پرش به محتوا

شبنم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
شبنم بر روی تار عنکبوت
قطرات شبنم بر روی برگ گیاه جنگلی

شَبنَم قطره‌های کوچکی از آب است که در شب‌ها و صبحگاهانِ مرطوب و بدون ابر، بر اثر متراکم شدن بخار آب موجود در جو بر روی سطوح سرد (مانند گیاهان، سنگ‌ها و زمین) ظاهر می‌شود.[۱]

ریشه‌شناسی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

واژهٔ شبنم ترکیبی از دو کلمهٔ «شب» و «نم» (به معنای رطوبت خفیف) است و به نَمی اشاره دارد که در طول شب بر روی زمین می‌نشیند.[۲] واژهٔ ژاله نیز که امروزه در زبان فارسی به عنوان مترادف شبنم به کار می‌رود، در ادبیات کهن فارسی علاوه بر شبنم، در معنای تگرگ و باران ریز نیز استفاده می‌شده است.[۳]

از دیگر واژگان فارسی برابر با شبنم می‌توان از اپشک و گونه‌های دیگر آن مثل افشک، افشنگ و پشک نام برد.

دلیل به وجود آمدن

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

شبنم زمانی تشکیل می‌شود که دمای یک سطح (مانند برگ گیاهان یا زمین) به کمتر از نقطه شبنم برسد؛ یعنی دمایی که در آن، هوا دیگر توانایی نگه‌داشتن تمام بخار آب خود را ندارد و اشباع می‌شود. در این حالت، رطوبت اضافی موجود در جو متراکم شده و به صورت قطرات آب بر روی آن سطح رسوب می‌کند.[۴]

اهمیت زیست‌محیطی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در مناطق خشک و نیمه‌خشک، تشکیل شبنم نقش بسیار مهمی در بقای پوشش گیاهی ایفا می‌کند. این قطرات رطوبت سطحی برگ‌ها را تأمین کرده و با کاهش میزان تعرق گیاه در ساعات اولیه روز، به حفظ شادابی و پایداری آن کمک می‌کنند.[۵]

در ادبیات فارسی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در ادبیات فارسی شبنم معانی مختلفی را دارد، مانند این سرود سعدی:

چون شبنم اوفتاده بدم پیش آفتابمهرم به جان رسید و به عیوق برشدم

یا مانند این سرود نظامی:

چو شب را گزارش درآمد بِزیستبخندید خورشید و شبنم گریست
  1. ↑ علیزاده، امین (۱۳۹۳). اصول هیدرولوژی کاربردی. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد. ص. ۱۴۲. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۶۳۳۵-۱۲-۷.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  2. ↑ معین، محمد (۱۳۸۵). «مدخل شبنم». فرهنگ فارسی معین. انتشارات امیرکبیر.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  3. ↑ دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۷۷). «مدخل ژاله». لغت‌نامه دهخدا. مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  4. ↑ تحریریه, دانشنامه بریتانیکا (2020). "Dew (meteorology)". دانشنامه بین‌المللی بریتانیکا (in English).
  5. ↑ آگام، نوری (2006). "Dew formation and its انتقال در اکوسیستم‌های خشک". نشریه علوم جوی و هیدرولوژی (in English).
  • فرهنگ فارسی معین
  • لغت‌نامه دهخدا*