سرود ملی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از اولین سرود ملی ایران)
پرش به: ناوبری، جستجو

سرود ملّی ایران، سرود رسمی دولت ایران و یکی از نمادهای ملّی ایران است که در مراسم رسمی، یادبودهای ملّی، مسابقات ورزشی و دیگر مناسبت‌های ملّی اجرا یا پخش می‌شود. سرود ملّی ایران دارای دو بخش شعر و موسیقی است.

پیشینه[ویرایش]

ناصرالدین شاه پیش از نخستین سفرش به اروپا در سال ۱۸۷۳ م. (برابر ۱۲۵۲ ه‍.خ. و ۱۲۹۰ ه‍.ق.) دستور ساخت مارشی را به آلفرد لومر استاد فرانسوی موسیقی دارالفنون می‌دهد که در دیدارهای رسمی شاه در کنار سرودهای ملی دیگر کشورها نواخته شود. این مارش بی‌کلام، «سلام شاه» نامیده شد و در مراسم‌های رسمی به جای سرود ملی ایران به کار رفت و به همین دلیل اروپاییان از آن به عنوان سرود ملی ایران یاد کرده اند.[۱][۲]

همچنین یوهان اشتراوس در سال ۱۸۶۴ میلادی یعنی ۴ سال پیش از آمدن آلفرد لومر به ایران، مارشی به نام «مارش ایرانی» (آلمانی:Persischer Marsch) ساخت که سال‌ها بعد در هنگام استقبال از ناصرالدین شاه در وین به جای سرود ملی ایران نواخته شد. عباس امانت در کتاب قبلهٔ عالم آورده است: «آهنگ موسیقی نظامی که به مناسبت دیدار ناصرالدین‌شاه از وین در سال ۱۸۷۳ میلادی به آهنگ‌سازی به شهرت یوهان اشتراوس سفارش داده شد، تا به جای سرود ملی ایران نواخته شود، مظهر تلاشی بود تا گونه‌ای توشهٔ نغمه‌سرایی «متمدن» برای شاهنشاهی ایران تعبیه شود.»[۳] با این حال در برخی منابع زمان نواخته شدن این مارش در وین را مربوط به سفر دوم (۱۸۷۸ میلادی برابر ۱۲۵۷ ه‍.خ. و ۱۲۹۵ ه‍.ق.)[۴] و برخی نیز مربوط به سفر سوم ناصرالدین شاه (۱۸۸۹ میلادی برابر ۱۲۶۸ ه‍.خ. و ۱۳۰۶ ه‍.ق.)[۵] می‌دانند. این آهنگ، شعری به زبان فرانسوی داشته است که سرودهٔ میرزا رضاخان دانش معروف به «پرنس ارفع» می‌باشد. یوهان دِکِر-شِنک (آلمانی:Johann Decker-Schenk) نوازندهٔ اتریشی مقیم سن‌پترزبورگ سرود و آهنگ آن را تنظیم کرده است.[۶]

ترانهٔ تاجگذاری احمدشاه قاجار مورد توجه او قرار گرفت و مقرر شد آهنگ آن به عنوان «مارش ملی ایران» شناخته شود. این مارش با نام سلامتی دولت عِلیّهٔ ایران ساختهٔ غلامرضاخان امیرپنجهٔ سالار معزز رئیس کل موزیک بود. برای این مارش شعری نیز سروده شد.[۷] ظاهراً نت این سرود، نخستین بار تحت نام «مارش ملی ایران» (فرانسوی:Marche Nationale Persane) در غُرّهٔ (روز نخست) رجب ۱۳۲۷ ه‍.ق. برابر با ۹ ژوئیهٔ ۱۹۰۹ میلادی (۲۸ تیر ۱۲۸۸ ه‍.خ.) یعنی چند روز پس از فتح تهران به‌دست مشروطه‌خواهان و شکست محمدعلی شاه قاجار در «مطبعهٔ فاروس» در تهران به چاپ رسیده است.[۸] این سرود توسط سالار معزز برای کلیهٔ سازهای نظامی تنظیم شد و برای دولت‌هایی که انقلاب مشروطیت ایران را پذیرا شدند، ارسال گردید.[۹] نت پیانوی سرود ملی در سال ۱۳۰۱ش/۱۳۴۱ق/۱۹۲۲م، در ژنو با عنوان «سرود سلامتی دولت عِلّیهٔ ایران» چاپ شد.[۱۰]

مجموعهٔ سه‌گانهٔ سرود شاهنشاهی، سرود پرچم و سرود ملی ایران در دورهٔ رضاشاه و پیش از سفر او به ترکیه تهیه گردید. این سه سرود دارای وزن و آهنگ یکسانی هستند. شاعر «سرود شاهنشاهی» و «سرود ملی» محمدهاشم افسر (شیخ‌الرئیس افسر) و شاعر «سرود پرچم» عبدالرحمان پارسای تویسرکانی می‌باشد. آهنگساز این مجموعه داوود نجمی مقدم است.[۱۱]

در دوران پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، ابتدا سرود پاینده بادا ایران و سپس در سال ۱۳۷۱ سرود جمهوری اسلامی ایران (مهر خاوران) به عنوان سرود ملّی به کار رفته‌اند.[نیازمند منبع]

دوران جمهوری اسلامی[ویرایش]

سرود جمهوری اسلامی ایران (مهر خاوران)[ویرایش]

متن سرود ملی

آیا مشکلی با شنیدن این پرونده دارید؟ راهنمای رسانه را ببینید.

شعر سرود جمهوری اسلامی ایران که مدت زمان اجرای آن ۵۹ ثانیه است:

سَر زَد از اُفُق
مِهرِ خاوران
فروغِ دیدهٔ حق باوران
بهمن! فَرِّ ایمانِ ماست
پیامت ای امام!
«استقلال، آزادی»
نقشِ جانِ ماست
شهیدان پیچیده در گوش زمانْ، فریادتان
پاینده، مانی و جاودان
جمهوری اسلامی ایران

شاعر این سرود، ساعد باقری است آهنگ آن نیز توسط حسن ریاحی ساخته است.[۱۲][۱۳]

نت سرود ملی[ویرایش]

National Anthem of the Islamic Republic of Iran(SHEET MUSIC).gif

سرود پاینده بادا ایران[ویرایش]

نوشتار اصلی: پاینده بادا ایران
External media

پس از انقلاب و پیش از سال ۱۳۷۱، سرود جمهوری اسلامی ایران براساس شعری از ابوالقاسم حالت و موسیقی محمد بیگلری‌پور ساخته شد. این سرود «پاینده بادا ایران» نام دارد و برخی معتقدند که آهنگ ساخته شده برای آن به سرود شاهنشاهی شباهت داشت. در سال ۱۳۷۱ سرود جمهوری اسلامی ایران (مهر خاوران) به عنوان سرود ملی جدید ایران جایگزین این سرود گردید. [۱۴][۱۵][۱۶]

شُد جمهوری اسلامی به پا که هم دین دهد هم دنیا به ما
از انقلاب ایران دِگر کاخ ستم گشته زیر و زِبَر
تصویر آیندهٔ ما، نقش مراد ماست
نیروی پایندهٔ ما، ایمان و اتحاد ماست
یاریگر ما دست خداست ما را در این نبرد او رهنماست
         در سایهٔ قرآن جاودان         
     پاینده بادا ایران     
....
آزادی چو گل‌ها در خاک ما شکفته شد از خون پاک ما
ایران فرستد با این سرود رزمندگان وطن را درود
آیین جمهوری ما پشت و پناه ماست
سود سلحشوری ما آزادی و رفاه ماست
شام سیاه سختی گذشت خورشید بخت ما تابنده گشت
         در سایهٔ قرآن جاودان         
     پاینده بادا ایران     

دوران پهلوی[ویرایش]

نوشتار اصلی: سرود شاهنشاهی ایران
External media

مجموعهٔ سه‌گانهٔ «سرود شاهنشاهی»، «سرود پرچم» و «سرود ملی» در دورهٔ رضاشاه تهیه گردید. این مجموعه دارای وزن و آهنگ یکسانی است. آهنگساز این مجموعه داوود نجمی مقدم و شاعر سرود شاهنشاهی و ملی محمدهاشم افسر و شاعر سرود پرچم عبدالرحمان پارسای تویسرکانی است.[۱۷]

سرود شاهنشاهی

شاهنشه ما زنده بادا
پاید کشور به فَرَّش جاودان
کز پهلوی شد ملک ایران
صد ره بهتر ز عهد باستان
از دشمنان بودی پریشان
در سایه‌اش آسوده ایران
ایرانیان پیوسته شادان
همواره یزدان بوَد او را نگهبان

سرود پرچم

ای پرچم خورشید ایران
پرتو افکن به روی این جهان
یاد آور از آن روزگاری
کآسود از برق تیغت هر کران
در سایه‌ات جان می‌فشانیم
از دشمنان جان می‌ستانیم
ما وارث ملک کیانیم
همیشه خواهیم وطن را از دل و جان

سرود ملی

بودیم و هستیم پیرو حق
جز حق هرگز نخواهیم از جهان
با شه‌پرستی مملکت را
داریم از دست دشمن در امان
ما پیرو کردار نیکیم
روشندل از پندار نیکیم
رخشنده از گفتار نیکیم
شد زین فضایل بلندآوازه ایران

دوران قاجار[ویرایش]

سرود سلامتی دولت علیهٔ ایران[ویرایش]

نوشتار اصلی: سلامتی دولت علیه ایران (سرود)

شعر و نت این سرود در نشریهٔ «عصر جدید» در تاریخ شنبه ۲۱ ذیقعدهٔ ۱۳۳۳ (۹ مهر ۱۲۹۴) منتشر گردید.[۱۸]

قسمت اول

تا خدایْ این کشورِ ایران نمود
بس درِ عزت به رویش برگشود
خسروانش را کُلَه خورشید بود
رایتش را فرق بر خورشید بود
تا که خود چترِ عدالت گسترد
خود چترِ عدالت گسترد
مُلکِ ایران را نشانِ خیر و خوبی بُد لِوا
این لِوا فرخنده بادا باز با دورِ بقا
راست اندرین جهان
افتخارِ ما، شرحِ مامَضیٰ
شرحِ مامَضیٰ تا کی‌ام راست
باز کوششی جوششی یاران

قسمت دوم

چون به فرخ‌رسمِ دورانِ کیان
مُلکِ ملت را یکی یابی روان
بی‌تأمل باز باید داد جان
تا به‌جز نیکی نبیند زین نشان
هر که در تقدیرِ ایران بنگرد
در تقدیرِ ایران بنگرد
بود در مُلکِ کیان آیتِ قدرت عیان
باد با تاجِ کیانی رایتِ عزت به پا
هان ای برادران
موطنِ عزیز بهترین سراست
حفظِ خاکِ آن آبرویِ ماست
باز غیرتی همتی مردان

مارش ایرانی[ویرایش]

نوشتار اصلی: مارش ایرانی

این اثر توسط یوهان اشتراوس (پسر) در پاییز ۱۸۶۴ ساخته شده‌است. در سال ۱۸۷۳ زمانی که ناصرالدین شاه برای بازدید از نمایشگاه جهان به وین رفته بوده یک گروه موسیقی نظامی که نتوانسته بودند سرود ملی ایران را پیدا کنند، به جای آن این مارش را برای ورود شاه اجرا کردند.[نیازمند منبع] همچنین میرزا رضاخان دانش برای این مارش شعری به زبان فرانسوی سروده بوده است و در آلبوم‌های نت به‌دست‌آمده از کاخ گلستان که متعلق به دوران قاجار می‌باشند عنوان این مارش، «سرود ملی ایران» ذکر شده‌است.[۱۹]

سلام شاه[ویرایش]

نوشتارهای اصلی: سرود ایران جوان

برخی از موسیقی این سرود به اشتباه به عنوان سرود ملی ایران یاد می‌کنند. این آهنگ در اصل قطعه‌ای موسیقی بی‌کلام با نام سلام شاه با سلامتی بوده است که توسط موسیو لومر فرانسوی (موسیقیدان نظامی اعزامی به ایران در دورهٔ قاجار) ساخته شده است. این آهنگ برای پیانو نوشته شده و در دورهٔ مظفرالدین‌شاه بر روی صفحه هم ضبط شد است. وقتی شاه برای سلام رسمی به تخت مرمر می‌آمد و بر صندلی مخصوص می‌نشست دستهٔ موزیک این آهنگ را اجرا می‌کرد و این کار تا دورهٔ محمدعلی‌شاه معمول بود. بر روی برچسب صفحهٔ این سرود عنوان سلام شاه با سلامتی، ارکس شاهی به فرمان مسیو لومر ژنرال حک شده است که نت این سرود در آرشیو ملی فرانسه موجود بوده است.[۲۰][۲۱]

در سال ۱۳۸۳ ه‍.خ. بیژن ترقی بر روی اجرای جدید این قطعه که توسط پیمان سلطانی تنظیم شده بود شعری سرود و این‌کار برای اولین بار توسط ارکستر ملل به رهبری پیمان سلطانی در تالار وحدت اجرا شد که خوانندهٔ آن سالار عقیلی بود.[۲۲]

نام جاوید وطن صبح امید وطن
جلوه کن در آسمان همچو مهر جاودان
وطن ای هستی من شور و سرمستی من
جلوه کن در آسمان همچو مهر جاودان
بشنو سوز سخنم که هم‌آواز تو منم
همهٔ جان و تنم وطنم وطنم وطنم وطنم
همه با یک نام و نشان به تفاوت هر رنگ و زبان
همه شاد و خوش و نغمه‌زنان ز صلابت ایران جوان

سرود ای ایران[ویرایش]

نوشتار اصلی: ای ایران (ترانه)

سرود «ای ایران» سرود ملی غیر رسمی ایران است[۲۳] اما هرگز سرود هیچیک یک از دولت‌های ایران نبوده‌است، می‌توان آن را سرودی میهنی صرف نظر از نوع حکومت در ایران دانست؛ از این سرود در نخستین سال‌های پس از انقلاب ۵۷ و تا پیش از گردآوری سرود پاینده بادا ایران، به‌عنوان سرود ملی استفاده می‌شده‌است.[نیازمند منبع]

در سال‌های اخیر استفاده از این سرود بجای سرود رسمی جمهوری اسلامی، واکنش منفی برخی دولتمردان را برانگیخت.[۲۴] همچنین در برخی میادین ورزشی نیز از این سرود بجای سرود رسمی ایران استفاده شده‌است.

هواداران محمود احمدی نژاد با قرار دادن شعری در سرود در مدح وی، از آن در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ استفاده کردند که اعتراضات برخی مخالفان را برانگیخت.[۲۵]

متن سرود ای ایران[ویرایش]

ای ایران ای مرز پرگُهر ای خاکت سرچشمهٔ هنر
دور از تو اندیشهٔ بَدان پاینده مانی تو جاودان
ای دشمن ار تو سنگ خاره‌ای من آهنم جان من فدای خاک پاک میهنم
مهر تو چون، شد پیشه‌ام دور از تو نیست اندیشه‌ام
در راه تو، کِی ارزشی دارد این جان ما پاینده باد خاک ایران ما
سنگ کوهت درّ و گوهر است خاک دشتت بهتر از زر است
مهرت از دل کِی برون کنم بَرگو بی مهرِ تو چون کنم
تا گردش جهان و دور آسمان به‌پاست نورِ ایزدی همیشه رهنمای ماست
مهر تو چون، شد پیشه‌ام دور از تو نیست اندیشه‌ام
در راه تو، کِی ارزشی دارد این جان ما پاینده باد خاک ایران ما
ایران ای خرّم بهشت من روشن از تو سرنوشت من
گر آتش بارد به پیکرم جز مهرت در دل نپرورم
از آب و خاک و مهرِ تو سرشته شد گِلم مهر اگر برون رود گلی شود دلم
مهر تو چون، شد پیشه‌ام دور از تو نیست اندیشه‌ام
در راه تو کِی ارزشی دارد این جان ما پاینده باد خاک ایران ما

وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. * م.ویکتورآدوی یل و حسین علی ملاح. «موسیقی نزد ایرانیان (1885 میلادی)». هنر و مردم، ش. ۱۴۸ (۱۳۵۳): ۴۰–۵۱. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۲-۲۱. 
  2. * انریکو آندره ئینی و خسرو فانیان. «یک مأخذ تاریخی درباره تاریخ قاجاریه». بررسی های تاریخی، ش. ۵۰ (۱۳۵۳): ۳۵–۷۰. بازبینی‌شده در ۲۰۱۴-۰۲-۲۱. 
  3. امانت، عباس، قبلهٔ عالم ناصرالدین‌شاه قاجار و پادشاهی ایران، ترجمهٔ حسن کامشاد، نشر کارنامه، چاپ چهارم، ۱۳۹۱، صفحهٔ ۵۵۶
  4. *مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Austro-Hungarian Military Mission in Persia»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۱ فوریهٔ ۲۰۱۴).
  5. بدیع کتیرایی، محمد. «تفکری نو با شناسای نت‌های قاجار به وجود آمد». خبرگزاری آرتنا، ۲۹ تیر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  6. بدیع کتیرایی، محمد. «تفکری نو با شناسای نت‌های قاجار به وجود آمد». خبرگزاری آرتنا، ۲۹ تیر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  7. نشریهٔ عصر جدید، شمارهٔ ۸ (سال دوم)، طهران، شنبه ۲۱ ذیعقدهٔ ۱۳۳۳، صفحه‌های ۵ و ۶
  8. تصویر صفحهٔ نخست «مارش ملی ایران» به‌تاریخ ۱ رجب ۱۳۲۷ ه‍.ق.
  9. ملاح، حسینعلی، تاریخ موسیقی نظامی ایران، صفحه‌های ۱۳۵ و ۱۳۶
  10. درویشی، محمدرضا، «نگاه به غرب، بحثی در تأثیر موسیقی غرب بر موسیقی ایران»، انتشارات ماهور، ۱۳۷۳، صفحهٔ ۳۴
  11. ملاح، حسینعلی، سرود ملی و چگونگی ابداع آن، ماهنامهٔ هنر و مردم، فروردین ۱۳۵۳، شمارهٔ ۱۳۸
  12. «شاعر سرود جمهوری اسلامی کیست؟». بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  13. «زندگینامه: حسن ریاحی». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  14. شورای گسترش زبان فارسی: درباره ابوالقاسم حالت
  15. «۲۲ بهمن سال ۵۷ و لزوم تولید سرود ملی». خبر فارسی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  16. «سیر تاریخی سرود ملی جمهوری اسلامی ایران + متن سرودهای پیشین». عصر امروز. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  17. ملاح، حسینعلی، سرود ملی و چگونگی ابداع آن، ماهنامهٔ هنر و مردم، فروردین ۱۳۵۳، شمارهٔ ۱۳۸
  18. نشریهٔ عصر جدید، شمارهٔ ۸ (سال دوم)، طهران، شنبه ۲۱ ذیعقدهٔ ۱۳۳۳، صفحه‌های ۵ و ۶
  19. بدیع کتیرایی، محمد. «تفکری نو با شناسای نت‌های قاجار به وجود آمد». خبرگزاری آرتنا، ۲۹ تیر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۲. 
  20. سپنتا، ساسان، تاریخ ضبط موسیقی در ایران، فصل ضبط صفحه‌های ایران، انتشارات ماهور، تهران، ۱۳۷۷
  21. خالقی، روح‌الله، سرگذشت موسیقی ایران، انتشارات صفی‌علی‌شاه، ۱۳۸۰
  22. «ساخت اولین سرود ملی ایران توسط بیگانگان». روزنامه شرق. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  23. Jonathan David Kolm. Prophecies. ProQuest، ۲۰۰۷. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  24. «خروج مقامات جمهوری اسلامی به خاطر پخش سرود ای ایران». صدای آمریکا به نقل از روزنامه جمهوری اسلامی. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳. 
  25. «رشیدی: کاری که احمدی‌نژاد با «ای ایران» کرد زشت‌ترین سواستفاده هنری بود». آینده نیوز، ۰۶ خرداد ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳. 

پیوند به بیرون[ویرایش]