آمونیاک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آمونیاک
Stereo structural formula of ammonia Ball-and-stick model of ammonia
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس 7664-41-7 YesY
پاب‌کم 222 YesY
کم‌اسپایدر 217 YesY
UNII 5138Q19F1X YesY
شمارهٔ ئی‌سی 231-635-3
شمارهٔ یواِن 1005
KEGG D02916 YesY
MeSH Ammonia
ChEBI CHEBI:16134 YesY
ChEMBL CHEMBL1160819 YesY
شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس BO0875000
3587154
79
3DMet B00004
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی NH3
جرم مولی 17.031 g/mol
شکل ظاهری Colourless gas with strong pungent odour
چگالی 0.86 kg/m3 (1.013 bar at boiling point)
0.73 kg/m3 (1.013 bar at 15 °C)
681.9 kg/m3 at −33.3 °C (liquid)[۱]
817 kg/m3 at -80 °C (transparent solid)[۲]
دمای ذوب −۷۷٫۷۳ درجه سلسیوس (−۱۰۷٫۹۱ درجه فارنهایت; ۱۹۵٫۴۲ کلوین)
دمای جوش
‎−33.34 °C, 240 K, -28 °F
انحلال‌پذیری in water 47% (0 °C)
31% (25 °C)
28% (50 °C)[۳]
اسیدی (pKa) 32.5 (-33 °C)[۴] 10.5 (DMSO)
خاصیت بازی (pKb) 4.75
ساختار
شکل مولکولی Trigonal pyramid
لحظهٔ دوقطبی 1.42 D
خطرات
GHS pictograms GHS-pictogram-bottle.svgGHS-pictogram-acid.svgGHS-pictogram-skull.svgGHS-pictogram-pollu.svg[۵]
GHS hazard statements H221, H280, H314, H331, H400[۵]
GHS precautionary statements P210, P261, P273, P280, P305+351+338, P310[۵]
شاخص ئی‌یو 007-001-00-5 (anhydrous)
007-001-01-2 (solutions)
طبقه‌بندی ئی‌یو Toxic (T)
Corrosive (C)
Dangerous for the environment (N)
کدهای ایمنی R۱۰, R۲۳, R۳۴, R50
شماره‌های نگهداری (S1/2), , S۱۶, S26, S36/37/39, S45, S61
لوزی آتش
Flammability code 1: Must be pre-heated before ignition can occur. Flash point over 93 °C (200 °F). E.g., canola oil Health code 3: Short exposure could cause serious temporary or residual injury. E.g., chlorine gas Reactivity code 0: Normally stable, even under fire exposure conditions, and is not reactive with water. E.g., liquid nitrogen Special hazards (white): no codeNFPA 704 four-colored diamond
نقطه اشتعال flammable gas (see text)
دمای خودآتشگیری 651 °C
محدودیت‌های انفجار 15–28%
آمریکا Permissible
exposure limit (PEL)
50 ppm (25 ppm ACGIH- TLV; 35 ppm STEL)
ترکیبات مرتبط
دیگر کاتیون‌ها فسفین
آرسین
Stibine
مرتبط با nitrogen hydrides هیدرازین
هیدرازوئیک اسید
ترکیبات مرتبط هیدروکسید آمونیوم
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 YesY (بررسی) (چیست: YesY/N؟)
Infobox references

آمونیاک (به انگليسي: Ammonia)با فرمول شيميايي NH3،مهم‌ترین ترکیب هیدروژنهٔ ازت (نیتروژن) است که در هوای شهرها و مجاورت مستراح ها وجود دارد. در طبیعت از تجزیهٔ مواد آلی ازت دار هم‌چون اوره ادرار به‌دست می‌آید.

آمونیاک سبب تحریکات دستگاه تنفسی، پوست و چشم شده و با آسیب رساندن به شش‌ها در اثر مواجهه با حجم زیاد این گاز می‌تواند سبب مرگ شود.

رومی‌های باستان آمونیوم کلرید را به عنوان پول و سپرده استفاده می کردند. آنها سنگ آمونیوم را از مکانی به نام پرستشگاه ژوپیتر یا همان لیبی جدید جمع آوری می کردند. اما آمونیاک به شکل نمک آمونیاک نخستین بار توسط شیمیدان جابر بن حیان (شیمی‌دان ایرانی) Geber در قرن 8 شناخته شد.[۶]


ساختار مولکولی[ویرایش]

مولکول آمونیاک از یک اتم نیتروژن و سه اتم هیدروژن متصل به آن تشکیل شده است. با توجه به وجود یک جفت الکترون ناپیوندی بر روی نیتروژن، این مولکول ساختار هرم مثلثی دارد و زوایای پیوند کم‌تر از 109 درجه هستند[۷]. مولکول آمونیاک یک مولکول قطبی است که می‌تواند با خودش و بسیاری مولکول‌های دیگر، پیوند هیدروژنی برقرار نماید.

خواص فیزیکی[ویرایش]

آمونیاک گازی است بی رنگ، با مزهٔ فوق العاده تند و طعم حاد و زننده که اشک‌آور و خفه کننده است. گاز آمونیاک از هوا سبک تر بوده و به سهولت به مایع تبدیل می‌شود. آمونیاک درآب بسیار محلول بوده و در منفی ۷۷/۷ درجهٔ سانتیگراد منجمد شده و در منفی 33/34 درجهٔ سانتیگراد به جوش در می‌آید. وزن مخصوص محلول اشباع آمونیاک 0/88 گرم بر سانتیمتر مکعب است.

خواص شیمیایی[ویرایش]

خصلت بازی[ویرایش]

آمونیاک طبق نظریه‌های اسید و باز برونستد-لوری و لوویس، یک ترکیب بازی محسوب می‌شود. pH محلول آبی آن هم بیش‌تر از 7 است که این واقعیت را آشکار می‌سازد. واکنش زیر، خصلت بازی مولکول آمونیاک را توضیح می‌دهد[۸]:

واکنش تفکیک بازی آمونیاک: (NH3(aq) + H2O(l) → NH4+(aq) + OH-(aq

واکنش‌های دیگر[ویرایش]

گاز آمونیاک قابل افروزش و حدود اشتعالش ۱۶-۲۵ درصد حجمی گاز آمونیاک در هوا است. حضور مواد نفتی و دیگر مواد افروختنی خطر آتشگیری را افزایش می‌دهد. مجاورت و تماس آمونیاک با نقره و جیوه تولید " فورمینات نقره و جیوه " می‌کند که موادی شدیداً قابل انفجار هستند. گاز آمونیاک در اثر گرمای از ۴۰۰ درجه به بالا تجزیه شده و تولید نیتروژن و هیدروژن می‌کند.

تولید[ویرایش]

روش‌های آزمایشگاهی[ویرایش]

روش‌های صنعتی[ویرایش]

مهم‌ترین روش صنعتی تولید آمونیاک، فرآیند هابر نام دارد که شامل تهیة آمونیاک از عناصر سازندة آن می‌باشد. در این روش، گازهای نیتروژن و هیدروژن در دمای بالا و در فشار زیاد با هم واکنش می‌دهند و آمونیاک را تولید می‌کنند. کاتالیزگرهای مختلف هم به سهولت این واکنش کمک می‌نمایند[۹].

مصرف صنعتی[ویرایش]

از موارد استفاده ى آمونياك مى توان به استفاده در تهيه ى كودهاى شيميايى و مواد منفجره اشاره كرد.

منابع[ویرایش]

  1. Yost, Don M. (2007). "Ammonia and Liquid Ammonia Solutions". Systematic Inorganic Chemistry. READ BOOKS. p. 132. ISBN 1-4067-7302-6. 
  2. Blum, Alexander (1975). "On crystalline character of transparent solid ammonia". Radiation Effects and Defects in Solids 24 (4): 277. doi:10.1080/00337577508240819. 
  3. Perry, Dale L.; Phillips, Sidney L. (1995). Handbook of inorganic compounds. CRC Press. p. 17. ISBN 0-8493-8671-3. 
  4. Perrin, D.D., Ionisation Constants of Inorganic Acids and Bases in Aqueous Solution; 2nd Ed., Pergamon Press: Oxford, 1982.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ Online Sigma Catalogue , accessdate: June 6, 2011.
  6. http://www.irannh3.com www.irannh3.com
  7. Chemistry; Charles E. Mortimer; 6th Edition; Chapter9
  8. Chemistry; Charles E. Mortimer; 6th Edition; Chapter16
  9. Chemistry; Charles E. Mortimer; 6th Edition; Chapter 23