پرش به محتوا

پیمان‌های اسلو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پیمان‌های اسلو
نخست‌وزیر اسرائیل اسحاق رابین (چپ)، رئیس‌جمهور آمریکا بیل کلینتون (وسط) و رهبر سیاسی فلسطین یاسر عرفات (راست) در کاخ سفید در ۱۹۹۳
گونهمذاکرات دوجانبه
مفادفرایند صلح اسرائیل و فلسطین
تاریخ امضا۱۳ سپتامبر ۱۹۹۳ (اعلامیه اصول)
مکان امضا واشینگتن، دی.سی. (پیمان نخست)
طابا (دومین پیمان)
واسطه‌ها نروژ
اعضا اسرائیل
ساف
زبان

پیمان‌های اسلو به دو توافق موقت میان اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) است: پیمان اسلو ۱، که در سال ۱۹۹۳ در واشینگتن دی‌سی در ایالات متحده آمریکا امضا شد؛ و پیمان اسلو ۲، که در سال ۱۹۹۵ در طابا در مصر امضا شد. این دو پیمان، آغازگر یک فرایند صلح با هدف دستیابی به یک پیمان صلح بر اساس قطعنامه ۲۴۲ و قطعنامه ۳۳۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد، را رقم زدند. فرایند پیمان اسلو پس از مذاکرات محرمانه در اسلو در نروژ، آغاز شد که منجر به رسمیت شناختن اسرائیل توسط سازمان آزادی‌بخش فلسطین و به رسمیت شناختن سازمان آزادی‌بخش فلسطین توسط اسرائیل به عنوان نماینده مردم فلسطین و به عنوان شریکی در مذاکرات دوجانبه شد.

از جمله نتایج قابل توجه پیمان اسلو، ایجاد تشکیلات خودگردان فلسطین که وظیفه انجام خودگردانی محدود فلسطینیان بر بخش‌هایی از کرانه باختری و نوار غزه را بر عهده داشت و همچنین به رسمیت شناختن بین‌المللی سازمان آزادی‌بخش فلسطین به عنوان شریک اسرائیل در مذاکرات وضعیت دائمی در مورد هرگونه مسئله باقی مانده پیرامون درگیری اسرائیل و فلسطین بود. این گفتگوی دوجانبه ناشی از سوالات مربوط به مرز بین‌المللی بین اسرائیل و یک کشور فلسطینی آینده بود. مذاکرات برای این موضوع حول محور شهرک‌های اسرائیلی، وضعیت بیت‌المقدس، حفظ کنترل اسرائیل بر امنیت پس از ایجاد خودمختاری فلسطین و حق بازگشت فلسطینیان متمرکز بودند. توافق‌نامه اسلو یک کشور فلسطینی قطعی ایجاد نکرد.

پیش‌زمینه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

«ما که علیه شما، فلسطینی‌ها، جنگیده‌ایم، امروز با صدایی رسا و آشکار به شما می‌گوییم: دیگر بس است؛ بس است خون و اشک. بس است!»

— اسحاق رابین پس از دست دادن تاریخی با یاسر عرفات، این سخنان را به نمایندگی از مردم اسرائیل بیان کرد.

توافق‌نامه‌های اسلو بر پایهٔ توافق‌نامه‌های کمپ دیوید سال ۱۹۷۸ بنا شده‌اند و از این رو شباهت‌های قابل توجهی با آن توافق‌ها دارند. «چارچوب صلح در خاورمیانه» در توافق‌نامه‌های کمپ دیوید، خودمختاری را برای ساکنان محلی (فلسطینی) کرانهٔ باختری و نوار غزه در نظر گرفته بود.

در آن زمان حدود ۷٬۴۰۰ شهرک‌نشین اسرائیلی در کرانهٔ باختری (به‌استثنای بیت‌المقدس شرقی) و حدود ۵۰۰ نفر در نوار غزه زندگی می‌کردند؛ هرچند شمار شهرک‌نشینان در کرانهٔ باختری به‌سرعت در حال افزایش بود. از آنجا که اسرائیل سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) را یک سازمان تروریستی می‌دانست، از گفت‌وگو با آن که خود را تنها نمایندهٔ مردم فلسطین معرفی می‌کرد، خودداری می‌کرد. در عوض، اسرائیل ترجیح می‌داد با مصر، اردن و «نمایندگان منتخب ساکنان کرانهٔ باختری و نوار غزه» مذاکره کند.

در حالی که هدف نهایی چارچوب کمپ دیوید دستیابی به پیمان صلح میان اسرائیل و اردن، با در نظر گرفتن توافق حاصل‌شده دربارهٔ وضعیت نهایی کرانهٔ باختری و غزه بود، مذاکرات اسلو مستقیماً میان اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین انجام شد و هدف آن نیز انعقاد پیمان صلحی مستقیم میان این دو طرف بود. توافق‌نامه‌های اسلو، همانند توافق‌نامه‌های کمپ دیوید ۱۹۷۸، صرفاً به دنبال یک توافق موقت بودند که امکان برداشتن گام‌های اولیه را فراهم کند. قرار بود پس از آن، طی پنج سال، مذاکراتی برای دستیابی به یک راه‌حل جامع و نهایی انجام شود.

با این حال، زمانی که پیمان صلح اسرائیل و اردن در ۲۶ اکتبر ۱۹۹۴ منعقد شد، این توافق بدون مشارکت فلسطینی‌ها به دست آمد.

طرف‌های مذاکره

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

شناسایی متقابل طرفین

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

تنها پس از آنکه اسرائیل، سازمان آزادی‌بخش فلسطین را به عنوان شریک مذاکره پذیرفت، امکان آغاز مذاکرات جدی فراهم شد. در نامه‌های شناسایی متقابل مورخ ۹ سپتامبر ۱۹۹۳، چند روز پیش از امضای پیمان اسلو ۱، هر یک از طرفین پذیرفت طرف دیگر را به عنوان شریک مذاکره به رسمیت بشناسد.

سازمان آزادی‌بخش فلسطین، دولت اسرائیل را به رسمیت شناخت. اسرائیل نیز سازمان آزادی‌بخش فلسطین را به عنوان «نمایندهٔ مردم فلسطین» به رسمیت شناخت؛ نه بیشتر و نه کمتر.

شرکت‌کنندگان اصلی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

سازمان آزادی‌بخش فلسطین

  • یاسر عرفات — رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین در جریان فرایند صلح اسلو
  • احمد قریع (ابوعلاء) — مذاکره‌کنندهٔ سازمان آزادی‌بخش فلسطین در جریان فرایند صلح اسلو

اسرائیل

  • یوسی بیلین — مذاکره‌کنندهٔ اسرائیلی در فرایند صلح اسلو
  • یائیر هیرشفلد — مذاکره‌کنندهٔ اسرائیلی در فرایند صلح اسلو
  • شیمون پرز — وزیر امور خارجهٔ اسرائیل در جریان فرایند صلح اسلو
  • رون پونداک — پیش از ورود رسمی دولت اسرائیل، نخستین تیم مذاکره‌کنندهٔ اسرائیلی را همراه با هیرشفلد تشکیل داد.
  • اسحاق رابین — نخست‌وزیر اسرائیل در جریان فرایند صلح اسلو
  • آوری ساویر — مدیرکل پیشین وزارت امور خارجهٔ اسرائیل و رئیس تیم مذاکره‌کنندهٔ اسرائیل
  • جوئل سینگر — حقوقدان اسرائیلی و مشاور حقوقی وزارت امور خارجهٔ اسرائیل

نروژ (تسهیل‌کننده)

فرایند اسلو

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

فرایند اسلو به فرایند صلحی گفته می‌شود که در سال ۱۹۹۳ با گفت‌وگوهای محرمانه میان اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) آغاز شد. این فرایند به چرخه‌ای از مذاکرات، تعلیق، میانجی‌گری، ازسرگیری مذاکرات و تعلیق مجدد تبدیل شد. در این چارچوب چندین توافق حاصل شد تا اینکه پس از شکست نشست ۲۰۰۰ کمپ دیوید و آغاز انتفاضه دوم، فرایند اسلو پایان یافت.

در جریان انتفاضه دوم، نقشه راه برای صلح توسط گروه چهارجانبه خاورمیانه پیشنهاد شد که به‌صراحت بر راه‌حل دو کشوری و تأسیس یک دولت مستقل فلسطینی تأکید داشت. با این حال، این طرح نیز به‌سرعت وارد چرخه‌ای مشابه فرایند اسلو شد، بی‌آنکه به توافقی منجر شود.

طرح کلی برنامه صلح

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

از جمله اهداف اعلام‌شده توافق‌نامه‌های اسلو، ایجاد حکومت خودگردان موقت فلسطینی (نه تشکیلات خودگردان فلسطین، بلکه مجلس قانون‌گذاری فلسطین) و همچنین دستیابی به راه‌حلی دائمی برای مسائل حل‌نشده ظرف پنج سال، بر پایه قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت سازمان ملل متحد بود.

اگرچه این توافق‌ها «حقوق مشروع و سیاسی» فلسطینیان را به رسمیت می‌شناختند، اما دربارهٔ سرنوشت این حقوق پس از پایان دوره انتقالی سکوت کرده بودند. توافق‌نامه‌های اسلو نه ماهیت حکومت خودگردان فلسطینی پس از اسلو و اختیارات و مسئولیت‌های آن را تعریف می‌کردند و نه مرزهای سرزمینی را که در نهایت تحت اداره آن قرار می‌گرفت مشخص می‌ساختند.

یکی از مسائل محوری توافق‌نامه‌های اسلو، خروج نیروهای نظامی اسرائیل از سرزمین‌های فلسطینی بود. این طرح شامل خروج مرحله‌ای نیروها و انتقال هم‌زمان مسئولیت‌های امنیتی به نهادهای فلسطینی بود. ماده ۱۰ بند ۲ توافق اسلو ۲ تصریح می‌کند:

همچنین ماده ۱۱ بند ۲ (هـ) بیان می‌کند:

مرحله نخست شامل خروج از مناطق الف و ب بود. استقرار مجدد نیروها در منطقه ج قرار بود در مراحل بعدی انجام شود.

بر اساس ماده ۱۷ بند ۱، موضوعات مربوط به مذاکرات وضعیت نهایی عبارت بودند از:

بیت‌المقدس، شهرک‌ها، مکان‌های نظامی مشخص، آوارگان فلسطینی، مرزها، روابط خارجی و اسرائیلی‌ها؛ و همچنین اختیارات و مسئولیت‌هایی که به شورا منتقل نشده‌اند.

با مستثنا شدن بیت‌المقدس و شهرک‌های اسرائیلی از مناطقی که قرار بود به فلسطینیان منتقل شوند، حضور اسرائیل ــ از جمله نیروهای نظامی برای حفاظت از این مناطق ــ بدون دستیابی به توافقی جدید تغییری نمی‌کرد. این توافق‌ها همچنین کنترل انحصاری اسرائیل بر مرزها، حریم هوایی و آب‌های سرزمینی نوار غزه را حفظ کردند.

ماده ۱۲ توافق اسلو ۲ مقرر می‌دارد:

نخستین گام، خروج جزئی اسرائیل از غزه و اریحا و انتقال برخی اختیارات و مسئولیت‌های مدنی به تشکیلات خودگردان فلسطینی موقت بود. مقرر شده بود همه این اقدامات ظرف دو ماه پس از اکتبر ۱۹۹۳ انجام شود (اسلو ۱، پیوست ۲).

پس از آن، نیروهای اسرائیلی می‌بایست از مناطق پرجمعیت فلسطینی خارج می‌شدند تا زمینه برای انتخابات فلسطینی و تشکیل شورا فراهم شود. این شورا جایگزین تشکیلات خودگردان فلسطین می‌شد و اداره مدنی اسرائیل در کرانه باختری منحل می‌گردید (اسلو ۲، ماده ۱). مراحل بعدی استقرار مجدد نیروهای اسرائیلی پس از آغاز به کار شورا انجام می‌شد.[۱] ماده ۱ بند ۵ توافق اسلو ۲ تصریح می‌کند: «پس از افتتاح شورا، اداره مدنی در کرانه باختری منحل می‌شود و دولت نظامی اسرائیل کنار گذاشته می‌شود…»[۲]

با این حال، بیست سال بعد، خروج نیروهای اسرائیلی به‌طور کامل تحقق نیافت و اداره مدنی اسرائیل همچنان حضور نظامی دائمی در بیش از ۸۰ درصد کرانه باختری (مناطق ب و ج) دارد.[۳]

مذاکرات دربارهٔ وضعیت نهایی موضوعات باقی‌مانده می‌بایست حداکثر تا مه ۱۹۹۶ (دو سال پس از امضای توافق غزه–اریحا) آغاز و پیش از مه ۱۹۹۹ (پایان دوره انتقالی پنج‌ساله) به پایان می‌رسید. انتظار می‌رفت یک پیمان صلح به درگیری اسرائیل و فلسطین پایان دهد.

تشکیلات خودگردان فلسطین و شورای قانون‌گذاری

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

هنگامی که توافق اسلو ۱ در سال ۱۹۹۳ امضا شد، نه دولت و نه پارلمانی برای سرزمین‌های فلسطینی وجود نداشت. تشکیلات خودگردان فلسطین (PA یا PNA) بر اساس توافقنامه غزه–اریحا در سال ۱۹۹۴ ایجاد شد. ماده ۳ بند ۱ این توافق مقرر می‌دارد:

تشکیلات خودگردان فلسطین تا زمان تأسیس مجلس قانون‌گذاری فلسطین برخی اختیارات و مسئولیت‌ها را به‌طور موقت اجرا می‌کرد.

مواد ۱ بندهای ۱ و ۲ توافق اسلو ۲ بیان می‌کنند:

۲. تا زمان آغاز به کار شورا، اختیارات و مسئولیت‌های منتقل‌شده به شورا توسط تشکیلات خودگردان فلسطین که بر اساس توافق غزه–اریحا تأسیس شده است اعمال خواهد شد. این نهاد همچنین تمامی حقوق، تعهدات و مسئولیت‌هایی را که شورا در این زمینه بر عهده خواهد گرفت، دارا خواهد بود؛ بنابراین، در سراسر این توافق‌نامه، تا پیش از آغاز به کار شورا، واژه «شورا» به معنای تشکیلات خودگردان فلسطین تلقی می‌شود.[۲]

نخستین انتخابات شورای قانون‌گذاری فلسطین (PLC) در ۲۰ ژانویه ۱۹۹۶ برگزار شد. دولت‌های منتخب شورا همچنان از نام «تشکیلات ملی فلسطین» استفاده کردند.

توافق‌نامه‌های اسلو همچنین مقررات گسترده‌ای دربارهٔ مسائل اقتصادی و کمک‌های بین‌المللی داشتند. پیوست چهارم «اعلامیه اصول» (DoP) به همکاری منطقه‌ای می‌پردازد و به‌طور ضمنی خواستار تلاش‌های گسترده بین‌المللی برای کمک به فلسطینیان، اردن، اسرائیل و کل منطقه می‌شود.[۴]

پس از امضای توافق‌نامه‌های اسلو در سال ۱۹۹۳، کنفرانسی بین‌المللی در واشینگتن دی‌سی برگزار شد تا ثبات مالی تشکیلات خودگردان فلسطینِ تازه‌تأسیس تضمین شود. اهداف اصلی این کنفرانس شامل توسعه اقتصادی کرانه باختری و نوار غزه، تقویت ثبات خاورمیانه، گسترش بازارهای آزاد، حفظ نهادهای دموکراتیک و حمایت از حقوق بشر بود.[۵] بر اساس داده‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، مجموع کمک‌های مالی به فلسطینیان بین سال‌های ۱۹۹۴ تا ۲۰۲۰ از ۴۰ میلیارد دلار فراتر رفت.[۵][۶] بزرگ‌ترین بخش این کمک‌ها (۳۵٫۴ درصد) صرف حمایت از بودجه تشکیلات خودگردان فلسطین شد و باقی آن میان بخش‌های مختلف اقتصادی و خدماتی در سرزمین‌های فلسطینی توزیع گردید.

حدود ۷۲ درصد این کمک‌ها توسط ده اهداکننده اصلی تأمین شد: اتحادیه اروپا (۱۸٫۹٪)، ایالات متحده (۱۴٫۲٪)، عربستان سعودی (۹٫۹٪)، آلمان (۵٫۸٪)، امارات متحده عربی (۵٫۲٪)، نروژ (۴٫۸٪)، بریتانیا (۴٫۳٪)، بانک جهانی (۳٫۲٪)، ژاپن (۲٫۹٪) و فرانسه (۲٫۷٪).[۵]

دورهٔ انتقالی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

دورهٔ انتقالی معمولاً با عنوان «دورهٔ موقت» (اسلو ۱، مادهٔ ۵) یا «مرحلهٔ موقت» شناخته می‌شود.[۷] از همین رو، پیمان اسلو ۲ با نام «توافقنامهٔ موقت» و همچنین اصطلاح «مرجع خودگردان موقت» (اسلو ۱، مادهٔ ۱) به کار رفت. دورهٔ موقت برای پر کردن فاصلهٔ میان تأسیس «مرجع خودگردان موقت فلسطینی» و «مجلس قانون‌گذاری فلسطین» و نیز پایان مذاکرات مربوط به وضعیت نهایی طراحی شده بود؛ مذاکراتی که قرار بود «به یک راه‌حل دائمی مبتنی بر قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت» منتهی شود (اسلو ۱، مادهٔ ۱). با این حال، راه‌حل دائمی تعریف نشده بود. دورهٔ موقت در ۴ مه ۱۹۹۹،[۷] یعنی پنج سال پس از امضای توافقنامه غزه–اریحا، به پایان رسید.

مادهٔ ۵ «اعلامیهٔ اصول دربارهٔ ترتیبات خودگردانی موقت» (DOP یا اسلو ۱) چنین بیان می‌کند:

دورهٔ انتقالی و مذاکرات وضعیت نهایی

  1. دورهٔ انتقالی پنج‌ساله با خروج از نوار غزه و منطقهٔ اریحا آغاز خواهد شد.
  2. مذاکرات وضعیت نهایی در سریع‌ترین زمان ممکن، اما حداکثر تا آغاز سال سوم دورهٔ موقت، میان دولت اسرائیل و نمایندگان مردم فلسطین آغاز خواهد شد.
  3. توافق شده است که این مذاکرات مسائل باقی‌مانده را پوشش دهد؛ از جمله: اورشلیم (قدس)، پناهندگان، شهرک‌ها، ترتیبات امنیتی، مرزها، روابط و همکاری با همسایگان دیگر و سایر موضوعات مورد علاقهٔ مشترک.
  4. دو طرف توافق می‌کنند که نتیجهٔ مذاکرات وضعیت نهایی نباید توسط توافقات حاصل‌شده در دورهٔ موقت، مورد پیش‌داوری یا پیش‌دستی قرار گیرد.

پایان دورهٔ موقت

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در مه ۱۹۹۹، دورهٔ موقت پنج‌ساله بدون دستیابی به یک توافق جامع صلح به پایان رسید. هر دو طرف توافق کرده بودند که:

برای مردم فلسطین در کرانهٔ باختری و نوار غزه، یک مرجع خودگردان موقت فلسطینی ایجاد کنند؛ آن هم برای یک دورهٔ انتقالی که بیش از پنج سال طول نکشد و به یک راه‌حل دائمی مبتنی بر قطعنامه‌های ۲۴۲ و ۳۳۸ شورای امنیت منتهی شود.

برخی این عبارت را چنین تفسیر کرده‌اند که تشکیلات خودگردان فلسطین تنها قرار بود نهادی موقت باشد.[۸] برخی دیگر[چه کسی؟] دولت‌های اسرائیل را متهم کرده‌اند که به تعهدات خود در چارچوب این توافقنامه عمل نکرده‌اند.[۹][۱۰] نبود یک توافق دائمی باعث شده است که هم اسرائیلی‌ها[۱۱] و هم فلسطینی‌ها[۱۲] توافقنامه‌های اسلو را دیگر مرتبط و کارآمد ندانند.

با این حال، برخی عناصر توافقنامه‌های اسلو همچنان باقی ماندند. تشکیلات خودگردان موقت فلسطین عملاً دائمی شد و به یکی از عوامل اصلی سازمان آزادی‌بخش فلسطین (PLO) تبدیل گردید. کرانهٔ باختری همچنان به مناطق الف، ب و ج تقسیم شده است. منطقهٔ ج که حدود ۶۰٪ کرانهٔ باختری را در بر می‌گیرد، تحت کنترل کامل نظامی و غیرنظامی اسرائیل قرار دارد. کمتر از ۱٪ از این منطقه برای استفادهٔ فلسطینیان اختصاص داده شده است و آنان به دلیل محدودیت‌های اسرائیل حتی در روستاهای موجود خود در منطقهٔ ج نیز قادر به ساخت‌وساز نیستند.[۱۳] ادارهٔ مدنی اسرائیل که بخشی از نهادی بزرگ‌تر به نام هماهنگ‌کننده فعالیت‌های دولت در منطقه (COGAT) و زیرمجموعهٔ وزارت دفاع اسرائیل است، همچنان به‌طور کامل فعال است. همچنین کمیته مشترک آب اسرائیل و فلسطین نیز همچنان وجود دارد.

در نشست ۲۰۰۰ کمپ دیوید، ایالات متحده تلاش کرد با احیای مذاکرات، توافقات اسلو را نجات دهد. پس از شکست این نشست، انتفاضهٔ دوم آغاز شد و «فرایند صلح» به بن‌بست رسید.

کنترل امنیتی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

پس از توافقنامه غزه–اریحا و پیش از نخستین انتخابات تشکیلات خودگردان فلسطین، اسرائیل در سال ۱۹۹۴ از اریحا و بخش عمده‌ای از نوار غزه عقب‌نشینی کرد. مطابق با پروتکل الخلیلی، اسرائیل در ژانویهٔ ۱۹۹۷ از ۸۰٪ شهر الخلیل خارج شد. با متوقف شدن مذاکرات، استقرارهای مجدد بعدی انجام نشد. تا مارس ۱۹۹۸ هیچ‌یک از عقب‌نشینی‌های وعده‌داده‌شده صورت نگرفته بود. در اکتبر ۱۹۹۸، طرفین یادداشت تفاهم وای ریور را امضا کردند و از سرگیری عقب‌نشینی‌ها را وعده دادند، اما تنها مرحلهٔ نخست اجرا شد. در حالی که بنیامین نتانیاهو با مخالفت درون کابینهٔ خود روبه‌رو بود، عقب‌نشینی‌های بیشتر به تعویق افتاد. در جریان انتفاضهٔ دوم، ارتش اسرائیل در سال ۲۰۰۲ بسیاری از مناطقی را که پیش‌تر به کنترل فلسطینیان واگذار شده بود، دوباره اشغال کرد.[۱۴]

هماهنگی امنیتی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

توافقنامه‌های اسلو موجب شکل‌گیری هماهنگی امنیتی میان اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین (PA) شدند. هماهنگی اطلاعاتی نظامی به‌طور رسمی در سال ۱۹۹۶ آغاز شد. پس از شورش‌های تونل دیوار غربی، رهبری فلسطین عملاً هماهنگی امنیتی با اسرائیل را متوقف کرد، اما پس از امضای یادداشت تفاهم وای ریور این همکاری از سر گرفته شد.[۱۵] در طول انتفاضه دوم، هماهنگی امنیتی به‌صورت متناوب انجام می‌شد و در فاصلهٔ سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۶ عملکرد مؤثری نداشت. در سال‌های بعد، این هماهنگی امنیتی دستاوردهای قابل‌توجهی به همراه داشت[۱۶] و به عاملی مهم در حفظ امنیت برای هر دو طرف تبدیل شد.[۱۷] در سال ۲۰۱۶، یک ارزیابی امنیتی که توسط شین بت به دولت اسرائیل ارائه شد، از همکاری امنیتی تمجید کرد. بر اساس اعلام نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF)، نیروهای امنیتی فلسطینی در اوایل سال ۲۰۱۶ مسئول حدود ۴۰٪ از بازداشت مظنونان به فعالیت‌های تروریستی در کرانه باختری بودند.[۱۸] پس از اعلام اسرائیل مبنی بر الحاق یک‌جانبهٔ برخی اراضی در مه ۲۰۲۰، تشکیلات خودگردان فلسطین هماهنگی امنیتی با اسرائیل را متوقف کرد. در اوت ۲۰۲۰، پس از توافقنامه صلح اسرائیل–امارات متحده عربی، روند الحاق متوقف شد و در نوامبر همان سال همکاری امنیتی دوباره از سر گرفته شد.[۱۹][۲۰]

بلافاصله پس از حملهٔ نظامی اسرائیل به جنین در ۲۶ ژانویهٔ ۲۰۲۳ که طی آن ۱۰ فلسطینی کشته شدند، تشکیلات خودگردان فلسطین هماهنگی امنیتی را به حالت تعلیق درآورد. به گفتهٔ مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی، سپهبد مایکل فنزل، هماهنگ‌کنندهٔ امنیتی ایالات متحده، پیش از این عملیات یک طرح امنیتی را به دولت اسرائیل و همچنین تشکیلات خودگردان فلسطین ارائه کرده بود.[۲۱] پس از این حمله، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجهٔ ایالات متحده، در دیداری با محمود عباس در رام‌الله، برای پذیرش این طرح فشار وارد کرد. این طرح شامل اقدام شدیدتر فلسطینیان علیه گروه‌های مسلح فلسطینی بود. با این حال، فلسطینیان به این موضوع اعتراض کردند که در طرح مذکور تأکید کافی بر کاهش تنش از سوی اسرائیل و کاهش عملیات‌های نظامی آن در کرانهٔ باختری وجود ندارد.[۲۲]متعاقباً، در ۵ فوریهٔ ۲۰۲۳، اسامه قواسمه، عضو کمیتهٔ سیاسی سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف)، گفت: «تصمیم‌هایی که از سوی رهبری اتخاذ شده‌اند، برگشت‌ناپذیر هستند و به مرحلهٔ اجرا درآمده‌اند؛ چه در رابطه با روابط با اسرائیل و چه در زمینهٔ پیگیری اقدامات در نهادهای بین‌المللی، با توجه به اینکه وضعیت موجود کنونی دیگر قابل تداوم نیست.»[۲۳][۲۴]

پیامدها

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

کمتر از شش ماه پس از امضای اعلامیهٔ اصول (DOP)، یک افراطی اسرائیلی در کشتار غار پدرسالاران ۲۹ فلسطینی را کشت.[۲۵] در پاسخ، حماس نخستین عملیات انتحاری مرگبار خود را انجام داد که در آن هشت اسرائیلی کشته و ۳۴ نفر زخمی شدند.[۲۶][۲۷] یک هفته بعد نیز پنج اسرائیلی دیگر کشته و ۳۰ نفر زخمی شدند، هنگامی که یک فلسطینی خود را در یک اتوبوس در هدرا منفجر کرد.[۲۸] حماس مسئولیت هر دو حمله را بر عهده گرفت.[۲۸] این حملات ممکن است با هدف برهم زدن مذاکرات میان اسرائیل و سازمان آزادی‌بخش فلسطین دربارهٔ اجرای پیمان اسلو ۱ انجام شده باشند.[۲۶] حماس اعلام کرد که این حملات برای پایان دادن به «فرایند صلح» و در پاسخ به کشتار غار پدرسالاران صورت گرفته‌اند.[۲۹] در سال ۱۹۹۴، حماس در تلاشی برای ناکام گذاشتن فرایند صلح، حدود ۵۵ اسرائیلی را کشت و بیش از ۱۵۰ نفر را زخمی کرد و اعلام نمود که این حملات بخشی از جهاد علیه اشغالگری اسرائیل و نیز تلافی کشتار غار پدرسالاران بوده‌اند.[۳۰]

پس از ترور اسحاق رابین، شیمون پرز که به‌تازگی از سوی حزب کارگر به نخست‌وزیری برگزیده شده بود، مجوز ترور یحیی عیاش را صادر کرد؛ اقدامی که اوی شلایم آن را «بزرگ‌ترین اشتباه دوران سیاسی پرز» توصیف می‌کند، زیرا به افزایش بعدی حملات انتحاری انجامید. اندکی پس از افزایش خشونت‌ها و نگرانی‌های امنیتی اسرائیل، نظرسنجی‌ها برای نخستین بار از زمان قتل رابین نشان دادند که بنیامین نتانیاهو از حزب لیکود از پرز پیشی گرفته است.[۳۱] به گفتهٔ رونن برگمن، کارزار بمب‌گذاری‌ها و ناتوانی دستگاه‌های اطلاعاتی اسرائیل در جلوگیری از آن‌ها، از عوامل شکست پرز و حزب کارگر اسرائیل در انتخابات سراسری ۱۹۹۶ اسرائیل و پیروزی حزب راست‌گرای لیکود به رهبری نتانیاهو بود که با توافقات اسلو مخالفت می‌کرد. برگمن می‌نویسد: «پس از انتخابات، حملات تقریباً برای یک سال متوقف شدند. برخی این امر را نتیجهٔ کارزار عرفات علیه حماس و بازداشت شمار زیادی از اعضای شاخهٔ نظامی آن می‌دانستند. برخی دیگر معتقد بودند که حماس دیگر دلیلی برای انجام عملیات انتحاری نداشت، زیرا نتانیاهو تقریباً به‌طور کامل فرایند صلح را متوقف کرده بود؛ هدف کوتاه‌مدتی که این حملات اساساً برای دستیابی به آن انجام می‌شدند.» شلایم نقش راست‌گرایان اسرائیلی در طول و پس از سال‌های اسلو را توصیف کرده و به تلاش‌های «تا حد زیادی موفق» بنیامین نتانیاهو برای تضعیف توافقات پس از انتخابش در سال ۱۹۹۶ اشاره می‌کند.[۳۱]

با وجود آنکه توافقات اسلو تصریح می‌کردند که «هیچ‌یک از طرفین نباید هیچ اقدام یا گامی را آغاز کند که وضعیت کرانهٔ باختری و نوار غزه را تا پیش از نتیجهٔ مذاکرات وضعیت نهایی تغییر دهد»، گسترش شهرک‌های اسرائیلی در طول دورهٔ اسلو ادامه یافت. جمعیت یهودیان در کرانهٔ باختری و نوار غزه (به‌استثنای اورشلیم شرقی) از ۱۱۵٬۷۰۰ نفر در سال ۱۹۹۳ به ۲۰۳٬۰۰۰ نفر در سال ۲۰۰۰ افزایش یافت.[۳۲]

این گسترش شهرک‌ها به‌طور گسترده به‌عنوان یکی از موانع اصلی صلح شناخته می‌شود.[۳۱][۳۲][۳۳][۲۵] آوی شلایم این وضعیت را چنین توصیف می‌کند:

در سراسر مذاکرات صلح دههٔ ۱۹۹۰، شهرک‌های اسرائیلی در حالی گسترش یافتند که ناامیدی فلسطینیان رو به افزایش بود؛ وضعیتی که به‌واسطهٔ سیاست‌های اسرائیل در زمینهٔ بستن مناطق و منطقه‌بندی تشدید می‌شد. این سیاست‌ها به‌شدت اقتصاد فلسطین را تضعیف کردند، بازارهای کار آن را ضعیف ساختند و نوار غزه را از نظر فیزیکی از کرانهٔ باختری جدا کردند.[۳۱]

بین سال‌های ۱۹۹۳ تا ۲۰۰۰، پس از توافقات اسلو، جمعیت فلسطینی در مناطقی که طبق توافقات به آن‌ها واگذار شده بود مانند اریحا، مناطق الف و ب کرانهٔ باختری، منطقهٔ اچ۱ در الخلیل و بخش‌هایی از نوار غزه از خودمختاری بیشتری برخوردار شدند. با این حال، ارتش اسرائیل همچنان حضور خود را در سرزمین‌های اشغالی فلسطینی حفظ کرد و مصادرهٔ زمین‌های فلسطینی و گسترش شهرک‌ها ادامه یافت.[۳۲]

حکمرانی مناطق فلسطینی، هرچند تا حدی توسط تشکیلات خودگردان فلسطین تسهیل می‌شد، همچنان تحت کنترل کلی دولت اسرائیل باقی ماند که اختیارات گسترده‌ای را حفظ کرده بود؛ به‌ویژه از طریق اعمال محدودیت‌های شدید بر جابه‌جایی کالاها و افراد فلسطینی. همان‌گونه که در اسلو ۲ مشخص شده بود، اسرائیل کنترل گذرگاه‌های ورود و خروج مناطق فلسطینی و نیز شبکهٔ جاده‌ای ارتباط‌دهندهٔ آن‌ها را حفظ کرد. افزون بر این، اسرائیل حضور خود را در اورشلیم شرقی، ۶۰ درصد کرانهٔ باختری و بخش‌هایی از نوار غزه ادامه داد.[۳۲]

در سال ۱۹۹۳، یک «بسته‌شدن عمومی» دائمی بر سرزمین‌های اشغالی اعمال شد که دسترسی به اورشلیم و اسرائیل را تنظیم می‌کرد و سفر میان کرانهٔ باختری و نوار غزه را «تقریباً ناممکن» ساخت. نوار غزه به‌طور کامل از کرانهٔ باختری جدا شد و در نتیجه دو اقتصاد از یکدیگر منزوی شدند. در سال ۱۹۹۴ نیز حصار برقی پیرامون نوار غزه ساخته شد.[۳۲]

روزنامه‌نگار اسرائیلی امیرا هاس این سازوکار بسته‌شدن عمومی را چنین توصیف می‌کند:

با توجه به تمرکز بر پیامدهای اقتصادی آن، در تمام سال‌های اسلو گفته می‌شد که هر زمان کارگران و بازرگانان فلسطینی مجوز ورود به اسرائیل را دریافت می‌کردند، وضعیت بسته‌شدن لغو شده است… اکثریت عظیم جمعیت که نمی‌توانستند خارج شوند، زیرا نه کاری در اسرائیل داشتند و نه کسب‌وکاری با اسرائیلی‌ها، در نقطهٔ کور نویسندگان «نسخهٔ رسمی» واقعیت قرار داشتند؛ بیشتر روزنامه‌نگاران و مقام‌ها و دیپلمات‌هایی که با رسانه‌ها صحبت می‌کردند. از دید پنهان می‌ماند که حتی زمانی که وضعیت بسته‌شدن «لغو می‌شد»، اکثریت جمعیت همچنان نمی‌توانستند به هیچ‌جا بروند.[۳۴]

علاوه بر بسته‌شدن عمومی، اسرائیل «بسته‌شدن‌های فراگیر» موقتی نیز اعمال می‌کرد که همهٔ مجوزهای سفر فلسطینیان و تمامی رفت‌وآمدها (افراد و کالاها) در کرانهٔ باختری و نوار غزه را متوقف می‌ساخت.[۳۲] سازمان ملل برآورد کرده است که این بسته‌شدن فراگیر بین مارس ۱۹۹۳ تا ژوئن ۱۹۹۷ در مجموع ۳۵۳ روز کامل برقرار بوده است.[۳۵]

در سال ۱۹۹۴، عرفات و رابین همراه با شیمون پرز برندهٔ جایزه صلح نوبل شدند.[۳۶]

بازتاب‌ها

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

ادامهٔ گسترش شهرک‌ها

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در حالی که پرز به درخواست مادلین آلبرایت، وزیر امور خارجهٔ آمریکا، ساخت‌وساز شهرک‌ها را محدود کرده بود،[۳۷] نتانیاهو ساخت‌وساز در شهرک‌های موجود اسرائیلی را ادامه داد[۳۸] و طرح‌هایی برای ساخت محلهٔ جدید هار حوما در اورشلیم شرقی ارائه کرد. با این حال، او بسیار کمتر از سطح ساخت‌وساز دولت شامیر در سال‌های ۱۹۹۱–۱۹۹۲ عمل کرد و از ایجاد شهرک‌های جدید خودداری نمود، هرچند توافقات اسلو چنین ممنوعیتی را مقرر نکرده بودند.[۳۷] تعداد واحدهای مسکونی ساخته‌شده:

  • پیش از اسلو: ۱۳٬۹۶۰ (۱۹۹۱–۱۹۹۲)
  • پس از اسلو: ۳٬۸۴۰ (۱۹۹۴–۱۹۹۵) و ۳٬۵۷۰ (۱۹۹۶–۱۹۹۷)[۳۹]

در طول سال‌های فرایند صلح اسلو، جمعیت شهرک‌نشینان کرانهٔ باختری تقریباً دو برابر شد و هیچ شهرکی تخلیه نشد.[۴۰]

تضعیف امنیت اسرائیل

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

استاد دانشگاه اسرائیلی، افرایم کارش، توافقات را «فاحش‌ترین اشتباه راهبردی در تاریخ اسرائیل» توصیف کرده است؛ توافقاتی که شرایط را برای «خونین‌ترین و ویرانگرترین رویارویی میان اسرائیلی‌ها و فلسطینیان از سال ۱۹۴۸» فراهم کردند و «نسل جدیدی از فلسطینیان» را که تحت حاکمیت تشکیلات خودگردان فلسطین و حماس زندگی می‌کردند، رادیکالیزه نمودند. کارش می‌نویسد: «در مجموع، از زمان امضای اعلامیهٔ اصول (DOP)، بیش از ۱٬۶۰۰ اسرائیلی کشته و ۹٬۰۰۰ نفر دیگر زخمی شده‌اند؛ رقمی که تقریباً چهار برابر میانگین تلفات ۲۶ سال پیش از آن است.»

تضعیف امنیت فلسطینیان

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

گراهام آشر استدلال کرده است که توافقات، «امنیت بی‌قیدوشرط برای اسرائیلی‌ها و امنیت مشروط برای فلسطینیان» فراهم کردند. او خاطرنشان می‌کند که ترتیبات امنیتی چیزی بیش از اجرای عملی جاه‌طلبی‌های ارضی و امنیتی اسرائیل در سرزمین‌های اشغالی نبودند و نتوانستند «توزیع نامتوازن منابع نظامی و سرزمینی میان اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین» را اصلاح کنند.

آشر که بلافاصله پس از توافقات می‌نوشت، معتقد بود تعدد نیروهای امنیتی مختلف، زمینهٔ گسترده‌ای برای حامی‌پروری سیاسی فراهم کرده و از نیروهای امنیتی فلسطینی به دلیل انجام بازداشت‌های گسترده بدون حکم یا مجوز قضایی و بدون «حتی ظاهری از دادرسی قانونی» انتقاد می‌کرد.[۴۱]

تضعیف آرمان‌های فلسطینی برای دولت‌داری

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

ست آنزیسکا استدلال می‌کند که اسلو «نشانه‌های ظاهری دولت‌داری بدون محتوای واقعی» را فراهم کرد و «سقف خودگردانی فلسطینیان» را رسمیت بخشید. او با اشاره به اظهارات رابین مبنی بر اینکه راه‌حل دائمی باید شامل موجودیتی فلسطینی باشد که به گفتهٔ خود رابین «کمتر از یک دولت» است، استدلال می‌کند که توافقات میراث مخالفت مناخیم بگین با تشکیل دولت فلسطینی بودند.[۴۲]

ادوارد سعید در مصاحبه‌ای اظهار داشت:

اسرائیل و دولت‌های غربی می‌خواهند عرفات برخی عناصر جامعهٔ خود را سرکوب کند. آن‌ها می‌خواهند او یک دیکتاتور باشد. سازوکار توافق صلح این موضوع را کاملاً روشن می‌کند. من طرفدار صلح هستم و از صلح مذاکره‌شده حمایت می‌کنم. اما این توافق، صلحی عادلانه نیست.[۴۳]

شلمو بن‌عامی، وزیر خارجهٔ پیشین اسرائیل، در کتاب Scars of War, Wounds of Peace فرایند اسلو را چنین توصیف می‌کند:

یکی از معانی اسلو این بود که سازمان آزادی‌بخش فلسطین به همکار اسرائیل در کوتاه کردن یک مبارزهٔ واقعاً دموکراتیک برای استقلال فلسطین تبدیل شد… اسرائیلی‌ها عرفات را نوعی همکار و پیمانکار فرعی برای تقویت امنیت اسرائیل می‌دانستند.[۴۴]

به تعویق انداختن مذاکرات وضعیت نهایی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

شامیر حسن خاطرنشان می‌کند که توافقات هیچ «تلاش ملموسی برای حل مسائل اساسی که در مجموع مناقشهٔ اسرائیل و فلسطین را تعریف می‌کنند» از جمله مرزها، پناهندگان فلسطینی و وضعیت اورشلیم در برنداشتند.[۴۵]

دنیل لیبرفلد نیز استدلال می‌کند که اسرائیل به دلیل نیاز به جلب رضایت نهادها و گروه‌های ذی‌نفوذ داخلی، ناچار بود مسائل وضعیت نهایی را از مذاکرات کنار بگذارد. او می‌افزاید که مشخص نبود چگونه قرار است این موانع ظرف چند سال کاهش یابند تا مذاکرات وضعیت نهایی امکان‌پذیر شود.[۴۶]

نقش نروژ

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

استاد دانشگاهان نروژی، از جمله هیلده هنریکسن واگه که برجسته‌ترین مرجع نروژ دربارهٔ این مذاکرات محسوب می‌شود، بر نقش معیوب نروژ در فرایند اسلو تمرکز کرده‌اند. در سال ۲۰۰۱، وزارت امور خارجهٔ نروژ که در قلب فرایند اسلو قرار داشت، از واگه خواست تاریخچه‌ای رسمی و جامع از مذاکرات محرمانهٔ میانجی‌گری‌شده توسط نروژ تهیه کند. برای این پژوهش، دسترسی ویژه به همهٔ پرونده‌های محرمانهٔ مربوطه در آرشیو وزارتخانه به او داده شد. واگه با شگفتی دریافت که «حتی یک برگ کاغذ» از کل دورهٔ ژانویه تا سپتامبر ۱۹۹۳ یعنی دقیقاً دورهٔ مذاکرات محرمانه در آرشیو وجود ندارد. افراد دخیل اسناد را نزد خود نگه داشته و از تحویل آن‌ها خودداری کرده بودند. واگه نتیجه گرفت که «به نظر می‌رسد هیچ تردیدی وجود ندارد که اسناد مفقودشده نشان می‌دادند فرایند اسلو تا چه اندازه بر اساس شرایط اسرائیل پیش رفته و نروژ نقش پیک و خدمتگزار مفید اسرائیل را ایفا کرده است.» نروژ به‌عنوان کشوری کوچک میان دو طرف بسیار نابرابر نقش میانجی داشت و ناچار بود بر اساس قواعد طرف قدرتمندتر عمل کند. «خطوط قرمز اسرائیل همان‌هایی بودند که اهمیت داشتند و اگر فلسطینیان خواهان توافق بودند، آن‌ها نیز باید آن را می‌پذیرفتند… اسناد مفقودشده تقریباً به‌طور قطع نشان می‌دادند که چرا فرایند اسلو احتمالاً هرگز نمی‌توانست به صلحی پایدار منجر شود. تا حد زیادی، مستندسازی کامل مذاکرات محرمانه می‌توانست فاجعه‌ای را که پس از اسلو رخ داد توضیح دهد.»[۴۷]

جایگزین‌های توافقات اسلو

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

اگرچه توافقات اسلو به‌صراحت از چاره دوکشوری حمایت نمی‌کردند، اما نهادهای خودگردان فلسطینی را در کرانهٔ باختری و نوار غزه ایجاد کردند و از این رو به‌عنوان مقدمه‌ای برای آینده‌ای مبتنی بر دو دولت تفسیر شده‌اند.[۴۸][۴۹]

ایان لوستیک استدلال می‌کند که حمایت گسترده از راه‌حل دو کشوری که در اوج فرایند اسلو وجود داشت، از آن زمان کاهش یافته و یک پیشنهاد جایگزین، چاره یک‌کشوری است که اسرائیل و سرزمین‌های فلسطینی را در قالب یک دولت واحد با یک حکومت مشترک ادغام می‌کند.[۵۰]

برندن اولری معتقد است موفقیت چاره یک‌کشوری ممکن است در تکیه بر هویت‌ها و نهادهای موجود نهفته باشد، نه در تصور حذف آن‌ها.[۵۱]

در مقابل، آوری آونری چاره یک‌کشوری را معادل «تبدیل اسرائیل به کشوری فاقد هویت ملی» می‌داند و استدلال می‌کند که «برتری اسرائیل در تقریباً همهٔ زمینه‌های عملی اقتصادی، اجتماعی و نظامی به اندازه‌ای خواهد بود که فلسطینیان به طبقه‌ای فرودست و تحت استثمار، فاقد قدرت واقعی، تبدیل شوند.» او می‌افزاید: «مبارزهٔ ملی به هیچ وجه پایان نخواهد یافت. این وضعیت خرید زمین‌های عربی در کرانهٔ باختری توسط یهودیان، کنترل مهاجرت و اتخاذ تدابیر دیگر برای حفظ برتری ملی یهودیان را بسیار آسان‌تر خواهد کرد.»[۵۲]

منابع

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. ↑ Annex I: Protocol Concerning Redeployment and Security Arrangements, Article I Redeployment of Israeli Military Forces and Transfer of Responsibility. Annex I to the Interim Agreement on the West Bank and the Gaza Strip (Oslo II)
  2. 1 2 1995 Oslo Interim Agreement بایگانی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine, 28 September 1995. On ProCon website.
  3. ↑ What is Area C? بایگانی‌شده در ۶ ژانویه ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine. B'Tselem, 9 October 2013
  4. ↑ Annex IV (paragraph 1) of the Declaration of Principles on Interim Self-Government Arrangements بایگانی‌شده در اکتبر ۱۴, ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine: "The two sides will cooperate in the context of the multilateral peace efforts in promoting a Development Program for the region, including the West Bank and the Gaza Strip, to be initiated by the G7. The parties will request the G7 to seek the participation in this program of other interested states, such as members of the Organisation for Economic Cooperation and Development, regional Arab states and institutions, as well as members of the private sector."
  5. 1 2 3 DC, Arab Center Washington (2023-10-16). "International Aid to the Palestinians: Between Politicization and Development". Arab Center Washington DC (in American English). Archived from the original on 18 October 2023. Retrieved 2023-10-19.
  6. ↑ "QWIDS – Query Wizard for International Development Statistics". stats.oecd.org. Archived from the original on 21 August 2023. Retrieved 2023-10-19.
  7. 1 2 4 May 1999 and Palestinian Statehood: To Declare or Not to Declare? بایگانی‌شده در ۶ نوامبر ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine. Azmi Bishara, Journal of Palestine Studies Vol. 28, No. 2 (Winter, 1999), pp. 5–16
  8. ↑ Abunimah, Ali. "Toward Palestine's 'Mubarak moment'". Al Jazeera (in English).
  9. ↑ Neff, Donald. "Israel Never Honored The Oslo Peace Accords Signed at White House". Washington Report on Middle East Affairs.
  10. ↑ Shlaim, Avi (12 September 2013). "It's now clear: the Oslo peace accords were wrecked by Netanyahu's bad faith". The Guardian.
  11. ↑ "No more Oslo". The Jerusalem Post (in English). 1 August 2019. ISSN 0792-822X.
  12. ↑ Ibsais, Ahmad (4 October 2023). "30 Years Later, It's Time to Bury the Oslo Accords".
  13. ↑ "West Bank and Gaza – Area C and the future of the Palestinian economy". World Bank. 2 October 2013. p. 4. Archived (PDF) from the original on 1 August 2014. Retrieved 27 July 2014. Less than 1 percent of Area C, which is already built up, is designated by the Israeli authorities for Palestinian use; the remainder is heavily restricted or off-limits to Palestinians, 13 with 68 percent reserved for Israeli settlements, 14 c. 21 percent for closed military zones, 15 and c. 9 percent for nature reserves (approximately 10 percent of the West Bank, 86 percent of which lies in Area C). These areas are not mutually exclusive, and overlap in some cases. In practice it is virtually impossible for Palestinians to obtain construction permits for residential or economic purposes, even within existing Palestinian villages in Area C: the application process has been described by an earlier World Bank report (2008) as fraught with "ambiguity, complexity and high cost".
  14. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام lansford_p1627 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  15. ↑ שלמה שפירא, הסי. אי. איי. כמתווך בתהליכי שלום במזרח התיכון – חלק ב بایگانی‌شده در ۲۱ ژانویه ۲۰۲۲ توسط Wayback Machine, מבט מל"מ 35, ינואר 2004
  16. ↑ טלי קרויטורו, פסק זמן באיו"ש بایگانی‌شده در ۲۴ ژانویه ۲۰۲۲ توسط Wayback Machine, מערכות 445, אוקטובר 2012
  17. ↑ אודות תיאום פעולות הממשלה בשטחים, אתר ממשלת ישראל, 2021
  18. ↑ ראש השב"כ: כשמנגנוני הביטחון הפלסטיניים מקבלים מידע הם מסכלים פיגועים", הארץ, 4 במאי 2016
  19. ↑ הרשות הפלסטינית הודיעה על חידוש התיאום עם ישראל بایگانی‌شده در ۷ آوریل ۲۰۲۲ توسط Wayback Machine, הארץ, 17 בנובמבר 2020
  20. ↑ הרשות הפלסטינית הודיעה על החזרת התיאום הביטחוני, גורמים בישראל אישרו بایگانی‌شده در ۷ آوریل ۲۰۲۲ توسط Wayback Machine, מעריב, 17 בנובמבר 2020
  21. ↑ Ravid, Barak (1 February 2023). "Blinken pressed Abbas to accept U.S. security plan for Jenin and Nablus". Axios. Archived from the original on 5 February 2023. Retrieved 5 February 2023.
  22. ↑ "US presses PA to accept plan to quash Palestinian armed groups". www.aljazeera.com. Archived from the original on 5 February 2023. Retrieved 5 February 2023.
  23. ↑ "Despite the pressure, the President and leadership insist on decisions made regarding relationship with Israel". WAFA. Archived from the original on 5 February 2023. Retrieved 5 February 2023.
  24. ↑ "Leadership decisions regarding relationship with Israel have entered into force, says official". WAFA. Archived from the original on 5 February 2023. Retrieved 5 February 2023.
  25. 1 2 Baconi, Tareq. Hamas Contained: The Rise and Pacification of Palestinian Resistance. United States, Stanford University Press, 2018.
  26. 1 2 Stork & Kane 2002, p. 66.
  27. ↑ Dunning 2016, p. 34.
  28. 1 2 "Chronological Review of Events/April 1994 – DPR review". Question of Palestine (in American English). Archived from the original on 5 November 2023. Retrieved 2023-10-27.
  29. ↑ Abufarha, Nasser (2009). The making of a human bomb: an ethnography of Palestinian resistance. The cultures and practice of violence series. Durham, N.C.: Duke University Press. pp. 68. ISBN 978-0-8223-4439-1.
  30. ↑ "U.S. DEPARTMENT OF STATE 1995 APRIL: PATTERNS OF GLOBAL TERRORISM, 1994".
  31. 1 2 3 4 Shlaim, Avi (2013-09-12). "It's now clear: the Oslo peace accords were wrecked by Netanyahu's bad faith". The Guardian (in British English). ISSN 0261-3077. Retrieved 2024-02-06.
  32. 1 2 3 4 5 6 Le More, Anne. International Assistance to the Palestinians After Oslo: Political Guilt, Wasted Money. N.p. , Taylor & Francis, 2008.
  33. ↑ Kimmerling, Baruch, and Migdal, Joel S. The Palestinian people: a history. Cambridge, Harvard University Press, 2003.
  34. ↑ Haas, ‘Israel’s Closure Policy: An Ineffective Strategy of Containment and Repression’, 8.
  35. ↑ UN Report of the Secretary-General submitted in accordance to GA resolution ES- 10/2, 26 June 1997. SC, item Agenda 5, para. 22.
  36. ↑ "1994: Israelis and Arafat share peace prize". BBC News. 3 September 1993. Retrieved 24 August 2007.
  37. 1 2 Serge Schmemann (5 December 1997). "In West Bank, 'Time' for Settlements Is Clearly Not 'Out'". The New York Times. Archived from the original on 26 March 2022. Retrieved 18 December 2007.
  38. ↑ "Extraordinary Increase in Settlement Construction as Diplomacy Falters". Settlement Report. 8 (2). Foundation for Middle East Peace. March–April 1998.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:خدمت بایگانی منسوخ (رده)
  39. ↑ "Housing Starts in Israel, the West Bank and Gaza Strip Settlements, 1990–2003". Foundation for Middle East Peace. Archived from the original on 18 November 2008. Retrieved 13 November 2011.
  40. ↑ Norman G. Finkelstein, Beyond Chutzpah: On the misuse of anti-Semitism and the abuse of history, expanded paperback edition (Berkeley: 2008), pp 194
  41. ↑ Usher, Graham (1996). "The Politics of Internal Security: The PA's New Intelligence Services". Journal of Palestine Studies. 25 (2): 21–34. doi:10.2307/2538181. JSTOR 2538181. Archived from the original on 12 October 2023. Retrieved 26 August 2023.
  42. ↑ Anziska, Seth (2018). Preventing Palestine: A Political History from Camp David to Oslo. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-17739-7.
  43. ↑ Uddin, Rayhan (25 Sep 2023). "Twenty years on: Edward Said's life and writings, in seven quotes". Middle East Eye.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:خدمت بایگانی منسوخ (رده)
  44. ↑ Ben-Ami, Shlomo (2007). Scars of war, wounds of peace: the Israeli-Arab tragedy. Oxford New York Auckland Cape Town: Oxford University Press. pp. 191, 211. ISBN 978-0-19-532542-3.
  45. ↑ Hassan, Shamir (2011). "Oslo Accords: The Genesis and Consequences for Palestine". Social Scientist. 39 (7/8): 65–72. JSTOR 41289422. Archived from the original on 26 August 2023. Retrieved 26 August 2023.
  46. ↑ Lieberfeld, Daniel (2008). "Secrecy and "Two-Level Games" in the Oslo Accord: What the Primary Sources Tell Us". International Negotiation. 13: 133–146. doi:10.1163/138234008X298002. Archived from the original on 12 November 2023. Retrieved 26 August 2023.
  47. ↑ Postscript to Oslo: The Mystery of Norway's Missing Files بایگانی‌شده در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵ توسط Wayback Machine. Hilde Henriksen Waage, Journal of Palestine Studies, Vol. XXXVIII, No. 1 (Autumn 2008), pp. 54–65; ISSN 1533-8614
    "Had the missing documents … been accessible at the time of writing, there seems no doubt that the findings of my report would have shown even more starkly the extent to which the Oslo process was conducted on Israel's premises, with Norway acting as Israel's helpful errand boy .... Given the overwhelming imbalance of power between the Israelis and the Palestinians, Norway probably could not have acted otherwise if it wanted to reach a deal—or even if it wanted to play a role in the process at all. Israel's red lines were the ones that counted, and if the Palestinians wanted a deal, they would have to accept them, too .... The missing documents would almost certainly show why the Oslo process probably never could have resulted in a sustainable peace. To a great extent, full documentation of the back channel would explain the disaster that followed Oslo."
  48. ↑ Owda, Reham (March 7, 2023). "How Israeli Settlements Impede the Two-State Solution". Carnegie Endowment for International Peace.
  49. ↑ "The Last Chance for a Two-State Solution for Israelis and Palestinians May be to Think Much Bigger". 7 August 2023. Archived from the original on 15 November 2023. Retrieved 8 October 2023.
  50. ↑ Lustick, Ian S. (14 September 2013). "Opinion | Two-State Illusion". The New York Times. Archived from the original on 22 October 2023. Retrieved 8 October 2023.
  51. ↑ Abulof, Uriel (2016). "Mirage or Vision: Binationalism in Theory and Practice". Ethnopolitics. 15 (4): 422–437. doi:10.1080/17449057.2016.1210346. S2CID 151865476.
  52. ↑ Avnery, Uri; Bishara, Azmi (8 October 1999). "A Binational State? God Forbid!". Journal of Palestine Studies. 28 (4): 55–60. doi:10.2307/2538392. JSTOR 2538392. Archived from the original on 22 October 2023. Retrieved 8 October 2023.
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=پیمان‌های_اسلو&oldid=44431788»