رایانه شخصی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از رایانه‌های شخصی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

رایانه شخصی (به انگلیسی: Personal computer) (اختصاری PC) رایانه‌ای همه‌کاره است که از نظر اندازه، قابلیت‌ها و قیمت به‌گونه‌ای ساخته شده که برای استفادۀ شخصی مناسب بوده و قرار است که کاربر نهایی از آن استفاده کند.[۱] این نوع رایانه‌ها با مدل‌هایِ پردازش دسته‌ای و اشتراک زمانی متفاوت است که برای کار عده‌ای فراوان و تولید رایانه‌های بزرگ و کوچک استفاده می‌شود.

برنامه‌هایی که روی بیش‌تر رایانه‌ها نصب می‌شود شامل واژه‌پرداز، صفحه گسترده، پایگاه داده‌ها، مرورگر وب، کلاینت ایمیل، بازی رایانه‌ای و ده‌ها برنامهٔ دیگر که برای استفاده‌های خاص استفاده می‌شود. رایانه‌های شخصی امروزی معمولاً به اینترنت متصل هستند که به آن‌ها اجازۀ دسترسی به وب جهان‌گستر و منابع موجود در آن را می‌دهد. این رایانه‌ها هم‌چنین می‌توانند از طریق سیم یا بی‌سیم به شبکه‌های محلی متصل شوند. رایانه‌های شخصی خود شامل رایانه رومیزی، لپ‌تاپ، نت‌بوک و تبلت می‌شود.

صاحبان رایانه‌های شخصی اولیه معمولاً مجبور بودند نرم‌افزارهای مورد نیازشان را تولید کنند. رایانه‌های آن‌ها در ابتدا حتّی سیستم‌عامل هم نداشت. این رایانه‌ها نیاز به راه‌اندازهای دستی داشتند که برنامه‌های نوشته‌شده را از روی ذخیره‌سازهای خارجی (مانند دیسکت‌ها) بارگذاری کنند. بعد از مدّتی، راه‌اندازی از روی حافظه‌های فقط‌خواندنی به‌صورت گسترده‌ای رایج شد. کاربران امروزی رایانه‌های شخصی به طیف وسیعی از نرم‌افزارهای تجاری، رایگان‌افزار و نرم‌افزارهای متن‌باز دسترسی دارند که به‌صورت آماده-برای-اجرا و آماده-برای-ترجمه موجود هستند. نرم‌افزارهای رایانه‌های شخصی مانند بازی‌های ویدئویی معمولاً توسط شرکت‌های تولیدکننده سخت‌افزار و سیستم‌های عامل تولید می‌شود و نرم‌افزارهای تلفن‌ها و سیستم‌های همراه توسط یک فروشگاه آنلاین تأیید و پخش می‌شود.[۲][۳]

از اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی، سیستم‌عامل‌های شرکت مایکروسافت (در ابتدا ام‌اس-داس و بعدها ویندوز) به‌همراه سخت‌افزار شرکت اینتل تقریباً تمام بازار رایانه‌های شخصی را در دست داشتند. رقباء مشهور دیگر سیستم‌عامل ویندوز شامل سیستم‌عامل مک اواس شرکت اپل و سیستم‌عامل‌های متن‌باز و آزاد شبه یونیکس مانند لینوکس و بی‌اس‌دی هستند. شرکت ای‌ام‌دی نیز اصلی‌ترین رقیب پردازنده‌های مرکزی اینتل را تولید می‌کند. به‌دلیل حضورِ فراگیر سیستم‌عامل مایکروسافت در کنار این سخت‌افزارها به عنوان سکو، اصطلاح «PC» یا «رایانه شخصی» معمولاً به سیستم‌های سازگار با معماری X86 گفته می‌شود که سیستم‌عامل ویندوز روی آن‌ها نصب شده است. در مقابل، سیستم‌های شرکت اَپِل مکینتاش نامیده می‌شود.[۴][۵][۶][۷]

تاریخچه[ویرایش]

در سال ۱۹۷۵، اد رابرتس رایانۀ التیر ۸۸۰۰ را اختراع کرد. التیر ۸۸۰۰ اولین رایانۀ شخصی در جهان است.[۸]

انواع[ویرایش]

ثابت[ویرایش]

ایستگاه کاری[ویرایش]

ایستگاه کاری اسپارک‌استیشن محصول شرکت سان در دهه ۱۹۹۰
دارای پردازنده مرکزی ۲۵ مگاهرتزی ریسک

ایستگاه کاری یک رایانه به‌روز است که برای استفاده‌های تکنیکی، ریاضیاتی یا علمی طراحی شده ‌است. این رایانه‌ها که در ابتدا برای سرویس‌دهی هم‌زمان تنها با یک کاربر ایجاد شده بودند، امروزه معمولاً به شبکه‌های محلی متصل هستند و سیستم‌عامل‌های چندکاربره روی آن‌ها نصب می‌شود. این ایستگاه‌ها وظایفی مانند طراحی به کمک رایانه، پیش‌نویس و مدل‌سازی، محاسبات سنگین علمی و ریاضیات مهندسی، پردازش تصویر، مدل‌سازی معماری و گرافیک رایانه برای ساخت انیمه و جلوه‌های ویژه را برعهده دارند.[۹]

رایانه رومیزی[ویرایش]

رایانه رومیزی اوپتی‌پلکس محصول شرکت دل

قبل از گسترش استفاده از PCها، رایانه‌ای که روی میز تحریر جا می‌شد، بسیار کوچک به‌نظر می‌آمد. اما امروزه این عبارت به نوع خاصی از جعبه‌های رایانه اشاره دارد. رایانه‌های رومیزی در انواع مختلف از جعبه‌های بزرگ و ایستاده گرفته عرضه می‌شود تا در نسخه‌های کوچکِ در پشت نمایشگرهای LCD جا ‌شود. در این مفهوم، کلمه «رومیزی» به جعبۀ افقی گفته می‌شود که معمولاً نمایش‌گری روی آن قرار گرفته و روی میز قرار داده می‌شود. بیشتر رایانه‌های رومیزی امروزی دارای صفحه‌کلید و نمایشگر جداگانه‌ای هستند.

رایانهٔ بازی[ویرایش]

رایانهٔ بازی رایانه رومیزی استاندارد با تجهیزات قدرت‌مند و کارایی بالاست. از جمله ویژگی‌های این رایانه‌ها می‌توان به کارت گرافیک و پردازنده مرکزی قدرت‌مند و حافظه فراوان و سریع اشاره کرد. این سخت‌افزارها برای پاسخ‌گویی به نیازهای بازی‌های رایانه‌ای ضروری است که به آن‌ها "بازی‌های PC" نیز گفته می‌شود. تعدادی از شرکت‌ها مانند ایلینور، رایانه‌های بازیِ آماده و شرکت‌های ریزر و لاجیتک نیز موشواره‌ها، صفحه‌کلیدها و قطعات جانبی مخصوص بازی‌کُن‌ها را منتشر می‌کنند.

رایانهٔ یک‌قسمتی[ویرایش]

رایانه‌های یک‌قسمتی (به انگلیسی: all-in-one PCs) زیرمجموعه‌ای از رایانه‌های رومیزی هستند که جعبه رایانه با نمایشگر را در یک بسته‌بندی قرار می‌دهند. در این نوع رایانه‌ها، نمایشگرها معمولاً صفحه لمسی بوده و موشواره و صفحه‌کلید جداگانه نیز در کنار آن‌ها موجود است. قطعات داخلی این نوع رایانه‌ها معمولاً در پشت نمایشگر قرار گرفته و مانند لپ‌تاپ ساخته می‌شود.

نت‌تاپ[ویرایش]

نِت‌تاپ نوعی از رایانه‌های رومیزی است که شرکت اینتل در فوریۀ سال ۲۰۰۸ میلادی معرفی کرد. این نوع رایانه‌ها با قیمت کم و قابلیت تاشو شناخته می‌شود. گونه‌ای مشابه از لپ‌تاپ‌ها نیز با عنوان نت‌بوک تولید شده‌اند. خط تولید این نوع رایانه‌ها با معرفی پردازنده‌های اینتل اتم همراه شد که به آن‌ها کمک می‌کرد تا برق کم‌تری مصرف کند و فضای کم‌تری اشغال نمایَد.

سینمای خانگی رایانه‌ای[ویرایش]

یک سینمای خانگی رایانه‌ای مدل فیوژن ۲ محصول شرکت انتک با صفحه‌کلیدی بر روی آن

یک سینمای خانگی رایانه‌ای (HTPC) دستگاهی است که از ادغام قابلیت‌های یک رایانه شخصی با یک دستگاه ضبط تصویر دیجیتال به‌وجود آمده ‌است. این دستگاه به یک تلویزیون یا یک نمایشگر بزرگ متصل می‌شود و معمولاً به‌عنوان پخش‌کننده عکس، موسیقی، فیلم یا گیرنده تلویزیون و ضبط‌کننده استفاده می‌شود. به این سیستم‌های رایانه‌ای، سیستم رسانه‌ای (Media System) یا سرور رسانه (Media Server) نیز گفته می‌شود. هدف این سیستم‌ها عموماً بهره‌گیری از همه یا تعداد زیادی از امکانات سینماهای خانگی در یک دستگاه است. این دستگاه‌ها را می‌توان به‌صورت از پیش تنظیم‌شده، با سخت‌افزارهای دلخواه و نرم‌افزارهای مطلوبی خریداری کرد که نیازهای تلویزیونی شما را در کنار یک رایانه رفع می‌کند. امروزه، این سیستم‌ها قابلیت اتصال به سرویس‌هایی را نیز دارند که به درخواست شما فیلم یا مجموعۀ تلویزیونی را پخش می‌کند.

قابل حمل[ویرایش]

لپ‌تاپ[ویرایش]

یک لپ‌تاپ امروزی

یک رایانه لپ‌تاپ یا به‌صورت کوتاه شده یک لپ‌تاپ، که به آن نوت‌بوک نیز گفته می‌شود، یک رایانهٔ شخصی کوچک است که با هدف راحتی در جابه‌جایی طراحی شده ‌است. معمولاً تمامی درگاه‌ها و قطعات مورد نیاز لپ‌تاپ‌ها مانند یواس‌بی (در گذشته درگاه موازی و سریال)، کارت‌های گرافیک، کانال‌های صوتی و ... در درون یک بسته قرار می‌گیرد. این نوع رایانه‌ها دارای باتری‌های پرظرفیتی هستند که می‌توانند تا مدتی برق دستگاه را تأمین کنند. این امر در قابلیت جابه‌جایی لپ‌تاپ‌ها تأثیر به‌سزایی دارد. هنگامی که باتری لپ‌تاپ خالی می‌شود، نیاز است تا از طریق کابل برق مجدداً شارژ شود. برای دست‌یابی به وزن، حجم و مصرف برق کم‌تر این نوع رایانه‌های معمولاً حافظه تصادفی خود را در بین پردازنده مرکزی و پردازنده گرافیکی به اشتراک می‌گذارند. این امر به که کاهش کارایی آن‌ها به نسبت رایانه‌های رومیزی منجر می‌شود و به همین دلیل عموماً استفاده از رایانه‌های رومیزی معمولی برای انجام بازی‌های رایانه‌ای ترجیح داده می‌شود.

یکی از مشکلات اصلی لپ‌تاپ‌ها نبود امکان یا امکان محدود برای ترفیع و بهبود سیستم نسبت به نسخهٔ اولیه است. این امر از اندازه و تنظیمات قطعات این دستگاه‌ها نشأت می‌گیرد. ترفیع قطعات داخلی یا مورد تأیید شرکت سازنده نیستند، که در صورت بی‌احتیاطی یا دانش ناکافی به لپ‌تاپ ضربه وارد می‌کند یا غیرممکن است. ترفیع برخی از قطعات داخلی مانند حافظه اصلی و دیسک سخت معمولاً به راحتی انجام می‌شود، در حالی که ترفیع نمایشگر و صفحه‌کلید معمولاً غیرقابل ترفیع هستند. لپ‌تاپ‌ها مانند رایانه‌های رومیزی می‌توانند از طریق درگاه یواس‌بی به قطعات خارجی بسیاری مانند صفحه‌کلید، موشواره، دوربین و ... متصل شوند.

جایگزین رومیزی[ویرایش]
یک رایانهٔ جایگزین رایانه رومیزی تولید شرکت ایسر

یک رایانه جایگزین رایانه رومیزی (به انگلیسی: Desktop Replacement Computer) رایانه‌ای است که تمامی قابلیت‌های یک رایانه رومیزی داراست اما به‌صورت قابل حمل عرضه می‌شود. این نوع رایانه‌های عموماً لپ‌تاپ‌های بزرگ‌تر و سنگین‌تری هستند. از آن‌جایی که اندازه این نوع رایانه‌ها افزایش یافته‌است، قطعات پرقدرت‌تر و نمایشگرهای بزرگ‌تری در ساخت آن‌ها به‌کار می‌رود و باتری نیز قدرت باتری‌های لپ‌تاپ را نداشته و معمولاً ضعیف‌تر هستند و در مواردی باتری ندارند. بعضی از این رایانه‌ها برای بالا بردن بهره‌وری باتری، از قطعات محدودی از رایانه‌های رومیزی استفاده می‌کنند. رایانه‌های جایگزین رایانه رومیزی با عنوان دِسک‌نوت (به انگلیسی: Desknote) نیز شناخته می‌شود که از کلمات دسکتاپ (به معنی رومیزی) و نوت‌بوک (معادل لپ‌تاپ) ساخته شده ‌است.[۱۰]

نت‌بوک[ویرایش]

یک نت‌بوک محصول شرکت اچ‌پی که اندازه‌اش با یک مداد مقایسه شده‌است.

نِت‌بوک‌ها (به انگلیسی: Netbook) که با نام‌های لپ‌تاپ‌های کوچک یا زیرلپ‌تاپ نیز شناخته می‌شود، زیرمجموعه‌ای از لپ‌تاپ‌ها هستند[۱۱] که به‌عنوان لپ‌تاپ‌های کوچک‌تر، سبک‌تر و ارزان‌تر برای کاربردهای عمومی و دسترسی به برنامه‌های کاربردی وب عمل می‌کنند. نت‌بوک‌ها معمولاً در دسته‌بندی «دستگاه‌های همراه» قرار می‌گیرد.[۱۱] والتر موسبرگ این نوع رایانه‌ها را «یک دسته تقریباً جدید از لپ‌تاپ‌های کوچک، سبک، حداقلی و ارزان» نامید.[۱۲]

در ابتدا، ویژگی اصلی متمایزکننده این گونه رایانه‌ها نبود وجود دیسک‌گردان نوری بود که نیاز به یک دیسک‌خوان خارجی را ایجاد می‌کرد. کم‌کم با گذشت زمان و افزایش ظرفیت حافظه‌های فلش و جایگزین شدن این نوع حافظه‌ها به‌جای دیسک‌های نوری، از اهمیت این موضوع کاسته شد.

در زمان آغاز تولید، در اواخر سال ۲۰۰۷ میلادی (که لپ‌تاپ‌های کوچک برای وزن و هزینه کم بهینه می‌شد[۱۳])، نت‌بوک‌ها شروع به حذف برخی از قابلیت‌های اصلی لپ‌تاپ‌ها (مانند دیسک‌گردان نوری)، قرار دادن نمایشگرها و صفحه‌کلیدهای کوچک‌تر کردند و رایانه‌هایی با قابلیت‌ها و کارایی کم‌تر ارائه دادند. در طول زمان، تکامل نت‌بوک‌ها، نمایشگرهای آن‌ها از اندازه کم‌تر از ۵ اینچ[۱۴] تا بیش از ۱۳ اینچ[۱۵] با وزنی در حدود یک کیلوگرم در حال تغییر بود. قیمت این گونه رایانه‌های معمولاً بسیار کمتر لپ‌تاپ‌ها بود[۱۶] تا جایی که در اواسط سال ۲۰۰۹ میلادی نت‌بوک‌ها در اِزای قرارداد اینترنت موبایل، به‌صورت رایگان در اختیار کاربران قرار می‌گرفت.[۱۷]

در همین دورۀ کوتاه، ظهور نت‌بوک‌ها در اندازه و قابلیت‌ها پیشرفت کردند و به‌صورت لپ‌تاپ‌های کوچک‌تر و سبک‌تر درآمدند. در اواسط سال ۲۰۰۹ میلادی، CNET اعلام کرد که «ویژگی‌ها به‌قدری شبیه هم است که میانگین خریداران با این سؤال گیج می‌شود که چرا این بهتر از آن است» و اشاره کرد که «تنها نتیجه‌گیری این است که دیگر تفاوت فاحشی بین لپ‌تاپ و نت‌بوک وجود ندارد».[۱۱]

تبلت[ویرایش]

تبلت کامپک ساختهٔ شرکت اچ‌پی با صفحه‌کلید چرخشی و قابل جداسازی

تبلت نوعی از رایانه‌های شخصی قابلِ حمل است که روش استفاده از وسایل ورودی سنتی (مانند موشواره و صفحه‌کلید) را با نمایشگر صفحه لمسی جایگزین کرده ‌است. بعضی از تبلت‌ها ممکن است که طراحی ترکیبی داشته باشند و به‌گونه‌ای که دارای صفحه‌کلید جداشدنی هستند، روی صفحه‌کلید قرار گرفته و تا می‌شود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. تعریف رایانه در دانشنامه بریتانیکا
  2. Conlon, Tom (January 29, 2010), The iPad’s Closed System: Sometimes I Hate Being Right, Popular Science, retrieved Jan 09, 2015, The iPad is not a personal computer in the sense that we currently understand. Check date values in: |تاریخ بازبینی= (help)
  3. Steve Jobs Offers World 'Freedom From Porn', به کوشش Gawker., May 15, 2010, retrieved Jan 09, 2015 Check date values in: |تاریخ بازبینی= (help)
  4. "Mac* vs. PC Debate", intel.com, Intel, retrieved Jan 09, 2015 Check date values in: |تاریخ بازبینی= (help)
  5. Finnie, Scot (8 June 2007), "Mac vs. PC cost analysis: How does it all add up?", Computerworld, Computerworld, Inc, retrieved Jan 09, 2015 Check date values in: |تاریخ بازبینی= (help)
  6. Ackerman, Dan (22 August 2013), "Don't buy a new PC or Mac before you read this", CNET, CBS Interactive, retrieved Jan 09, 2015 Check date values in: |تاریخ بازبینی= (help)
  7. Haslam, Karen (11 December 2013), "Mac or PC? Ten reasons why Macs are better than PCs", Macworld, International Data Group, retrieved Jan 09, 2015 Check date values in: |تاریخ بازبینی= (help)
  8. "When was the first computer invented?". www.computerhope.com. Retrieved 2019-11-15.
  9. Ralston, Anthony; Reilly, Edwin (1993), "Workstation", Encyclopedia of Computer Science (Third Edition ed.), New York: Van Nostrand Reinhold, ISBN 0-442-27679-6
  10. Desktop notebooks stake their claim, CNet News, Jan 08, 2003, retrieved Jan 17, 2015 Check date values in: |تاریخ= (help)
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ Erica Ogg (August 20, 2009), Time to drop the Netbook label, CNN
  12. Walt Mossberg (August 6, 2009), New Netbook Offers Long Battery Life and Room to Type, The Wall Street Journal Online, Personal Technology
  13. Cheap PCs Weigh on Microsoft, Business Technologies, The Wall Street Journal, December 8, 2008
  14. UMID Netbook Only 4.8″, Elitezoom.com, retrieved Jan 17, 2015
  15. CES 2009 - MSI Unveils the X320 "MacBook Air Clone" Netbook, Futurelooks.com, 2009-01-07, retrieved Jan 17, 2015
  16. Netbook Trends and Solid-State Technology Forecast (PDF), pricegrabber.com, p. 7, retrieved Jan 17, 2015
  17. Light and Cheap, Netbooks Are Poised to Reshape PC Industry, The New York Times, April 1, 2009, retrieved Jan 17, 2015