادسیه کویت و هامنتمن لبنان برگزار شود که با انصراف نمایندگان لبنان، کویت و هنگ کنگ به دلیل حضور نمایندهٔ اسرائیل، مسابقات برگزار نشد. پس از آن و به مدت چهارده سال به دلیل ملاحظات سیاسی کشورها و همچنین عدم گسترش فوتبال حرفه‌ای در آسیا، مسابقات قهرمانی باشگاه‌های آسیا برگزار نگردید.[۱۳][۱۴] جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۹۸۵ میلادی (۱۳۶۴ هجری خورشیدی) دوباره در دستور کار ای اف سی قرار گرفت و دورهٔ پنجم مسابقات پس از چهارده سال وقفه برگزار گردید. آن سال‌ها در ایران به دلیل درگیر بودن بخش‌هایی از کشور در جنگ لیگ سراسری فوتبال برگزار نمی‌شد. بنابراین در چند دورهٔ نخست جام باشگاه‌های آسیا تیم‌های قهرمان جام حذفی به مسابقات فرستاده شدند که موفقیتی کسب نکردند.

درخشش دوباره[ویرایش]

ترکیب شروع‌کننده در فینال جام باشگاه‌های آسیا ۹۱–۱۹۹۰.

پس از پایان جنگ، استقلال با قهرمانی در نخستین لیگ سراسری فوتبال ایران در سال‌های پس از انقلاب (لیگ قدس)[۱۵]، به دهمین دورهٔ جام باشگاه‌های آسیا راه پیدا کرد. آبی‌ها که یکی از پرستاره‌ترین تیم‌های تاریخ خود را در اختیار داشتند، در امرداد سال ۱۳۶۹ تیم السد قطر را در دو بازی رفت و برگشت (۱–۱ در دوحه و ۱–۰ در تهران) با گل‌های صمد مرفاوی کنار زدند. دور دوم بازی‌ها به دلیل حمله عراق به کویت و وقوع جنگ اول خلیج فارس بارها از سوی برگزارکنندگان مسابقات به تعویق افتاد و سرانجام در تابستان سال ۱۳۷۰ به میزبانی داکا پایتخت بنگلادش برگزار گردید. استقلال با دو پیروزی برابر تیم‌های ۲۵ آوریل کره شمالی (۲–۱) و بانکوک بانک تایلند (۲–۰) و یک تساوی برابر تیم محمدان از کشور میزبان (۱–۱)، به عنوان تیم اول گروه خود بالا آمد. در نیمه‌نهایی پلیتاجا اندونزی با دو گل عباس سرخاب و شاهرخ بیانی مغلوب استقلال شد. روز ۷ امرداد ۱۳۷۰ استقلال در دیدار پایانی رویاروی لیائونینگ چین قرار گرفت و با گل‌های رضا حسن‌زاده و صمد مرفاوی ۲–۱ به برتری رسید. به این ترتیب به فاصلهٔ بیست سال پس از قهرمانی اول، دومین جام قهرمانی باشگاه‌های آسیا به موزهٔ جام‌ها و نشان‌های باشگاه افزوده شد. صمد مرفاوی در پایان این رقابت‌ها با ۶ گل عنوان آقای گل بازی‌ها را از آن خود کرد و مجید نامجو مطلق نیز به عنوان تکنیکی‌ترین بازیکن جام شناخته شد.[۱] گذشته از این عناوین، منصور پورحیدری که در سال ۱۳۴۹ به عنوان بازیکن قهرمان جام باشگاه‌های آسیا شده بود، توانست این افتخار را به عنوان سرمربی نیز تکرار کند.[۵]

استقلال با منصور پورحیدری در دورهٔ بعدی مسابقات نیز تا فینال پیش رفت. در فینال یازدهمین دورهٔ جام باشگاه‌های آسیا که در قطر برگزار شد، استقلال در دقیقه ۵۸ بازی با گل امیر هاشمی مقدم از الهلال عربستان پیش افتاد اما در دقیقه ۷۳ بازی به تساوی کشیده شد. سرنوشت این فینال در ضربه‌های پنالتی مشخص شد. جایی که صادق ورمرزیار و مهدی فنونی‌زاده توپ‌های خود را گل کردند اما رضا حسن‌زاده، عباس سرخاب و صمد مرفاوی در پنالتی‌ها ناکام ماندند تا استقلال در گام آخر جام قهرمانی باشگاه‌های آسیا را واگذار کند.[۱]

میزبانی‌ها[ویرایش]

استقلال در اواخر دههٔ ۱۳۷۰ و اوایل دههٔ ۱۳۸۰ دو بار میزبانی دور نهایی مسابقات را بر عهده داشت که در هر دو از رسیدن به قهرمانی بازماند. بار اول در فصل ۷۸−۱۳۷۷ بود که استقلال با هدایت ناصر حجازی پس از هشت سال تا فینال آسیا پیش‌روی کرد. آن‌ها در این فصل ابتدا در دور دوم مقدماتی مسابقات نیروی هوایی عراق را در مجموع دو بازی رفت و برگشت ۳ بر ۱ از پیش رو برداشتند.[۱۶] مرحله یک‌چهارم نهایی مسابقات به صورت گروهی و در امارات برگزار گردید. استقلال در برابر الهلال عربستان و العین امارات کار دشواری نداشت اما بر خلاف انتظار بازی را به تیم ناشناختهٔ کوپتداگ ترکمنستان واگذار کرد. استقلال در بازی اول برابر الهلال با دو گل فرهاد مجیدی و سیروس دین‌محمدی در نیمهٔ نخست پیش افتاد و با وجود اخراج رضا حسن‌زاده در دقیقهٔ ۴۵، توانست با ده نفر تیم الهلال را شکست دهد.[۱۷] بازی دوم برابر العین نیز با تک گل علی‌رضا اکبرپور که با سر و از روی یک ضربهٔ کرنر به دست آمد به سود استقلال پایان یافت تا استقلال پیش از بازی آخر صعود خود را قطعی کند. ناصر حجازی در بازی تشریفاتی برابر کوپتداگ به شش بازیکن خود استراحت داد. دیداری که با یک گل به سود نمایندهٔ ترکمنستان پایان پذیرفت.[۱۸] دور نهایی مسابقات در اردی‌بهشت ۱۳۷۸ به میزبانی استقلال در تهران برگزار شد. روز ۸ اردی‌بهشت استقلال در نیمه نهایی به دیدار دالیان چین رفت. در این دیدار مهیج و نفس‌گیر ابتدا استقلال با دو گل دقایق ۴۴ و ۵۶ محمود فکری و علی موسوی پیش افتاد اما دالیان از دقیقه ۶۰ تا ۷۵ با به ثمر رساندن سه گل، بازگشتی باورنکردنی داشت. پس از آن ناصر حجازی دست به تعویض زد و علی‌رضا اکبرپور را به میدان فرستاد. همین بازیکن در دقیقهٔ ۸۷ استقلال را از کابوس شکست رها کرد و بازی به وقت اضافه رفت. سرانجام با گل طلایی دقیقهٔ ۱۰۷ علی موسوی داور به نشانهٔ پایان بازی در سوت خود دمید و استقلال راهی فینال شد.[۱۹] دو روز بعد استقلال در حضور بیش از یک‌صد هزار هوادار خود پای به دیدار پایانی گذاشت؛ ۱۰ اردی‌بهشت ۱۳۷۸، چهارمین فینال آسیایی تاریخ باشگاه. پیش از این بازی حاشیه‌هایی در اردوی تیم به وجود آمده بود و ناصر حجازی به همین دلیل محمدعلی یحیوی را جایگزین پرویز برومند در دروازهٔ تیم کرده بود. جوبیلو ایواتا در این بازی با دو گل مشابه در دقایق ۳۴ و ۴۵ از روی دو ارسال بلند و دو ضربهٔ سر، در میان ناباوری ۲−۰ جلو افتاد. استقلال در دقیقهٔ ۶۵ با شوت سیروس دین‌محمدی یکی از گل‌ها را پاسخ داد، اما درخشش تاماکی اوگامی دروازه‌بان جوبیلو ایواتا مانع از به ثمر رسیدن گل تساوی شد و بازی با نتیجهٔ ۲ بر ۱ به سود ژاپنی‌ها به پایان رسید.[۲۰] در روزهای بعد روزنامه‌ها به حاشیه‌هایی که در آستانهٔ فینال ایجاد شده بود پرداختند و افزون بر آن، برنامهٔ نقل و انتقالات باشگاه را نیز در این ناکامی تأثیرگذار دانستند. پیش از این بازی‌ها بازیکنانی چون علی‌رضا منصوریان، مهدی پاشازاده، سرژیک تیموریان، داریوش یزدانی و... از استقلال جدا شده بودند. این انتقال‌ها از نظر مالی برای باشگاه سودآور بود اما قدرت تیم را کاهش می‌داد.[۲۱]

در فصل ۸۱−۱۳۸۰ استقلال بار دیگر تا نزدیکی قهرمانی در جام باشگاه‌های آسیا پیش رفت. در این فصل آبی‌پوشان ابتدا در رقابتی نفس‌گیر الاتحاد عربستان را در دقایق آخر دیدار برگشت در تهران با گل علی‌رضا واحدی نیکبخت حذف کردند و به دور گروهی غرب آسیا رسیدند. این مرحله در کشور امارات برگزار شد و استقلال با دو پیروزی پر گل برابر الوحده (۵−۳) و الکویت (۳−۰) و یک تساوی برابر نسف قرشی ازبکستان (۱−۱) به عنوان سرگروه راهی دور پایانی مسابقات شد.[۲۲][۲۳] در فروردین ۱۳۸۱ دور پایانی مسابقات به میزبانی استقلال در تهران برگزار شد. اما آن‌چه موجب بی‌ثمر شدن این میزبانی گردید، باران سیل‌آسایی بود که پس از چند روز باریدن زمین ورزشگاه آزادی را در روز ۱۴ فروردین و هنگام برگزاری مسابقات نیمه نهایی غرق در آب کرد. استقلال و آنیانگ در بازی دوم این روز در باتلاق ورزشگاه آزادی و در شرایطی که حرکت توپ به سختی در زمین انجام می‌گرفت برابر هم قرار گرفتند. گل اول این دیدار را مارکو مارتینز در دقیقه ۵۵ برای آنیانگ به ثمر رساند که با گل دقیقه ۶۲ یدالله اکبری پاسخ داده شد. آنیانگ در دقیقه ۷۲ توسط آندره لوئیز دوس سانتوس به گل دوم رسید که این گل تا پایان مسابقه برتری آنیانگ را حفظ کرد. استقلال در نیمه نخست این مسابقه یک پنالتی را نیز توسط پنالتی‌زن مطمئن خود، محمد نوازی، از دست داده بود تا روند بدشانسی‌ها در این روز تکمیل شده باشد.[۲۴] آب‌گرفتگی زمین آزادی انتقادات فراوانی را به زیرساخت‌های فوتبال ایران وارد کرد. این انتقادات باعث شد تا این ورزشگاه از خرداد ۱۳۸۱ و پس از پایان لیگ، به مدت یک سال از چرخه برگزاری بازی‌های فوتبال در ایران خارج شود و مورد بازسازی قرار گیرد.[۲۵][۲۶]

سال‌های افول[ویرایش]

پس از دوره‌های هجدهم و بیست‌ویکم جام باشگاه‌های آسیا (فصل‌های ۷۸−۱۳۷۷ و ۸۱−۱۳۸۰) که استقلال تا نزدیکی فتح جام پیش رفت و در گام‌های آخر از قهرمانی بازماند، روند کام‌یابی‌های باشگاه استقلال در آسیا با افول روبه‌رو شد. دورهٔ بیست‌ویکم جام باشگاه‌های آسیا که در تهران به پایان رسید، آخرین دورهٔ برگزاری مسابقات به شکل قدیم آن بود و از فصل ۸۲−۱۳۸۱ این مسابقات با نام لیگ قهرمانان آسیا برگزار گردید. برگزارکنندگان بازی‌ها با الگوبرداری از لیگ قهرمانان اروپا، دو تورنمنت جام باشگاه‌های آسیا و جام برندگان جام آسیا را در هم آمیختند و کشورهای صاحب فوتبال آسیا توانستند افزون بر قهرمانان لیگ و جام حذفی، دو تیم دوم و سوم لیگ خود را نیز راهی مسابقات کنند. این موضوع موجب می‌شد تا تیم‌های حرفه‌ای و ثروتمند بیشتری از شرق آسیا، کشورهای عربی و حتی کشورهای آسیای میانه در مسابقات حضور پیدا کنند. با این حال در ۱۰ سال گذشته و با وجود اعلام حرفه‌ای شدن فوتبال در ایران، امکانات باشگاه‌های ایرانی از نظر درآمدها و زیرساخت‌ها رشد چندانی نداشته است که این موضوع رقابت باشگاه‌های ایرانی با تیم‌های حرفه‌ای کشورهای دیگر را دشوار کرده است. از هنگام آغاز لیگ قهرمانان آسیا تا کنون، تنها دو باشگاه صنعتی ایران توانسته‌اند به فینال این رقابت‌ها راه پیدا کنند.[۲۷] در این سال‌ها سهمیهٔ فوتبال ایران در لیگ قهرمانان آسیا به دلیل عدم احراز شرایط حرفه‌ای باشگاه‌ها از سوی کنفدراسیون فوتبال آسیا کاهش یافته است.[۲۸][۲۹] علی فتح‌الله‌زاده مدیر باشگاه در سال ۱۳۹۱ در اظهار نظری اعلام کرد که قهرمانی در لیگ قهرمانان آسیا به بیش از دویست میلیارد ریال بودجه نیاز دارد و چنین بودجه‌ای در اختیار استقلال نیست.[۳۰]

بازی‌ها[ویرایش]

آخرین به‌روزرسانی: ۱۴ فروردین ۱۳۹۳

پیش‌گامان باشگاه استقلال در آسیا، فروردین ۱۳۴۹
رایکوف در سمت راست با عینک دیده می‌شود. پشت سر او منصور پورحیدری ایستاده است.
فصل جام دور هماورد دستاورد[پانویس ۲]
(استقلال − حریف)
۱۳۴۹[۳۱] جام باشگاه‌های آسیا گروه A لبنان هامنتمن ۳–۰ (خ)
مالزی سلانگور ۳–۰ (خ)
نیمه‌نهایی اندونزی مدان ۲–۰ (خ)
فینال اسرائیل هاپوئل تل‌آویو ۲–۱ (خ)[پانویس ۳]
۱۳۵۰[۳۲] جام باشگاه‌های آسیا دور مقدماتی (گروه‌بندی) عراق الشرطه بغداد ۲–۳ (بی)
گروه A کره جنوبی ارتش کره جنوبی ۲–۱ (بی)
کویت العربی کویت ۰–۰ (بی)
مالزی پراک فا ۳–۰ (بی)
نیمه‌نهایی عراق الشرطه بغداد ۰–۲ (بی)
رده‌بندی کره جنوبی ارتش کره جنوبی ۳–۲ (بی)
۷۰–۱۳۶۹[۳۳] جام باشگاه‌های آسیا دور مقدماتی قطر السد ۱–۱ (ب)، ۱–۰ (خ)
گروه B کره شمالی ۲۵ آوریل پیونگ یانگ ۲–۱ (بی)
تایلند بانکوک بانک ۲–۰ (بی)
بنگلادش محمدان ۱−۱ (ب)
نیمه‌نهایی اندونزی پلیتا جایا ۲–۰ (بی)
فینال چین لیائونینگ ۲–۱ (بی)
۱۳۷۰[۳۴] جام باشگاه‌های آسیا دور دوم یمن التلال ۰–۰ (ب)، ۵–۰ (خ)
گروه B عربستان سعودی الهلال ۰–۱ (بی)
کره شمالی ۲۵ آوریل پیونگ یانگ ۱–۱ (بی)
نیمه‌نهایی قطر الریان ۲–۱ (ب)
فینال عربستان سعودی الهلال ۱–۱ (پنالتی‌ها: ۲–۳) (ب)
۱۳۷۵[۳۵] جام برندگان جام آسیا دور اول ازبکستان نوفباخور ۱–۴ (ب۳–۰ (خ)[پانویس ۴]
یک‌چهارم نهایی قزاقستان اورداباسی ۱–۰ (خ۱–۱ (خ)
نیمه‌نهایی عربستان سعودی الهلال ۰–۰ (پنالتی‌ها: ۴–۵) (ب)
رده‌بندی کره جنوبی اولسان هیوندای ۰–۱ (بی)
۷۸–۱۳۷۷[۳۶] جام باشگاه‌های آسیا دور دوم عراق نیروی هوایی عراق ۱–۱ (ب۲–۰ (خ)
یک‌چهارم نهایی
غرب آسیا
عربستان سعودی الهلال ۲–۱ (بی)
امارات متحده عربی العین ۱–۰ (ب)
ترکمنستان کوپتداگ ۰–۱ (بی)
نیمه‌نهایی چین دالیان ۴–۳ (خ)[پانویس ۵]
فینال ژاپن جوبیلو ایواتا ۱–۲ (خ)
۱۳۷۸[۳۷] جام برندگان جام آسیا دور اول لبنان هامنمن ۷–۰ (خ۸–۰ (ب)
دور دوم عربستان سعودی الاتحاد ۰–۱ (ب۱–۱ (خ)
۸۰–۱۳۷۹[۳۸] جام برندگان جام آسیا دور اول امارات متحده عربی الوحده ۲–۳ (ب۴–۰ (خ)
دور دوم قطر السد ۱–۰ (ب۲–۱ (خ)
یک‌چهارم نهایی قزاقستان کایرات ۰–۰ (ب۳–۰ (خ)
نیمه‌نهایی عربستان سعودی الشباب ۲–۳ (ب)
رده‌بندی ژاپن شیمیزو اس-پالس ۱–۳ (بی)
۸۱–۱۳۸۰[۳۹] جام باشگاه‌های آسیا دور اول لبنان الحکمه انصراف الحکمه
دور دوم عربستان سعودی الاتحاد ۲–۳ (ب۲–۱ (خ)[پانویس ۴]
یک‌چهارم نهایی
غرب آسیا
امارات متحده عربی الوحده ۵–۳ (ب)
ازبکستان نسف قرشی ۱–۱ (بی)
کویت الکویت ۳–۰ (بی)
نیمه‌نهایی کره جنوبی آنیانگ ال‌جی چیتاس ۱–۲ (خ)
رده‌بندی ازبکستان نسف قرشی ۵–۲ (خ)
۱۳۸۱[۴۰] لیگ قهرمانان آسیا دور سوم اردن الفیصلی امان ۲–۰ (خ۱–۰ (ب)
دور چهارم ازبکستان نفتچی ۱–۰ (خ۱–۲ (ب)[پانویس ۴]
دور گروهی
گروه C
قطر السد ۲–۱ (بی)
عربستان سعودی الهلال ۲–۳ (بی)
امارات متحده عربی العین ۱–۳ (ب)
۱۳۸۶[۴۱] لیگ قهرمانان آسیا گروه B [پانویس ۶]
۸۸–۱۳۸۷[۴۲] لیگ قهرمانان آسیا گروه C عربستان سعودی الاتحاد ۱–۲ (ب۱–۱ (خ)
امارات متحده عربی الجزیره ۱–۱ (خ۲–۲ (ب)
قطر ام صلال ۰–۱ (ب۱–۱ (خ)
۸۹–۱۳۸۸[۴۳] لیگ قهرمانان آسیا گروه A عربستان سعودی الاهلی ۲–۱ (ب۲–۱ (خ)
امارات متحده عربی الجزیره ۰–۰ (خ۱–۲ (ب)
قطر الغرافه ۳–۰ (خ۱–۱ (ب)
دور حذفی عربستان سعودی الشباب ۲–۳ (ب)[پانویس ۷]
۹۰–۱۳۸۹[۴۴] لیگ قهرمانان آسیا گروه B قطر السد ۱–۱ (خ۲–۲ (ب)
عربستان سعودی النصر ۱–۲ (ب۲–۱ (خ)[پانویس ۸]
ازبکستان پاختاکور ۴–۲ (خ۱–۲ (ب)
۹۱–۱۳۹۰[۴۵] لیگ قهرمانان آسیا دور یکم مقدماتی (پلی‌آف) ایران ذوب‌آهن اصفهان ۲–۰ (خ)
دور دوم مقدماتی (پلی‌آف) عربستان سعودی الاتفاق ۳–۱ (خ)
گروه A قطر الریان ۱–۰ (ب۳–۰ (خ)
ازبکستان نسف قرشی ۰–۰ (خ۲–۰ (ب)
امارات متحده عربی الجزیره ۱–۲ (خ۱–۱ (ب)
دور حذفی ایران سپاهان اصفهان ۰–۲ (ب)[پانویس ۷]
۹۲–۱۳۹۱[۴۶] لیگ قهرمانان آسیا گروه D قطر الریان ۳–۳ (ب۳–۰ (خ)
امارات متحده عربی العین ۲–۰ (خ۱–۰ (ب)
عربستان سعودی الهلال ۲–۱ (ب۰–۱ (خ)
یک‌هشتم نهایی امارات متحده عربی الشباب امارات ۴–۲ (ب۰–۰ (خ)
یک‌چهارم نهایی تایلند بوریرام یونایتد ۱–۰ (خ۲–۱ (ب)
نیمه‌نهایی کره جنوبی اف‌سی سئول ۰–۲ (ب۲–۲ (خ)
۹۳–۱۳۹۲ لیگ قهرمانان آسیا گروه A عربستان سعودی الشباب ۰–۱ (خ۲۷ فروردین ۱۳۹۳ (ب)
قطر الریان ۰–۱ (ب۳ اردی‌بهشت ۱۳۹۳ (خ)
امارات متحده عربی الجزیره ۲–۲ (خ۱–۰ (ب)

خ= بازی در خانه، ب=بازی در بیرون از خانه، بی=بازی در زمین بی‌طرف

آمار کلی[ویرایش]

جدول عملکرد باشگاه در برابر نمایندگان کشورهای دیگر دربردارندهٔ آمار کلیهٔ مسابقات (جام برندگان جام، جام باشگاه‌ها و لیگ قهرمانان) می‌باشد. همچنین بازی‌هایی که به ضربات پنالتی کشیده شده، در ستون تساوی‌ها شمارش شده‌اند. نتایج این‌گونه بازی‌ها نیز تا پایان ۱۲۰ دقیقه وقت‌های معمول و اضافهٔ بازی محاسبه شده و پنالتی‌های پایان بازی‌ها در ستون گل‌ها شمارش نشده‌اند.

بر پایه جام[ویرایش]

آخرین به‌روزرسانی: ۱۴ فروردین ۱۳۹۳

عملکرد باشگاه استقلال در جام‌های قاره‌ای
جام Pld W D L GF GA GD %Win
لیگ قهرمانان آسیا * ۸۸ ۴۴ ۲۲ ۲۲ ۱۴۴ ۹۴ +50 ۵۰٫۰۰
جام در جام آسیا ۱۸ ۸ ۴ ۶ ۳۷ ۱۸ +19 ۴۴٫۴۴
همه ۱۰۶ ۵۲ ۲۶ ۲۸ ۱۸۱ ۱۱۲ +69 ۴۹٫۰۶

* آمار جام باشگاه‌های آسیا و لیگ قهرمانان آسیا در یک ردیف قرار گرفته‌اند.
منبع: بازی‌ها
Pld = بازی | W = بُرد | D = تساوی | L = باخت | GF = گل زده | GA = گل خورده | GD = گل‌شماری | %Win = درصد بُرد

بر پایه کشور[ویرایش]

آخرین به‌روزرسانی: ۱۴ فروردین ۱۳۹۳

عملکرد باشگاه استقلال در برابر نمایندگان کشورهای آسیایی
کشور بازی برد مساوی باخت زده خورده تفاضل برد ٪
 اردن ۲ ۲ ۰ ۰ ۳ ۰ +3 ۱۰۰٫۰۰۰
 ازبکستان ۱۰ ۵ ۲ ۳ ۱۹ ۱۳ +6 ۵۰٫۰۰
 اسرائیل ۱ ۱ ۰ ۰ ۲ ۱ +1 ۱۰۰٫۰۰۰
 امارات متحده عربی ۱۷ ۷ ۶ ۴ ۲۹ ۲۱ +8 ۴۱٫۱۸
 اندونزی ۲ ۲ ۰ ۰ ۴ ۰ +4 ۱۰۰٫۰۰۰
 ایران ۲ ۱ ۰ ۱ ۲ ۲ +0 ۵۰٫۰۰
 بنگلادش ۱ ۰ ۱ ۰ ۱ ۱ +0 ۰۰٫۰۰
 تایلند ۳ ۳ ۰ ۰ ۵ ۱ +4 ۱۰۰٫۰۰۰
 ترکمنستان ۱ ۰ ۰ ۱ ۰ ۱ -1 ۰۰٫۰۰
 چین ۲ ۲ ۰ ۰ ۶ ۴ +2 ۱۰۰٫۰۰۰
 ژاپن ۲ ۰ ۰ ۲ ۲ ۵ -3 ۰۰٫۰۰
 عراق ۴ ۱ ۱ ۲ ۵ ۶ -1 ۲۵٫۰۰
 عربستان سعودی ۲۱ ۷ ۴ ۱۰ ۲۸ ۳۰ -2 ۳۳٫۳۳
 قزاقستان ۴ ۲ ۲ ۰ ۵ ۱ +4 ۵۰٫۰۰
 قطر ۱۷ ۹ ۶ ۲ ۲۷ ۱۴ +13 ۵۲٫۹۴
 کره جنوبی ۶ ۲ ۱ ۳ ۸ ۱۰ -2 ۳۳٫۳۳
 کره شمالی ۲ ۱ ۱ ۰ ۳ ۲ +1 ۵۰٫۰۰
 کویت ۲ ۱ ۱ ۰ ۳ ۰ +3 ۵۰٫۰۰
 لبنان ۳ ۳ ۰ ۰ ۱۸ ۰ +18 ۱۰۰٫۰۰۰
 مالزی ۲ ۲ ۰ ۰ ۶ ۰ +6 ۱۰۰٫۰۰۰
 یمن ۲ ۱ ۱ ۰ ۵ ۰ +5 ۵۰٫۰۰

منبع: بازی‌ها

گلزن‌ها[ویرایش]

آخرین به‌روزرسانی: ۱۴ فروردین ۱۳۹۳

غلام‌حسین مظلومی، نخستین آقای گل باشگاه استقلال در آسیا

گل‌های زده‌شده در جام باشگاه‌های آسیا و لیگ قهرمانان آسیا در یک ستون قرار گرفته‌اند.
این آمار تنها دربردارندهٔ گل‌هایی خواهد بود که بازیکنان با پیراهن استقلال به ثمر رسانده‌اند.
بازیکنانی که در تعداد گل‌ها با هم برابر هستند، به ترتیب سال‌هایی که پیراهن استقلال را بر تن کرده‌اند در جدول قرار گرفته‌اند.
در جدول نام بازیکنانی که در ترکیب کنونی باشگاه استقلال حضور دارند برجسته شده است.
ردیف گل به خودی نمایان‌گر تعداد گل‌هایی‌است که حریفان استقلال به اشتباه وارد دروازهٔ خود کرده‌اند.

رده کشور نام پُست سال‌ها[۴۷] لیگ قهرمانان جام در جام کل
۱ ایران فرهاد مجیدی مهاجم ۱۳۷۸–۱۳۷۶
۱۳۷۹
۱۳۹۰–۱۳۸۶
۱۳۹۲–۱۳۹۱
۱۴ ۹ ۲۳
۲ ایران آرش برهانی مهاجم اکنون−۱۳۸۶ ۱۲ ۰ ۱۲
۳ ایران غلام‌حسین مظلومی مهاجم ۱۳۴۷−۱۳۵۴ ۸ ۰ ۸
ایران عبدالصمد مرفاوی مهاجم ۱۳۷۲–۱۳۶۷
۱۳۷۵–۱۳۷۴
۱۳۷۷–۱۳۷۶
۱۳۷۸
۶ ۲ ۸
۴ ایران علی‌رضا اکبرپور هافبک کناری ۱۳۷۵−۱۳۸۵ ۵ ۲ ۷
ایران علی‌رضا واحدی نیکبخت هافبک کناری ۱۳۷۸−۱۳۸۵
اکنون–۱۳۹۲
۳ ۴ ۷
ایران فراز فاطمی مهاجم ۱۳۸۰−۱۳۸۳ ۷ ۰ ۷
۵ ایران عباس سرخاب مهاجم ۱۳۶۷−۱۳۷۴ ۵ ۰ ۵
ایران سیروس دین‌محمدی هافبک ۱۳۷۷−۱۳۷۸
۱۳۷۹−۱۳۸۲
۴ ۱ ۵
ایران علی لطیفی مهاجم ۱۳۷۷−۱۳۷۹ ۰ ۵ ۵
ایران علی سامره مهاجم ۱۳۸۳–۱۳۷۹ ۳ ۲ ۵
ایران حنیف عمران‌زاده مدافع اکنون−۱۳۸۸ ۵ ۰ ۵
۶ ایران محمد نوازی هافبک کناری ۱۳۷۶−۱۳۸۳
۱۳۸۵−۱۳۸۷
۳ ۱ ۴
ایران خسرو حیدری مدافع راست، هافبک راست ۱۳۸۰−۱۳۸۱
۱۳۸۷−۱۳۸۹
اکنون−۱۳۹۰
۴ ۰ ۴
۷ ایران علی‌رضا حاج قاسم ۳ ۰ ۳
ایران شاهرخ بیانی هافبک ۱۳۵۷
۱۳۶۰−۱۳۶۲
۱۳۶۸−۱۳۶۹
۳ ۰ ۳
ایران محمود فکری مدافع، هافبک دفاعی ۱۳۷۱−۱۳۷۵
۱۳۷۷−۱۳۸۶
۲ ۱ ۳
ایران علی موسوی مهاجم ۱۳۷۷−۱۳۷۸
۱۳۷۹−۱۳۸۲
۳ ۰ ۳
ایران مهدی هاشمی‌نسب مدافع ۱۳۷۹−۱۳۸۳ ۲ ۱ ۳
ایران یدالله اکبری هافبک ۱۳۸۰−۱۳۸۳
۱۳۸۷−۱۳۸۸
۳ ۰ ۳
ایران مهدی سیدصالحی مهاجم ۱۳۸۸−۱۳۹۰ ۳ ۰ ۳
ترینیداد و توباگو جی‌لوید ساموئل مدافع چپ، هافبک دفاعی اکنون−۱۳۹۰ ۳ ۰ ۳
فرانسه گوران یرکوویچ مهاجم ۱۳۹۰−۱۳۹۱ ۳ ۰ ۳
ایران جواد نکونام هافبک دفاعی ۱۳۹۱−۱۳۹۲ ۳ ۰ ۳
ایران محمد قاضی مهاجم اکنون−۱۳۹۲ ۳ ۰ ۳
۸ ایران غلام وفاخواه مهاجم ۱۳۴۹ ۲ ۰ ۲
ایران مسعود مژدهی ۱۳۵۱−۱۳۵۶ ۲ ۰ ۲
ایران عبدالعلی چنگیز مهاجم ۱۳۶۷–۱۳۶۰
۱۳۷۰–۱۳۶۹
۲ ۰ ۲
ایران امیر هاشمی‌مقدم مهاجم ۱۳۶۷−۱۳۷۰ ۲ ۰ ۲
ایران صادق ورمرزیار مدافع، هافبک چپ ۱۳۶۵−۱۳۷۱
۱۳۷۴−۱۳۷۶
۰ ۲ ۲
ایران مهدی پاشازاده مدافع ۱۳۷۱−۱۳۷۷
۱۳۷۹−۱۳۸۲
۲ ۰ ۲
ایران احمد مومن‌زاده مهاجم ۱۳۷۹−۱۳۸۲ ۰ ۲ ۲
ایران حسین کاظمی هافبک دفاعی ۱۳۸۳−۱۳۸۶
۱۳۸۷−۱۳۸۹
۲ ۰ ۲
ایران علی علی‌زاده مهاجم ۱۳۸۵−۱۳۸۸ ۲ ۰ ۲
ایران پژمان منتظری مدافع ۱۳۸۶−۱۳۹۲ ۲ ۰ ۲
۹ ایران علی جباری هافبک ۱۳۴۴−۱۳۵۴ ۱ ۰ ۱
ایران مسعود معینی مدافع ۱ ۰ ۱
ایران جواد قراب هافبک ۱ ۰ ۱
ایران مهدی لواسانی مدافع ۱۳۴۸−۱۳۵۸ ۱ ۰ ۱
ایران فریدون معینی ۱۳۴۹ ۱ ۰ ۱
ایران رضا نعلچگر ۱۳۵۶−۱۳۶۲
۱۳۶۵−۱۳۶۶
۱ ۰ ۱
ایران رضا حسن‌زاده مدافع ۱۳۶۸−۱۳۷۱
۱۳۷۷−۱۳۷۹
۱ ۰ ۱
ایران علی‌رضا منصوریان هافبک ۱۳۷۴
۱۳۷۶−۱۳۷۷
۱۳۸۱−۱۳۸۷
۰ ۱ ۱
ایران سیروس نعمتی‌نژاد مهاجم ۱۳۷۵ (قرضی) ۰ ۱ ۱
ایران محمد مومنی مهاجم ۱۳۷۸ ۱ ۰ ۱
ایران فرزاد مجیدی هافبک ۱۳۷۹−۱۳۸۶ ۰ ۱ ۱
ایران ستار همدانی هافبک ۱۳۷۹−۱۳۸۲ ۰ ۱ ۱
ایران رسول خطیبی مهاجم ۱۳۷۹ (قرضی)
۱۳۸۲ (قرضی)
۱ ۰ ۱
ایران امیرحسین صادقی مدافع ۱۳۸۲−۱۳۸۷
۱۳۸۸−۱۳۹۰
اکنون−۱۳۹۱
۱ ۰ ۱
ایران سیاوش اکبرپور مهاجم ۱۳۸۳−۱۳۸۶
۱۳۸۷−۱۳۸۹
اکنون−۱۳۹۱
۱ ۰ ۱
ایران مجتبی جباری هافبک ۱۳۸۴−۱۳۹۲ ۱ ۰ ۱
ایران هاشم بیک‌زاده دفاع چپ، هافبک چپ ۱۳۸۷−۱۳۸۹
اکنون−۱۳۹۱
۱ ۰ ۱
ایران هادی شکوری مدافع ۱۳۸۷−۱۳۹۰ ۱ ۰ ۱
عراق هوار ملا محمد مهاجم ۱۳۸۹−۱۳۹۰ ۱ ۰ ۱
ایران اسماعیل شریفات مهاجم ۱۳۸۹−۱۳۹۱ ۱ ۰ ۱
ایران آندرانیک تیموریان هافبک ۱۳۹۰−۱۳۹۱
اکنون−۱۳۹۲
۱ ۰ ۱
ایران فریدون زندی هافبک ۱۳۹۰−۱۳۹۱ ۱ ۰ ۱
گل به خودی ۰ ۱ ۱
کل ۱۴۴ ۳۷ ۱۸۱

منبع: بازی‌ها
یادداشت: در مورد زنندهٔ گل اول استقلال در بازی برگشت نیمه‌نهایی لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۳ اختلاف نظر وجود دارد. بیشتر منابع داخلی گل را به نام جی‌لوید ساموئل ثبت نموده‌اند، اما وبگاه ای‌اف‌سی در گزارش این بازی حنیف عمران‌زاده را به عنوان زنندهٔ گل معرفی نموده است. در این جدول گزارش ای‌اف‌سی ملاک قرار گرفته است.

جام‌ها و نشان‌ها[ویرایش]

قهرمان (۲): ۱۳۴۹، ۷۰−۱۳۶۹
نایب قهرمان (۲): ۱۳۷۰، ۷۸–۱۳۷۷
مقام سومی (۲): ۱۳۵۰، ۸۱–۱۳۸۰

پانویس[ویرایش]

  1. ‎جانمایی بازیکنان در ترکیب بر اساس پست بازی آن‌ها می‌باشد و ممکن است تیم رایکوف با همین بازیکنان و سیستم دیگری به میدان رفته باشد.
  2. در کلیهٔ نتایج ‎گل‌های استقلال در سمت راست آمده است
  3. پیروزی در وقت اضافه
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ برتری با قانون گل زده در خانه حریف
  5. پیروزی در وقت اضافه با گل طلایی
  6. تیم استقلال در این فصل به دلیل دیر فرستادن فهرست بازیکنان خود از حضور در رقابت‌ها بازماند. استقلال در گروه B مسابقات با تیم‌های پاختاکور، الهلال و الکویت هم‌گروه بود.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ مرحلهٔ حذفی در یک بازی و به میزبانی تیم‌هایی که در گروه خود سرگروه شده بودند برگزار گردید.
  8. در پایان دور گروهی، استقلال و النصر عربستان ۸ امتیاز داشتند و نتایج رودرروی دو تیم نیز برابر بود. النصر با گل‌شماری بهتر تیم دوم گروه شد و استقلال از صعود بازماند.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ «استقلال در عرصه آسیایی؛ موفق‌ترین تیم تاریخ ایران در آسیا». روزنامه گل، ۲۱ اسفند ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  2. «استقلال رکورددار حضور در نیمه‌نهایی رقابت‌های آسیایی». وبگاه گل، ۲۷ شهریور ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۳. 
  3. «۱۰۰تا بازی تو آسیا؛ رکورد استقلالی‌ها!». خبرآنلاین، ۲۹ شهریور ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۳. 
  4. «رکورد جدید: مسابقات آسیایی استقلال سه‌رقمی شد!». وبگاه رسمی باشگاه استقلال تهران، ۷ مهر ۱۳۹۲. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۴ نوامبر ۲۰۱۳. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «پورحیدری و استقلال همچنان پرافتخارترین‌ها». روزنامه گل، ۵ اسفند ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  6. «استقلال ۶۷ ساله شد». خبرآنلاین، ۴ مهر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۱ مارس ۲۰۱۳. 
  7. «افتخارات تیم فوتبال باشگاه استقلال». وب‌گاه رسمی باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۲. 
  8. «استقلالی‌ها با جام میلز». وب‌گاه گل، ۱۱-۱۱-۲۰۱۲. 
  9. «Asian Club Competitions 1967»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۳ فروردین ۱۳۹۲. 
  10. «World Cup 1970 Qualifying»(انگلیسی)‎. [مقدماتی جام جهانی ۱۹۷۰]. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۴ فروردین ۱۳۹۲. 
  11. «1970 FIFA World Cup Mexico». وب‌گاه فیفا. بازبینی‌شده در ۴ فروردین ۱۳۹۲. 
  12. «گفتگو با پرویز خسروانی بنیانگذار باشگاه تاج». کانال وی اُ ای در یوتیوب. بازبینی‌شده در ۴ فروردین ۱۳۹۲. 
  13. «آشنایی با تاریخچه مسابقات باشگاهی فوتبال در آسیا». همشهری آنلاین، ۹ اسفند ۱۳۸۹. بازبینی‌شده در ۴ فروردین ۱۳۹۲. 
  14. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «AFC Champions League»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۴ مارس ۲۰۱۳).
  15. «استقلال قهرمان شایسته لیگ قدس». روزنامه شرق، ۲۸ مهر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  16. «استقلال نیروی هوایی عراق را در هم کوبید». روزنامه همشهری، ۲ آبان ۱۳۷۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ مارس ۲۰۱۳. 
  17. «استقلال با ۱۰ بازیکن الهلال را شکست داد». روزنامه همشهری، ۸ اسفند ۱۳۷۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ مارس ۲۰۱۳. 
  18. «استقلال صدرنشینی را به آسانی از دست داد». روزنامه همشهری، ۱۱ اسفند ۱۳۷۷. بازبینی‌شده در ۴ فروردین ۱۳۹۲. 
  19. «استقلال با گل طلایی به فینال رفت». روزنامه همشهری، ۹ اردی‌بهشت ۱۳۷۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ مارس ۲۰۱۳. 
  20. «صد هزار تماشاگر فوتبال به آرزوی خود نرسیدند». روزنامه همشهری، ۱۱ اردی‌بهشت ۱۳۷۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ مارس ۲۰۱۳. 
  21. «برداشت‌های ذهنی غلط استقلال را به بی‌راهه برد». روزنامه همشهری، ۱۲ اردی‌بهشت ۱۳۷۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ مارس ۲۰۱۳. 
  22. «استقلال برای پیروزی به میدان نرفت». روزنامه همشهری، ۲۰ بهمن ۱۳۸۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ مارس ۲۰۱۳. 
  23. «استقلال تیم اول منطقه غرب آسیا». روزنامه همشهری، ۲۳ بهمن ۱۳۸۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ مارس ۲۰۱۳. 
  24. «استقلال از فینال بازماند». روزنامه همشهری، ۱۵ فروردین ۱۳۸۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۴ مارس ۲۰۱۳. 
  25. «تورنمنت نوپای آسیا». به نقل از روزنامه اعتماد. بازبینی‌شده در ۴ فروردین ۱۳۹۲. 
  26. «آنیانگ شود سبب خیر اگر خدا خواهد!». همشهری تماشاگر. شماره ۹۱. بازبینی‌شده در ۴ فروردین ۱۳۹۲. 
  27. «کامل‌ترین تاريخچه ليگ قهرمانان آسيا». تابناک، ۲۱ بهمن ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۲ فروردین ۱۳۹۲. 
  28. «احتمال کاهش سهمیه ایران در لیگ قهرمانان آسیا». خبرآنلاین، ۱۰ خرداد ۱۳۹۰. 
  29. «پس از کاهش سهمیه باشگاه ها در آسیا؛ شاید لیگ ایران به لیگ آماتور تبدیل شود». خبرآنلاین، ۵ آذر ۱۳۹۰. 
  30. «گفتگو با فتح‌الله‌زاده». خبرگزاری فارس، ۷ خرداد ۱۳۹۱. 
  31. «Asian Club Competitions 1970»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  32. «Asian Club Competitions 1971»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  33. «Asian Club Competitions 1990/91»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  34. «Asian Club Competitions 1991/92»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  35. «Cup Winners' Cup 1996/97»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  36. «Champions' Cup 1998/99»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  37. «Cup Winners' Cup 1999/2000»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  38. «Cup Winners' Cup 2000/01»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  39. «Champions' Cup 2001/02»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  40. «Champions' League 2002/03»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  41. «Champions' League 2007»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  42. «Asian Champions League 2009»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  43. «Asian Champions League 2010»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲. 
  44. «Asian Champions League 2011»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۸ اسفند ۱۳۹۲. 
  45. «Asian Champions League 2012»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۸ اسفند ۱۳۹۲. 
  46. «Asian Champions League 2013»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۸ اسفند ۱۳۹۲. 
  47. «بازیکنان تیم فوتبال باشگاه استقلال از ابتدای تاسیس». وب‌گاه باشگاه استقلال. بازبینی‌شده در ۸ فروردین ۱۳۹۲. 
  48. «Asian Champions' Cup − Finals»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۹ فروردین ۱۳۹۲.