حجامت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
در حجامت قبل از تیغ زدن خون را توسط مکش در زیر پوست جمع می‌کنند
خون پس از خروج از پوست لخته می‌شود.

حجامت یا کوزه‌اندازی تر[۱] به یک روش درمانی سنتی عربی و موجود در طب اسلامی گفته می‌شود که برگرفته از روش قدیمی‌تر کوزه‌اندازی تر در طب سنتی چین است. در طب سنتی کاپینگ یا کوزه‌انداختن به معنی ایجاد خلا بر روی نقاط خاصی از پوست بدن با وسیله‌ای همچون بادکش است که برای رسیدن به اثرات درمانی خاصی انجام می‌شود.[۲] در حجامت یا کاپینگ خیس قبل از ایجاد خلا خراش‌هایی روی سطح پوست ایجاد می‌شود تا ایجاد خلا منجر به خروج خون از بدن شود. کاپینگ از روش‌های باستانی درمان است که علاوه بر چین در یونان نیز توسط بقراط به عنوان یک روش درمانی ذکر شده است. کاپینگ تر علاوه بر جهان اسلام، در اروپا نیز تا قرن ۱۸ مورد استفاده بوده ولی با فراگیر شدن دانش پزشکی، این روش نیز به تدریج مهجور شده است..[۳] امروزه، حجامت در کشورهای عربی و مسلمان مقبولیت بیشتری دارد. مقبولیت حجامت در میان مسلمانان ناشی از حدیث‌هایی است که از پیامبر اسلام در توصیه به حجامت نقل شده است.

تاریخچه[ویرایش]

استفاده از حیوانات برای ایجاد اثر مَکِشی روی پوست جزو اولین روشه‌ای ابداعی بشر در امر درمان است. ساده‌ترین کاربرد آن مکش چرک یا سم و نیش حیوانات بوده است. شواهد این نوع کاپینگ در تمامی نقاط جهان یافت شده است. اما قدیمی‌ترین شواهد مستند مبتنی بر استفاده از کاپینگ در پزشکی به مصر باستان (۱۵۰۰ قبل میلاد) بازمی‌گردد. پس از آن شواهد این روش درمانی در نوشته‌های چینی در هزار سال قبل از میلاد یافت شده است. کاپینگ به عنوان بخشی از طب سنتی چین و در قلمرو طب سوزنی امروزه نیز کاربرد دارد. در قرن هفتم قبل از میلاد در لوحه‌های خط میخی یافت شده از امپراتوری آشور نیز از کاپینگ یاد شده است و پس از آن بقراط در قرن پنجم قبل از میلاد از این روش درمانی نام برده است.[۴]

حجامت و علم پزشکی[ویرایش]

گسترش انجام حجامت و خونگیری در طب اسلامی و غربی بر پایه طب اخلاطی که بیماری‌ها را ناشی از اختلال در اخلاط چهارگانه بدن یعنی خون، بلغم، صفرا و سودا می‌دانست است. بر این اساس بیماری‌های ناشی از ازدیاد خون با حجامت درمان می‌شدند. استفاده از اخلاط چهارگانه برای توضیح و درمان بیماری‌ها که به عنوان یکی از حیاتی‌ترین پایه‌های طب فرض می‌شد در قرن نوزدهم با انجام آزمایشات علمی و راهیابی روش علمی در طب کم‌کم به فراموشی سپرده شد. با این حال این نوع نگرش به بیماری‌ها و درمان هنوز در قرن ۲۱ هم پیروانی دارد.[۵]

تحقیقات علمی[ویرایش]

در مارس ۲۰۱۱ سه بررسی در مورد اثرگذاری بادکش و حجامت انجام شد که در دو مورد از آنها شواهدی از اثربخشی این روش در تسکین درد زمانی که به عنوان مکمل داروهای متعارف استفاده شوند، دیده شد.[۶]

مدافعان حجامت ادعا می‌کنند که حجامت درمان طیف گسترده‌ای از بیماری‌های مختلف است و حتی در پیشگیری از بیماری‌ها اثر دارد. این بیماری‌ها شامل چربی بالای خون،[۷] دردهای عضلانی، کمردرد،[۸] سردردهای عصبی و میگرنی،[۹] بیماری‌های پوستی شامل آکنه، پسوریازیس، حساسیت‌های دارویی، غذایی، فصلی، اعتیاد به مواد مخدر، عوارض بیماری‌های انسدادی عروق کرونر، عوارض بعد از یائسگی (منوپوز)، دردهای قاعدگی در زنان (دیسمنوره) و برخی بیماری‌های عفونی، هورمونی و غدد است. در مورد مفید بودن حجامت در بهبود این بیماریها هیچ تحقیق مستقلی تاکنون ارائه نشده‌است.

یکی از مشکلاتی که نتایج مطالعات انجام شده در مورد حجامت را کم ارزش می‌سازد عدم استفاده از روش درمانی مشابه در گروه کنترل است تا اثر تلقین (پلاسبو) در مطالعات حذف شوند.[۱۰] لذا نتایج مثبت درمانی به دست آمده در مطالعات انجام شده را می‌توان به اثر تلقین نسبت داد.[۱۱] به خصوص ایمان داشتن به روش درمانی در موثر بودن آن روش بسیار مهم است.[۱۲]

در آزمایش علمی که بر روی ۷۰ بیمار مبتلا به سردردهای مزمن صورت گرفت نتایج نشان داد گروهی از بیماران که عمل حجامت را انجام داده بودند شدت سردرد در آنها حدود ۶۶ درصد در سه ماه بعد کاهش یافته بود. همچنین بیمارانی که حجامت کرده بودند روزهای کمتری را نسبت به سایر بیماران از مرض سردرد رنج می بردند.[۱۳] بررسی هایی در مورد اثربخشی حجامت بر کمرددرد و سردردهای عصبی و میگرنی وجود دارد که نشان می دهد این روش بر کاهش اینگونه دردها تاثیر داشته است.[۱۴] [۱۵]

عوارض جانبی حجامت[ویرایش]

  1. انتقال بیماریهای عفونی مثل ایدز و هپاتیت
  2. خونریزی و عوارض ناشی از آن (بیماریهای قلبی عروقی در افراد مستعد و...) و ایجاد یا تشدید کمخونی در صورت ایجاد خراش‌ها پوستی بیش از حد مجاز
  3. اسکار یا اثر زخم در روی بدن در صورت ایجاد شکاف‌های‌های خطی توسط تیغ (درحجامت سوزنی (ایجاد زخم با نوک تیغ حجامت) جای زخم کوچک بوده و پس از مدتی اثر آن ناپدید می‌شود)
  4. افزایش ریسک بروز لخته‌های خونی، (سکته مغزی در پی حجامت در گردن[۱۶]) به همین دلیل متخصصان حجامت توصیه می‌کنند بعد انجام حجامت شخص دراز نکشد و حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی همچون دویدن انجام دهد تا احتمال بروز لخته کاهش یابد.(در منابع طب سنتی هم انجام حجامت در گودی پشت گردن به شدت منع شده و خطر دیوانگی برای آن ذکر شده است)
  5. هموفیلی اکتسابی[۱۷]

حجامت در ایران[ویرایش]

با فراگیر شدن پزشکی در برخی جوامع اسلامی، حجامت در این کشورها نیز تقریباً مهجور گردید. در ایران به دلیل خطرات بالقوهٔ آن از قبیل انتقال عفونت، خطر خونریزی و... ، با مصوبهٔ معاونت درمان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مورخ ۲۳ شهریور ۱۳۷۷، انجام حجامت بدست پزشکان در مطب‌ها ممنوع شد که این بخشنامه به دلیل مغایرت با شرع بر اساس نظر فقهی شورای نگهبان با حکم دیوان عدالت اداری در ۱۷ تیر ۱۳۸۰ لغو شد.[۱۸]

با این حال بسیاری از پزشکان نسبت به استفاده از حجامت هشدار داده‌اند. ایرج فاضل در این مورد در گفتگو با اطلاعات گفته است[۱۹]:

امروز حجامت هیچ پایه و اساس علمی ندارد و کسانی که آن را ترویج می‌کنند، قصد سوءاستفاده دارند و باید از فعالیتشان جلوگیری شود... مردم اگر اقدام به حجامت می‌کنند، باید عواقب احتمالی آن از جمله ابتلا به هپاتیت، ایدز و دیگر بیماری‌های عفونی را نیز بپذیرند.

سازمان انتقال خون ایران از دریافت خون افراد حجامت‌کننده تا یک سال پس از حجامت به علت احتمال انتقال بیماری‌های منتقله از خون، خودداری می‌کند. به گفته مدیر سازمان انتقال خون «طبق مقررات سازمان که مقررات جهانی است، ما نمی‌توانیم از فرد حجامت کننده خون بگیریم، چون خون او برای مصرف سالم نیست و حداقل باید یک سال از انجام حجامت او گذشته باشد... سازمان انتقال خون ایران صددرصد با حجامت مخالف است و به عنوان یک دستور حکومتی باید جلوی آن گرفته شود... وزارت بهداشت تحت فشار دادگاه مجبور به دادن مجوز شده است و به رغم سختگیری‌هایی که در حال حاضر صورت می‌گیرد، همچنان مجوز صادر می‌شود.[۲۰]

سازمان انتقال خون ایران با توجه به این احتمال در صورت انجام حجامت تا یک سال فرد را معاف از اهدای خون می‌نماید.[۲۱]

همچنین موسسه تحقیقات حجامت ایران برای پژوهش در این زمینه دایر گردیده است. نیز شروع به انجام طرح‌های تحقیقاتی در این زمینه کرده است[۲۲]

منابع[ویرایش]

  1. قزوین. دانشکده پزشکی - طب سوزنی
  2. Subhuti Dharmananda, Ph.D. «cupping». 
  3. The History of Cupping - www.healthtraditions.com.au
  4. The History of Cupping - www.healthtraditions.com.au
  5. Humorism
  6. FACT, Focus on Alternative and Complementary Therapies, Abdullah AlBedah,Mohamed Khalil, Ahmed Elolemy, Ibrahim Elsubai, Asim Khalil, Hijama (cupping): a review of the evidence, Volume 16, Issue 1, pages 12–16, March 2011
  7. The effect of wet cupping on serum lipid concentra... [J Altern Complement Med. ۲۰۰۷ Jan-Feb&#۹۳; - PubMed result
  8. The effectiveness of wet-cupping for nonspecific l... [Complement Ther Med. ۲۰۰۹&#۹۳; - PubMed result
  9. The efficacy of wet-cupping in the treatment of te... [Am J Chin Med. ۲۰۰۸&#۹۳; - PubMed result
  10. Brachialgia paraesthetica nocturna can be relieved... [Complement Ther Med. ۲۰۰۶&#۹۳; - PubMed result
  11. Alternative Medicine Success Largely Due To Placebo Effect - Health News - redOrbit
  12. Placebo effect behind many natural cures - Health - Alternative medicine - msnbc.com
  13. http://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/S0192415X08005564
  14. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3151529/
  15. "The effectiveness of wet-cupping for nonspecific low back pain in Iran: a randomized controlled trial.". Complement Ther Med 17 (1): 9–15. Jan 2009. doi:10.1016/j.ctim.2008.05.003. PMID 19114223. 
  16. Can traditional "cupping" treatment cause a stroke? [Med Hypotheses. ۲۰۱۰&#۹۳; - PubMed result
  17. Acquired hemophilia A associated with therapeutic... [Am J Emerg Med. ۲۰۰۸&#۹۳; - PubMed result
  18. [۱]. Free Health Encyclopedia, ۲۰۰۶
  19. «دکتر ایرج فاضل: طب سنتی باید توسط پزشک انجام گیرد». بازبینی‌شده در 8 MAY 2013. 
  20. MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines
  21. سازمان انتقال خون ایران، بروشور آگاهی از رفتارهای پرخطر، ۱۳۸۹.
  22. تحقیقات بنیادی - موسسه تحقیقات حجامت ایران-موسسه تحقیقات طب اسلامی-Iran Institute Of Research on Hejamat

پیوند به بیرون[ویرایش]

حجامت در گذر زمان- نویسنده دکتر احمد قره باغیان و همکاران
اهدای خون، حجامت نوین برای درمان بیماری‌ها