سدیم هیدروکسید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سدیم هیدروکسید
Unit cell, spacefill model of sodium hydroxide
Sample of sodium hydroxide as pellets in a watchglass
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس 1310-73-2 YesY
پاب‌کم 14798
کم‌اسپایدر 14114 YesY
UNII 55X04QC32I YesY
شمارهٔ ئی‌سی 215-185-5
شمارهٔ یواِن 1823
KEGG D01169 YesY
MeSH Sodium+Hydroxide
ChEBI CHEBI:32145 YesY
شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس WB4900000
68430
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی NaHO
جرم مولی 39.9971 g mol-1
شکل ظاهری White waxy opaque crystals
چگالی 2.13 g cm−3
دمای ذوب ۳۱۸ درجه سلسیوس (۶۰۴ درجه فارنهایت; ۵۹۱ کلوین)
دمای جوش
‎1388 °C, 1661 K, 2530 °F
انحلال‌پذیری in water 1110 g dm-3 (at 20 °C)
انحلال‌پذیری in methanol 238 g dm-3
انحلال‌پذیری in ethanol <<139 g dm-3
فشار بخار <2.4 kPa (at 20 °C)
اسیدی (pKa) 13
ضریب شکست (nD) 1.412
ترموشیمی
64.46 J K-1 mol-1
-425.93 kJ mol-1
خطرات
MSDS External MSDS
GHS pictograms The corrosion pictogram in the Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals (GHS)
شاخص ئی‌یو 011-002-00-6
طبقه‌بندی ئی‌یو خورنده C
کدهای ایمنی R۳۵
شماره‌های نگهداری (S1/2), S26, S37/39, S45
لوزی آتش
Flammability code 0: Will not burn. E.g., water Health code 3: Short exposure could cause serious temporary or residual injury. E.g., chlorine gas Reactivity code 1: Normally stable, but can become unstable at elevated temperatures and pressures. E.g., calcium Special hazard ALK: Alkaline.NFPA 704 four-colored diamond
ترکیبات مرتبط
دیگر آنیون‌ها سدیم هیدروسولفید
دیگر کاتیون‌ها سزیم هیدروکسید
Lithium hydroxide
پتاسیم هیدروکسید
روبیدیم هیدروکسید
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 YesY (بررسی) (چیست: YesY/N؟)
Infobox references

سود پرک یا سود سوز آور(Sodium Hydroxide / Caustic Soda) ماده قلیایی به رنگ سفید و بدون بو می باشد. این ماده با فرمول شیمیایی NaOH از پر کاربرد ترین مواد شیمیایی مورد استفاده در صنایع است. سود پرک ماده ای رطوبت گیر و چربی زداست و در دو گرید خوراکی و صنعتی کاربرد دارد. هنگام استفاده از سود پرک به علت خاصیت خورندگی آن ، باید نکات ایمنی آن را رعایت کرد.

ویژگی ها[ویرایش]

ویژگی های فیزیکی[ویرایش]

سود پرک به رنگ سفید و بدون بو می باشد و به صورت پرک یا پولک عرضه می شود. این ماده در آب بسیار محلول است و در اتانول و متانول حلالیت کمتری دارد اما در اتر و دیگر محلول های غیر قطبی حل نمی شود.

ویژگی های شیمیایی[ویرایش]

واکنش با اسید[ویرایش]

سود پرک با اسید های پروتون دار واکنش می دهد تا آب و نمک تولید کند. برای مثال وقتی سود پرک با کلریدریک اسید واکنش می دهد ، سدیم کلرید تشکیل می شود :

(NaOH(aq) + HCl(aq) → NaCl(aq) + H2O(l

به طور کلی چنین واکنش های خنثی با یک معادله یونی خالص ساده نشان داده می شوند :

(OH−(aq) + H+(aq) → H2O(l

این نوع واکنش با یک اسید قوی ، حرارت آزاد می کند بنابرین گرما زاست. زیرا سود پرک ماده ای رطوبت گیر است و دی اکسید کربن هوا را جذب می کند. چنین واکنش اسید-بازی برای تیتراسیون نیز استفاده می شود.

واکنش با اکسید اسید[ویرایش]

سود پرک همچنین با اکسید اسید هایی مانند گوگرد دی‌اکسید واکنش می دهد. این واکنش ها اغلب برای سایش گازهای اسیدی مضر (مثل So2 و H2s) که از سوختن زغال سنگ تولید می شود استفاده می شود و در نتیجه از انتشار این گاز ها در اتمسفر جلوگیری می کند. به عنوان مثال :

2NaOH + CO2 → Na2CO3 + H2O

واکنش با فلزات[ویرایش]

سدیم هیدروکسید در واکنش با فلز آلومینیوم گاز هیدروژن تولید میکند.

Al + 2 NaOH + 6 H2O → 2 NaAl(OH)4 + 3 H2

رسوب گیر[ویرایش]

برخلاف سود پرک، هیدروکسید های بیشتر فلزات رسانا غیر محلول هستند، بنابرین سود پرک می تواند به عنوان رسوب گیر هیدروکسید های فلزات رسانا استفاده شود. در اثر انحلال پذیری یا رسوب گیری سود پرک با این ترکیبات باعث نمایان شدن این رنگ ها می شود. : آبی-مس ، سبز- آهن (II) ، زرد/قهوه ای- آهن (III) .

روی و نمک سرب دار در سدیم هیدروکسید اضافی حل می شوند تا محلول شفافی از Na2Zno2 یا Na2PbO2 تشکیل شود. هیدروکسید آلومینیوم به عنوان یک فلوکولانت (پودر تصفیه آب) برای فیلتر کردن ذرات معلق در تصفیه آب استفاده می شود. آلومینیوم هیدروکساید در واکنش با سدیم هیدروکسید یا کربنات از آلومینیوم سولفات در فرآیند تصفیه جدا می شود.

Al2(SO4)3 + 6 NaOH → 2 Al(OH)3 + 3 Na2SO4

Al2(SO4)3 + 6 NaHCO3 → 2 Al(OH)3 + 3 Na2SO4 + 6 CO2

چربی گیر[ویرایش]

سود پرک موجب انحلال پذیری چربی موجود در سطوح فلزی می شود که در اصطلاح شیمیایی به آن «صابونی شدن» گفته می شود. .[۱]

روش تولید[ویرایش]

سود پرک یا کاستیک سودا (NaOH) از سود مایع پتروشیمی تولید می گردد، بدین صورت که سود مایع 50% طی فرآیند تولید پس از تبخیر آب موجود در آن به روش ممبران (دیواره متخلخل) ، به سود پرک با خلوص 99-98% تبدیل می گردد که مطابق با استانداردهای جهانی ست. سود پرک تولید شده پس از انتقال به دستگاه های خنک کننده تبدیل به پرک و پولک سفید یا سود پرک جامد می شود.

روش دیگر برای تولید سود پرک استفاده از فرآیند سودا آهک می باشد که در آن کلسیم هیدروکسید در واکنش با سدیم کربنات به سود پرک تبدیل می شود.[۲]

کاربرد[ویرایش]

سود پرک از پر کاربردترین ماده های شیمیایی در صنعت است.

صنایع غذایی[ویرایش]

از سود پرک در صنعت شیر و لبنیات، کنسرو سازی، نوشابه سازی، شیرین سازی زیتون، تولید شکلات و کاکائو و کارامل، صنعت روغن خوراکی و کارخانه قند و شکر و… استفاده می شود. سود پرک فود گرید فاقد آهن و یون جیوه می باشد که از این لحاظ برای صنایع غذایی مناسب است.

صنایع کاغذ[ویرایش]

سود پرک در صنعت کاغذ سازی در جدا سازی الیاف سلولز از لگینین و در تجزیه چوب و تولید خمیر نقش اساسی دارد.از سود پرک برای افزایش PH در فرآیند تخمیر الیاف کاغذ استفاده می شود. با اضافه شدن سود پرک به الیاف کاغذ ، PH آن بالا رفته و موجب می شود الیاف ها صاف و صیقل و متورم شوند که این در پروسه آسیاب شدن آن ها بسیار مهم است. سود پرک همچنین در سفید کردن الیاف قهوه ای در فرآیند پخت تاثیر دارد.

صنایع چرم[ویرایش]

سود پرک در صنایع چرم پس از مراحل زدودن مو و حذف پروتئین های غیر الیافی و پشم از سطح پوست توسط آهک، طی پروسه چربی زدایی مورد استفاده قرار می گیرد . در کارخانه های تولید چرم ابتدا کراتین مو و پشم را در معرض ماده قلیایی قرار می دهند که پیوند سولفور- سولفور را (توسط هیدروکسید) در زنجیره سیستینی خواهد شکست . مو ابتدا در ریشه که شکل رشد نیافته آن است ، مورد حمله قلیا قرار می گیرد . بعد از طی زمان معینی از خیساندن پوست در محلول قلیایی سدیم هیدروکسید و سدیم سولفیت (به عنوان عامل کاهنده) ، ریشه های مو منحل می شوند . اما هنگام مو زدایی پوست گوسفند و بره ، در سطح داخلی پوست از سدیم هیدروکسید و سدیم سولفید استفاده می شود ، به این ترتیب که به محلول قلیایی اجازه می دهند درون پوست نفوذ کند و ریشه را مورد حمله قرار دهد . با این روش به راحتی پشم و مو از پوست (حتی با کشیدن) جدا می شود . این فرآیند اساس موزدایی پشم است که بخش قابل توجهی از تولید چرم در دنیا را تشکیل می دهد. و بدین ترتیب مو زدوده شده و از پوست جدا می شود.

پس از پروسه موزدایی و حذف پشم و پروتئین های غیر الیافی از سطح پوست ، پروسه چربی زدایی صورت می گیرد . بعضی از پوست ها مانند پوست گوسفند ، خوک و سگ دارای چربی هستند که باید قبل از عملیات دباغی ، چربی ها حذف شوند . همانطور که می دانیم سود پرک (هیدروکسید سدیم) خاصیت خورندگی بسیار بالایی دارد و برای این منظور در صنعت و کارخانجات چرم سازی ، چربی را توسط آن از بین می برند.

صنایع تکمیلی[ویرایش]

سود پرک همچنین ماده ی بسیار پرکاربرد در سایر صنایع شیمیایی و تکمیلی می باشد. از جمله صنعت آب و فاضلاب (جهت لخته کردن فلزات سنگین و کنترل اسیدیته درتصویه آب)، صنعت نفت و گاز و پترو شیمی، صنعت خودرو سازی و خنثی سازی اسید و باطری سازی، صنعت چرب گیرها و سایر صنایع وابسته، صنعت نساجی، صنعت دارو سازی، الکل سازی و آرایشی و بهداشتی، صنعت تولید کارتن و کاغذ، صنعت رنگ رزی، صنعت چسب، صنعت نمک، صنعت پلاستیک، صنعت کشاورزی، کارخانجات پنبه، صنایع فلزی و تولید شیشه روی، آلومینیوم، گالوانیزه ،آبکاری و ... . [۳]

بسته بندی[ویرایش]

کیسه 25 کیلوگرمی[ویرایش]

سود پرک در کیسه های ۲۵ کیلویی با عرض ۵۰*۸۰ و به وزن دو لایه ۶۰*۸۰ گرم بسته بندی می شود. این کیسه ها حتما می بایست با استفاده از نخ محکم پلی استری دوخته شود زیرا اگر از نخ معمولی استفاده شود ، سود پرک به مرور نخ دوخت را دچار پوسیدگی نموده و در خود حل می نماید. بطوریکه با ورود هوا به داخل کیسه ها ، سود پرک تبدیل به کلوخ گردیده و با ترکیب هوا و هیدروکسید سدیم ماد کلوخه شده متورم و به مرور کیسه از هم شکافته و متلاشی می گردد. در جا به جایی این نوع سود به منظور جلوگیری از صدمات جسمی ، حتما می بایست اصول ایمنی و بهداشتی رعایت گردد.

کیسه جمبوبگ[ویرایش]

در این نوع بسته بندی سود پرک به صورت ۴۰ کیسه ۲۵ کیلویی در یک کیسه یک تنی (جمبوبگ) بسته بندی می شود. کیسه جمبوبگ محافظ مناسبی برای جلوگیری از پارگی احتمالی کیسه ها بر اثر جا به جایی می باشد و همچنین از تابش مستقیم آفتاب به کیسه ها و نفوذ هوا به کیسه های آسیب دیده نیز جلوگیری نماید. [۴]

نکات ایمنی(MSDS)[ویرایش]

سود پرک ماده شیمیایی سفید رنگ و بدون بو می باشد. این ماده قلیایی ست و در اثر تماس با چشم، پوست و استنشاق فرد را دچار آسیب هایی می کند. رعایت نکات ایمنی سود پرک هنگام استفاده موجب می شود آسیبی به پوست ، مجاری تنفسی و چشم نرسد یا در اثر تماس ، آسیب بسیار جزئی باشد. چشم، دستگاه تنفسی و پوست ، اندام های مورد آسیب سود پرک هستند. که در نتیجه تماس با آن فرد دچار سوزش ، تاول، سوختگی، التهاب، کوتاهی تنفس و سرفه های شدید می شود. عوارض آن در آسیب دیدگی شدید تر و حاد ، افت بینایی و یا کوری و از دست دادن چشم نیز می باشد .

تجهیزات ایمنی هنگام استفاده از سود پرک[ویرایش]

دستکش لاستیکی ، چکمه لاستیکی پاشنه دار نفوذ ناپذیر، پوشش محافظ گردن و صورت و کلاه لبه دار . ضمنا روپوش حتما باید آستین دار و ترجیحا کتانی باشد.

نکات ایمنی سود پرک پس از آسیب[ویرایش]

سود پرک ممکن است در اثر افزایش دما و حرارت محیط تجزیه شده و بخار سمی تولید کند. در صورت تماس سود پرک با پوست فورا ناحیه را تا چند دقیقه با آب شستشو دهید. بهتر است فرد را به مکانی ببرید که هوای تازه برای تنفس وجود داشته باشد . در صورت تماس چشمی ، در حالی که پلک ها رو به بالاست ، چشم را سریعا با آب شستشو دهید . حتما فورا به پزشک مراجعه کنید.

دریافت نسخه کامل نکات ایمنی(MSDS)سود پرک[ویرایش]

نسخه کامل نکات ایمنی سود پرک (Material SaftDS).[۵] را می توانید از لینک زیر دریافت کنید :

دریافت نکات ایمنی سود پرک (Caustic Soda MSDS)

جستار های وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • کتاب جامع صنایع شیمیایی/ترجمه و تالیف: احمد مومن هروی/ اطلس چاپ/ 1389

وبسایت رشد

  1. ویژگی های فیزیکی و شیمیایی سود پرک ، برگرفته از سایت کیمیا پارس شایانکار .
  2. روش تولید پرک، برگرفته از سایت کیمیا شیمی .
  3. کاربرد های سود پرک در صنایع، بر گرفته از وبسایت Caustic Soda .
  4. بسته بندی سود پرک، برگرفته از سایت اکسین.
  5. نسخه کامل نکات ایمنی سود پرک(MSDS)، برگرفته از وبسایت شایانکار.