معامله قرن

نقشهٔ ارائه شدهٔ «معاملهٔ قرن» موسوم به «طرح صلح ترامپ»

نقشهٔ کنونی سرزمین فلسطین و اسرائیل: هم‌اکنون سازمان ملل متحد مناطق زرد کمرنگ را به عنوان کشور اسرائیل به رسمیت می‌شناسد. بر پایهٔ معاملهٔ قرن، دولت فلسطین باید بخش‌های دیگری از خاک فلسطین از جمله بخش‌هایی از بیت‌المقدس شرقی را به دولت اسرائیل واگذار کند و امتیازهای دیگری نیز بدهد تا اجازه رسیدن به استقلال را داشته باشد.

نتانیاهو و ترامپ در مراسم معرفی «معامله قرن»

پدیده معاملهٔ قرن یا طرح صلح ترامپ، پیشنهاد صلح میان اسرائیل و فلسطین و کشورهای عربی، برای از بین بردن جنگ ریشه ای و تنش این دو کشور است که از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده آمریکا، ارائه شد. این طرح به ابتکار جرد کوشنر، رایزن ارشد رئیس‌جمهور وقت آمریکا تدوین شده است. خبرگزاری‌های گوناگون از این طرح با نام «معامله قرن» یاد می‌کنند؛ گرچه سندی در دست نیست که دونالد ترامپ این نام را به‌کار برده باشد. طبق این طرح، اسرائیل در ازای دریافت امتیازهایی فراتر از تعهدهای پیشین سازمان آزادی‌بخش فلسطین و قطعنامه‌های شورای امنیت و پیوستن بخش‌هایی از مناطق اشغال شده به خاک خود، با تشکیل دولت مستقل فلسطین موافقت می‌کند.

با وجود اینکه ترامپ طرح خود را برد-برد خوانده بود؛ محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین و بسیاری از مقام‌های فلسطینی و کشورهای دیگر با این طرح به شدت مخالفت کرده‌اند و همچنین حماس و جهاد اسلامی نیز مخالفت قاطع خود را با این طرح ابراز نموده‌اند.

بنا به گمانه‌زنی روزنامهٔ «اسرائیل هیوم» نزدیک به بنیامین نتانیاهو اگر سازمان‌های فلسطینی طرح ترامپ را نپذیرند، ممکن است آمریکا مانع رسیدن کمک‌ها به فلسطین شود که نشد چون همان طور که در قسمت اخر مقاله ذکر شده است این طرح به کل لغو شد

این طرح برای پایان دادن به بیش از ۷۰ سال منازعه فلسطین و اسرائیل ارائه شده است.

براساس این طرح، بخش‌هایی دیگر از فلسطین شامل نیمی از کرانهٔ باختری و بَخشی از بیت‌المقدس شرقی که از نظر جامعهٔ جهانی به دولت فلسطین تعلق دارد، به اسرائیل واگذار می‌شود و در عوض اسرائیل با تشکیل کشور مستقل فلسطین در نیمهٔ دیگر کرانهٔ باختری و تمام نواحی نوار غزه و چندین محله از بیت‌المقدس شرقی موافقت می‌کند. بر پایهٔ این طرح، شهر ابودیس به جای بیت‌المقدس به‌عنوان پایتخت فلسطین در نظر گرفته می‌شود.

همچنین طبق این طرح، فلسطینی‌ها باید از حق بازگشت به سرزمین خود که بر طبق قطعنامهٔ ۱۹۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۴۸ به رسمیت شناخته شده، صرف‌نظر کنند.

درنهایت با توجه به نپذیرفتن طرف فلسطینی و مخالفت‌های جهانی، این طرح پذیرفته نشد.همچنین خود دونالد ترامپ هم پس از مدتی با رد الحاق کرانه باختری گفت:《من از این طرح عصبانی شدم زیرا واقعاً زیاده‌روی بود.》 او همچنین با انتقاد از بنیامین نتانیاهو گفت :《 نتانیاهو هیچ گاه به دنبال صلح با فلسطینی‌ها نبوده است.》

جزئیات

در این طرح روستاها و محله‌های عربی که بیشتر، فلسطینیان در آن هستند باید به تشکیلات خودگردان فلسطین واگذار شود و همچنین یک گذرگاه نیز برای فلسطینیان برای رفت و آمد به مسجدالاقصی در نظر گرفته می‌شود. معامله قرن پیشنهادهایی هم برای پایان دادن به مشکل آوارگان فلسطین و شهرک‌سازی اسرائیل دارد.

این معامله شامل انتقال مالکیت محله‌ها و نواحی نزدیک به قدس مانند «بیت حنینا»، «شعفاط»، «کفر عقب» و «راس خمیس» به تشکیلات خودگردان فلسطین می‌شود. این طرح، پیشنهادی بر پایهٔ تشکیل کشور فلسطین در ابتدا در حدود نیمی از کرانه باختری، همه نوار غزه و برخی محله‌های قدس از جمله «بیت حنینا»، «شعفاط» و اردوگاه آن، «راس خمیس» و «کفر عقب» مطرح می‌کند و در کنار آن، شهرک قدیمی و محله‌های پیرامون آن همچون «سلوان»، «الشیخ جراح» و «جبل الزیتون» را برای اسرائیل باقی می‌گذارد.

همچنین در این طرح دره رود اردن به‌طور کلی به اسرائیل الحاق می‌گردد. هرچند که از طریق دو تا راه بر رود اردن در اختیار فلسطینیان باقی می‌ماند: که یکی از آنها به جسر دامیا در اردن ختم می‌شود و راه دیگر به پل آلنبی ختم می‌شود تا فلسطینیان بتوانند وارد اردن شوند و به اندازه خود از رود اردن سهیم شوند.

در این طرح در عوض از دست دادن دره رود اردن بخش‌هایی از صحرای نقب به فلسطینیان بخشیده خواهد شد و مناطقی از مثلث کوچک (جنوب اسرائیل) از جمله شهرهای کفر قاسم، طیبه و قلنسوه به فلسطین خواهند پیوست.و با دالان نازکی به نوار غزه متصل خواهند شد. همچنین خود نوار غزه هم از طریق دالانی با کرانه باختری متصل خواهد شد.

ممنوعیت داشتن ارتش برای فلسطینی‌ها

بر پایه گمانه‌زنی‌هایی که از متن معامله در رسانه‌های اسرائیلی منتشر شده، داشتن ارتش مستقل برای فلسطین جدید ممنوع است.

واکنش طرف‌های فلسطینی

دفتر سیاسی گروه حماس اعلام کرده: ما مخالفت قاطع خود را با آنچه معامله قرن نامیده می‌شود، اعلام می‌کنیم و بر ادامه تظاهرات بازگشت تا تحقق اهداف آن تأکید می‌کنیم. حق مشروع ملت ماست که همگی انواع مبارزه مشروع تا نابودی اشغالگران را ادامه دهیم و اهداف ملی ثابت خود را محقق سازیم. ما به شدت هر گونه تلاش رسمی و غیررسمی عربی یا داخلی برای عادی سازی روابط با اسرائیل را محکوم می‌کنیم.

«عکرمه صبری» خطیب مسجد الاقصی در خطبه‌های نماز جمعه[نیازمند منبع] دربارهٔ طرح آمریکا برای فلسطین نامیده شده به معامله قرن و موافقت برخی از رژیم‌های عربی و کشورهای اسلامی با این طرح هشدار داد: کسانی که اظهار نظرهای سیاسی دربارهٔ معامله قرن را دنبال می‌کنند، به خطر آن پی می‌برند. از جمله این خطرها خط خوردن شهر قدس از هرگونه مذاکرات در آینده است. حق بازگشت حقی قانونی است و هرگز از آن کوتاه نخواهیم آمد. قدس پایتخت فلسطین خواهد بود و هیچ جایگزینی برای آن وجود نخواهد داشت.

محمود عباس رئیس‌جمهور تشکیلات خودگردان فلسطین در شورای امنیت سازمان ملل این اقدام را به شدت محکوم کرد و آن را هدیه آمریکا به اسرائیل خواند، همچنین عباس در ادامه گفت: این وضعیتی است که آنها به ما خواهند داد. واقعاً مثل پنیر سوئیسی است. کدام یک از شما وضعیت و شرایط مشابهی را قبول خواهید کرد؟

واکنش‌های جهانی

• ایران، پاکستان و برخی از کشورهای عربی مانند اردن و مصر مخالفت خود با این طرح را نشان داده‌اند.
• سیدعلی خامنه‌ای رهبر ایران در توییتی اعلام کرد این طرح را یک «سیاست شیطانی و خبیث آمریکا» در مورد فلسطین می‌داند و نوشت این معامله هرگز تحقق نخواهد یافت.
• سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها علیه ایران را نشانه‌هایی از طرح معامله قرن دانست و نسبت به آن اظهار بدبینی نمود.
• روسیه نیز با صدور بیانیه‌ای گفته است که اسرائیل و فلسطین دو طرف درگیر در این موضوع هستند. مسکو جزئی از این مشاجرات نیست. واشینگتن نیز تصمیم گیرنده این درگیری‌ها نیست.
• مقتدی صدر مخالفت خود را با طرح معامله قرن اعلام کرد. وی افزود فلسطین سرزمین آزادگان جهان است.
• حزب‌الله لبنان مخالفت خود را با معامله قرن اعلام کرد و این طرح را معامله ننگین خواند.
• اتحادیه اروپا از طرح معامله قرن انتقاد کرده و به شدت ابراز نگرانی کرد.
• ترکیه و اردن با این طرح مخالفت کردند. عبدالله دوم پادشاه اردن به شدت به طرح آمریکایی معامله قرن علیه مسئله فلسطین واکنش نشان داد.
• امارات متحده عربی و بحرین موافقت خود را با طرح اعلام کردند.

نظرسنجی

بر پایهٔ یک نظرسنجی از مؤسسهٔ جی‌ام‌سی‌سی، بیش از ۸۰٪ فلسطینیان ساکن کرانهٔ باختری و نوار غزه با این طرح مخالف، و تنها حدود ۷٪ با آن اعلام موافقت کرده‌اند.

جستارهای وابسته

• نقشه راه برای صلح
• پیمان کمپ دیوید

پیوند به بیرون

• الوقت - معامله قرن، میخ آخر بر تابوت طرح صلح عربی - ۱۹ آذر ۱۳۹۶ بایگانی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۲۰ توسط Wayback Machine