سدیم هیدروکسید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سدیم هیدروکسید
Unit cell, spacefill model of sodium hydroxide
Sample of sodium hydroxide as pellets in a watchglass
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس 1310-73-2 YesY
پاب‌کم 14798
کم‌اسپایدر 14114 YesY
UNII 55X04QC32I YesY
شمارهٔ ئی‌سی 215-185-5
شمارهٔ یواِن 1823
KEGG D01169 YesY
MeSH Sodium+Hydroxide
ChEBI CHEBI:32145 YesY
شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس WB4900000
68430
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی NaHO
جرم مولی 39.9971 g mol-1
شکل ظاهری White waxy opaque crystals
چگالی 2.13 g cm−3
دمای ذوب ۳۱۸ درجه سلسیوس (۶۰۴ درجه فارنهایت; ۵۹۱ کلوین)
دمای جوش
‎1388 °C, 1661 K, 2530 °F
انحلال‌پذیری in water 1110 g dm-3 (at 20 °C)
انحلال‌پذیری in methanol 238 g dm-3
انحلال‌پذیری in ethanol <<139 g dm-3
فشار بخار <2.4 kPa (at 20 °C)
اسیدی (pKa) 13
ضریب شکست (nD) 1.412
ترموشیمی
64.46 J K-1 mol-1
-425.93 kJ mol-1
خطرات
MSDS External MSDS
GHS pictograms The corrosion pictogram in the Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals (GHS)
شاخص ئی‌یو 011-002-00-6
طبقه‌بندی ئی‌یو خورنده C
کدهای ایمنی R۳۵
شماره‌های نگهداری (S1/2), S26, S37/39, S45
لوزی آتش
Flammability code 0: Will not burn. E.g., water Health code 3: Short exposure could cause serious temporary or residual injury. E.g., chlorine gas Reactivity code 1: Normally stable, but can become unstable at elevated temperatures and pressures. E.g., calcium Special hazard ALK: Alkaline.NFPA 704 four-colored diamond
ترکیبات مرتبط
دیگر آنیون‌ها سدیم هیدروسولفید
دیگر کاتیون‌ها سزیم هیدروکسید
Lithium hydroxide
پتاسیم هیدروکسید
روبیدیم هیدروکسید
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 YesY (بررسی) (چیست: YesY/N؟)
Infobox references

سدیم هیدروکسید(به انگلیسی: Sodium hydroxide) یا کاستیک سودا (به انگلیسی: Caustic Soda) یا سود سوزآور با فرمول شیمیایی NaOH که ماده‌ای جامد و سفیدرنگ با دمای ذوب ۱۳۹۰درجه سانتی‌گراد و چگالی ۲٬۱۳ می‌باشد. این ماده، به سهولت می‌تواند رطوبت هوا را جذب نماید و به همین دلیل، باید هنگام حمل و نقل، تحت پوشش‌های حفاظتی لازم قرار گیرد. این ترکیب، در تماس با پوست، دارای اثر خورندگی است و برای جلوگیری از اثرات سوزانندگی آن، هنگام استفاده باید مورد توجه قرار گیرد.

آبپوشهای آن شناخته شده‌اند و محلول قلیایی قوی در آب پدید می‌آورد، یعنی در آب بطور کامل به یون‌های تشکیل دهنده‌اش (+Na و -OH) تفکیک می‌شود.

روشهای تهیه[ویرایش]

الکترولیز محلول سدیم کلرید[ویرایش]

بیشترین مقدار هیدروکسید سدیم تولیدی، از طریق فرایند الکترولیز محلولهای سدیم کلرید در یکی از انواع ظروف الکترولیتی بدست می‌آید. بعنوان نمونه، در فرایند پیل جیوه (کاستنر-کلنر Castner-Kellner)، از جریانی از جیوه بعنوان کاتد استفاده می‌شود و ملغمه سدیم حاصل با آب ترکیب می‌شود و تولید سدیم هیدروکسید می‌نماید و در فرایند دیگر به نام پیل دیافراگم، الکترولیت از آند به کاتد حرکت می‌کند و دیافراگم (از جنس پنبه کوهی یا سایر مواد غشایی)، فراورده‌های آند و کاتد را از هم جدا می‌سازد. در هر دو فرایند، علاوه بر سدیم هیدروکسید، گاز کلر و نیز گاز هیدروژن تولید می‌شود.

فرآیند سودا-آهک[ویرایش]

یک فرآیند قدیمی‌تر برای تولید سود سوزآور، عبارت از فرآیند سودا - آهک می‌باشد که در آن سودا اَش (کلسیم هیدروکسید)، در واکنش با سدیم کربنات به کاستیک سودا تبدیل می‌شود.

Ca(OH)۲ + Na۲CO۳ → CaCO۳ + ۲ NaOH

کاربردها[ویرایش]

سدیم هیدروکسید، بعنوان یک باز قوی، یکی از مواد شیمیایی صنعتی بسیار مهم بشمار می‌رود. برای نمونه، تولید سود در سال ۱۹۸۰ در آمریکا، ۱۲ میلیون تن بوده‌است. در زمینه‌های مختلفی کاربرد دارد، از جمله در تولید مواد شیمیایی، ابریشم مصنوعی، خمیر کاغذ و کاغذ، در تولید رنگ، آلومینیوم، مواد پتروشیمی و پارچه، صابون و مواد شوینده بکار می‌رود.

همچنین در آزمایشگاهها برای تعیین غلظت اسیدهای مجهول درتیتراسیون اسید- باز از محلول قلیایی سدیم هیدروکسید استاندارد استفاده می‌شود. متاسفانه در صنایع غذایی از این ماده جهت تلخی زدایی از زیتون استفاده میشود که ممکن است اثرات نامطلوبی بر سلامت مصرف کنندگان بگذارد. سود سوزآور در دو نوع مایع و جامد در کارخانجات تولید می شود لذا سود مایع با خلوص 50 درصد و 33 درصد وجود داردو کیفیت بالایی داشته و برای صادرات معمولا از سود مایع استفاده میشود البته سود مایع بخاطر قیمت نازلتر بیشتر مورد استقبال قرار می گیرد.

آزمایش های آن[ویرایش]

اگر سدیم هیدروکسید را کنار کلریدریک اسید قرار دهیم ماده ای به نام سدیم کلرید بوجود می آید. در طی این واکنش گاز هیدروژن نیز آزاد می شود. علاوه بر این واکنش واکنشی نیز بین سدیم هیدروکسید و نیتریک اسید نیز وجود دارد که در طی این واکنش سدیم نیترات بوجود می آید. نحوه ساخت سدیم هیدروکسید نیز روش جالب و بسیار بسیار ساده ای است. این واکنش این چنین است که سدیم را درون آب می ریزیم در صورتی که مقدار سدیم زیاد باشد خطر آتش سوزی و انفجار نیز وجود دارد.

واکنش با فلزات[ویرایش]

سدیم هیدروکسید در واکنش با فلز آلومینیوم گاز هیدروژن تولید میکند.

Al + 2 NaOH + 6 H2O → 2 NaAl(OH)4 + 3 H2

خطرات سدیم هیدروکسید[ویرایش]

- در صورت بلعیده شدن, سدیم هیدروکسید می تواند بسیار خطرناک باشد و سبب تحریک سیستم تنفسی شود. شدت خطرات زمانی قابل درک است که موجب سوختگی و تحریک این اعضا در صورت تماس با آن شود.

- اگر NaOH از طریق دهان بلعیده شود موجب ایجاد سوختگی های متعددی در داخل دهان می شود. همچنین در صورت بلع کامل باعث همین تاثیرات در گلو و دیگر اعضاء نظیر معده می گردد.

- سدیم هیدروکسید می تواند با فلزات واکنش داده و تولید هیدروژن کند که سبب آتش گرفتن در صورت حضور اکسیژن می شود.

- با توجه به اثرات سمی آن, می تواند موجب خونریزی, استفراغ و اسهال شده و موجب افت فشار خون گردد.

- استنشاق هیدروکسید سدیم می تواند موجب تحریک دستگاه تنفسی شده و سبب مشکلاتی نظیر آماس ریوی شود.

- آبریزش بینی, تب, گلو درد و عطسه, برخی از مضرات تماس با این ماده شیمیایی هستند.

- زخم و اسکار بر روی پوست جزء خطرات رایج NaOH است. هیدروکسید سدیم بسیار خورنده است و می تواند سبب تخریب لایه های عمیق پوست شود.

- اگر چه ترکیبی آتش زا نیست ولی در صورت تماس با مواد قابل احتراق ممکن است آتش بگیرد. در هر صورت بهتر است از این مواد دور نگه داشته شود.

- نه تنها پوست بدن, بلکه سدیم هیدروکسید سبب ایجاد خوردگی کف پوش های چوبی و سطوح رنگ شده نیز می شود.

- چشم در صورت تماس با NaOH ممکن است آسیب ببیند, و باعث موارد مختلفی نظیر گلوکوم, آب مروارید و کوری دائمی شود.

- هر نوع قرار گیری در معرض هیدروکسید سدیم, حتی مقادیر کم آن, می تواند سبب مشکلات حاد تنفسی گردد.

- نشت گاز از سدیم هیدروکساید در محل های بسته, ممکن است موجب انسداد ریوی و بسته شدن راه های هوایی افراد شود.


منابع[ویرایش]