پرش به محتوا

طب سوزنی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
طب سوزنی

طب سوزنی (به انگلیسی: Acupuncture) یا سوزن درمانی (به چینی: 针灸)[۱] گونه‌ای از پزشکی جایگزین است[۲] که از مهم‌ترین شاخه‌های طب سنتی چین به‌شمار می‌رود و با فروکردن سوزن در بدن انجام می‌شود.

این روش درمانی متکی به این اصل است که نوعی ارتباط عصبی بین اندام‌های درون بدن و سطح خارجی بدن وجود دارد. آنگاه که اندامی بیمار یا عضوی دردناک می‌شود، مکان‌هایی خاص روی سطح بدن یا در واقع زیر پوست (که آن‌ها را نقاط سوزنی می‌نامند) حساس‌تر می‌شوند؛ به‌طوری که شخص بیمار خودآگاهیِ این نقاط حساس‌شده را حس می‌کند یا ممکن است تنها با فشار و معاینه یک درمانگر ماهر، حالت برجسته و غیرعادی آن‌ها مشخص شود. درمانگران معتقدند این نقاط حساس‌شده پس از بهبود و درمان (خواه درمان سوزنی، پزشکی متعارف، هومیوپاتی[۳] یا غیره) ناپدید می‌شوند. سوزن درمانی با تحریک این نقاط خاص با سوزن‌هایی ظریف، فعالیت‌های آن‌ها را تعدیل می‌کند و از این طریق اندام بیمار را شفا می‌دهد، درد را تسکین می‌بخشد، یا آثار مطلوب دیگری ایجاد می‌کند.

طب سوزنی یک شبه‌علم است؛[۴][۵] زیرا تئوری‌های این گونه طب بر اساس روش‌های علمی نیست و به همین خاطر، یک نوع از شیادی سلامت (quackery) دانسته می‌شود.[۶] روش طب سوزنی با توجه به کشوری که در آن اجرا می‌شود متفاوت است[۷] و از فلسفه‌ها و شیوه‌های فکری متفاوتی سرچشمه می‌گیرند.[۸] هرچند درمانگران این روش مدعی هستند که می‌توان طیف بیشتری از بیماری‌ها را با طب سوزنی درمان کرد؛ اما طب سوزنی همیشه در تلفیق با شیوه‌های دیگر درمان استفاده می‌شود.[۹]

آزمایش‌ها و مرور سیستماتیک متناقض هستند که می‌تواند نشانگر بی‌اثری طب سوزنی باشد.[۱۰][۱۱] یکی از بررسی‌های بنیاد همیاری کاکرین نشان داد که طب سوزنی بر طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها بی‌اثر است.[۱۱] یک مرور سیستماتیک در دانشگاه اکستر و دانشگاه پلیموث مدرک کمی در اثباتی اثربخشی این شیوه برای تسکین درد یافت.[۱۲] در کل، مدارک نشان می‌دهند که درمان کوتاه مدت طب سوزنی تأثیر بلند مدت ندارد.[۱۲] برخی تحقیق‌ها نشان داده‌اند که طب سوزنی بر برخی از دردها تأثیرگذار است اما اکثر این تحقیقات اثر آن را بر اثر خاصیت خودِ روش درمانی (اثر دارونما) می‌دانند.[۷] یک مرور سیستماتیک نتیجه گرفت که اثر ضد دردی طب سوزنی به نظر می‌رسد فاقد ارتباط بالینی است و نمی‌توان آن را به روشنی از تعصب تمیز داد.[۱۳] یک فراتحلیل نشان داد که طب سوزنی برای کمردرد مزمن به عنوان درمانی مکمل در کنار درمان اصلی مقرون به صرف است،[۱۴] در حالی که یک مرور سیستماتیک جداگانه شواهد کافی برای مقرون به صرفه بودن طب سوزنی در درمان کمردرد مزمن پیدا نکرد.[۱۵]

در این طب با فروکردن سوزن‌های بسیار نازک به نقاط خاصی از بدن (که گذرگاه‌های انرژی دانسته می‌شوند) برای تسکین درد یا درمان مشکل خاصی از بیمار استفاده می‌شود. تئوری طب سوزنی مدعی است که این نقاط خاص بر روی مسیرهای خاصی از بدن با نام گذرگاهmeridian[۱۶] قرار دارند که انرژی حیات که در زبان چینی به آن «چی» (QI) گفته می‌شود در آن‌ها جریان دارد.

پس از آن که طب سوزنی نیز مانند سایر روش‌های طب سنتی در دنیا، از سیستم‌های پزشکی و بهداشتی چین حذف و با طب کلاسیک جدید جایگزین شده بود، در زمان مائو و به دلیل کمبود پزشک در چین، مجدداً بر سر زبان‌ها افتاد.

تاریخچه و زمینه باستانی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
نقشه طب سوزنی از دوره دودمان مینگ

سوزن درمانی یک دانش فنی و باستانی متعلق به چین است که پیشینه آن به زمان آغاز تاریخ بشر می‌رسد. حکایت شده است که حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد، برخی هوشمندان چینی مشاهده کردند که بیماری‌های مزمن سربازانی که زخم‌های سطحی با تیر و کمان خورده بودند، به خودی خود بهبود یافت. خواه این حکایت حقیقت داشته باشد یا نه، چینیان نظامی طبی را پروردند که با فروکردن سوزن‌هایی خاص در نقاطی مشخص از سطح بدن انسان‌ها، دردها و بیماری‌های آنان را درمان می‌کرد.

تاریخچه استفاده از طب سوزنی در کشور چین به دوران نوسنگی بازمی‌گردد که در آن زمان از سنگ‌هایی نوک تیز به نام «بیان شی» استفاده می‌شد. سوزن‌های سنگی طب سوزنی مربوط به پنج هزار سال پیش توسط باستان‌شناسان در کشور چین کشف شده است. گرچه عنوان این روش به استفاده از سوزن‌ها اشاره دارد، اما استفاده از سوزن فلزی همواره ضروری نبوده و در روزگار کهن گاهی از تراشه‌های سنگی یا خارهای بلند گیاهان به جای آن استفاده می‌شده است.

همچنین روش‌های مشابهی در میان سایر فرهنگ‌های باستانی جهان دیده می‌شود؛ برخی روستاییان آفریقایی با خاراندن شدید نقاطی خاص از سطح بدن بیماری‌ها را درمان می‌کنند؛ قبایل اسکیمو از تکه سنگ‌های لبه‌تیز به همین قصد استفاده می‌کنند و یک قبیله در جنگل‌های آمازون[۱۷] تیرهای سوزن‌مانند را با نی دمیدنی روی نقاط سوزنی سطح بدن شخص بیمار پرتاب می‌کند.

سوزن‌های فلزی (آهنی) در عصر آهن[۱۸] وارد این نظام طبی شدند. برخی درمانگران چینی حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد تصور می‌کردند که فلزات متفاوتی که در ساخت سوزن‌ها استفاده می‌شد، آثار متفاوتی در بدن می‌گذاشتند.

نخستین کتاب چینی که در آن در مورد طب سوزنی بحث شده، کتاب «طب داخلی کلاسیک امپراتور زرد» است که در حدود ۲۳۰۰ تا ۲۵۰۰ سال پیش نوشته شده است. این کتاب از انواع سوزن‌های فلزی، گذرگاه‌های انرژی در بدن و نقاط خاص روی آن‌ها، انواع روش‌های فروکردن سوزن در بدن و انواع بیماری‌هایی که می‌توان با استفاده از طب سوزنی آن‌ها را درمان کرد بحث نموده است.

امروزه سازمان بهداشت جهانی و مؤسسه ملی سلامت آمریکا نام بیش از سی بیماری را در زمره موارد حیطه درمان توسط طب سوزنی اعلام کرده‌اند.[۱۹]

تئوری طب سنتی چین

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

طب سنتی چین شاخه‌ای کل‌نگر از پزشکی با قدمتی کهن است که حتی پس از مدتی چنین طولانی، همچنان در حال حاضر نیز در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا به عنوان مکملی برای پزشکی غربی، کاربرد فراوانی برای ارتقاء سلامت و درمان بیماران دارد. کتاب «طب داخلی امپراتور زرد» مهم‌ترین مرجع باقی‌مانده از ۲۵۰۰ سال پیش است که حاوی مبانی اصلی طب سوزنی است.[۲۰]

به باور طب سوزنی، ریشه هر بیماری را می‌توان در اختلال به‌وجود آمده در الگوی انرژی حیاتی الکترومغناطیسی بدن جستجو کرد و بنابراین هر بیماری را می‌توان با اصلاح این الگو درمان نمود. این بدین معنی است که اگر بدن ما در هماهنگی با انرژی‌های درونی خود باشد به‌طور طبیعی سالم خواهیم بود. در چنین شرایطی یاخته‌ها و دستگاه ایمنی بدنمان در حداکثر توانایی و ظرفیت برای مقاومت در برابر عوامل بیماری‌زا می‌باشد. هر بیماری نخست خود را به صورت یک اختلال در تعادل انرژی حیاتی در مسیرهای انرژی زیستی و همین‌طور اندام‌های حیاتی بدن نشان می‌دهد. چنانچه بیماری در این مرحله اولیه درمان نشود تبدیل به یک بیماری علامت‌دار یا اختلال عملکرد مزمن می‌شود.

تئوری یین و یانگ پایه‌ای‌ترین مفهوم در طب سوزنی می‌باشد. در این طب باور بر این است که جهان هستی از تعامل و ترکیب این دو نیروی مکمل به حیات خود ادامه می‌دهد. جنبش، فعالیت و حرکت را می‌توان به یانگ (Yang) و قرار و آرامش و سکون را به یین (Yin) نسبت داد.

هر اندام بدن نیز در درون خود دارای بعد یین (Yin) و یانگ (Yang) می‌باشد. مجموعه یین و یانگ بدن در حالت بهینه و سلامت در تعادل است اما بیماری هنگامی عارض می‌شود که تعادل میان یین (Yin) و یانگ (Yang) بیش از حد نوسان‌های معمول در شبانه‌روز برهم بخورد. در صورت افزایش یانگ (و کاهش یین) بیماری با طبیعت گرم و در صورت افزایش یین (و کاهش یانگ) بیماری با طبیعت سرد ظاهر می‌شود.[۲۱]

درمان بیماری در طب چینی، شامل جایگزین نمودن یین یا یانگ کاهش یافته یا آرام نمودن یانگ یا یین اضافی است. به این ترتیب پزشک می‌تواند به شعور ذاتی بدن بیمار کمک کند تا تعادل ازدست‌رفته خود را دوباره به‌دست آورد. به این منظور، پزشک از طریق معاینه زبان و نبض و توجه به شرح حال بیمار تلاش می‌کند ریشه اصلی بیماری و نیز طبیعت بیماری را تشخیص دهد تا بتواند با به‌کارگیری روش‌های مختلف نظیر طب سوزنی، گیاه‌درمانی، اصلاح شیوه زندگی (رژیم غذایی، فعالیت بدنی،..) با فناوری‌های امروزی، به بهبود بیماری کمک کند. هنگامی که تعادل انرژی‌های درونی و نیروهای یین و یانگ در بدن مستقر می‌شود، تعادل به بدن بازمی‌گردد.

طب سوزنی مهم‌ترین بخش طب سنتی چین به حساب می‌آید و اصل اساسی در آن، درمان بیمار به عنوان یک کلیت ترکیب‌یافته از ابعاد سه‌گانه جسم، ذهن و روح از طریق توجه به ریشه‌های اصلی بیماری و نه صرف سرکوب علائم مربوط به بیماری است.

در این شیوه درمانی پزشک با وارد نمودن سوزن‌های استریل ظریف و یکبار مصرف از جنس استیل در سطح بدن (بسته به موضع از زیر پوست تا بافت چربی و حداکثر تا عضله)، با به حرکت درآوردن جریان الکترومغناطیسی (چی Qi) موردنیاز برای کار کردن صحیح سلول‌ها و بافت‌های بدن، از یکسو انباشتگی و انسداد چی را برطرف می‌کند و از سوی دیگر کمبود انرژی حیاتی را در اندام‌ها و مسیرهای مربوط به آن‌ها در سراسر بدن، درمان می‌کند.

سوزن‌های مورد استفاده در این طب بسیار ظریف است و به همین دلیل معمولاً باعث احساس درد نمی‌شود. البته گاهی در مناطقی از سطح بدن که انباشتگی چی وجود داشته باشد ممکن است احساس درد ملایم یا سوزش در محل واردکردن سوزن احساس شود که ظرف چند ثانیه به احساس خوشایندی از گرما، جریان، آرامش و رهایی تبدیل می‌شود.

طب سوزنی دانش دقیق و حساب شده‌ای برای تأثیرگذاری بر تولید، فرایند، ذخیره‌سازی، توزیع و عملکرد انرژی حیاتی در ارگانیسم انسانی است. طب سوزنی کمک می‌کند تا تعادل چی در بدن به وضعیت مطلوب بازگردد و از راه استقرار در وضعیت پایدار چنین تعادلی، فرد می‌تواند تجربه هماهنگی با کل هستی که همان تعریف اصلی سلامت می‌باشد را تجربه کند.

اثر بخشی طب سوزنی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

انجمن طب سوزنی بریتانیا پس از بررسی پیامدهای درمان سی و چهار هزار بیمار توسط ۵۷۴ درمانگر طب سوزنی، با ارائه مقاله‌ای در مجله معتبر «ژورنال بریتانیایی پزشکی» British Medical Journal در ماه سپتامبر ۲۰۰۱ چنین اعلام نمود که طب سوزنی در صورتی که توسط پزشکان آموزش دیده در دوره‌های استاندارد انجام شود، بسیار ایمن و فاقد هرگونه عارضه جدی است.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵]

امروزه طب سوزنی به عنوان مهم‌ترین رویکرد در طب چین، پرطرفدارترین شیوه طب سنتی بین پزشکان در سراسر جهان است. طی پنجاه سال گذشته، تعداد بیشماری از پزشکان از کشورهای گوناگون پس از طی دوره پزشکی عمومی یا دوره تخصصی پزشکی کلاسیک با تحصیل در دانشگاه‌ها و دانشکده‌های بین‌المللی طب سوزنی چین نظیر آکادمی طب سوزنی پکن (CBIATC) و شانگهای، این طب را فراگرفته و در کشورهای خود مشغول به طبابت با این شیوه می‌باشند.[۲۶] طب سوزنی در بسیاری از بیماری‌ها جایگاه درمانی ویژه‌ای دارد و در درمان برخی بیماری‌ها یک سروگردن بالاتر از طب نوین قرار می‌گیرد. به عنوان مثال سردردهایی با منشأ نامشخص یا درمان پای بی‌قرار یا حتی اختلالات روحی روانی همچون استرس و اضطراب پاسخ مناسبی به درمان طب سوزنی می‌دهند.

برای درد حاد کمر، طب سوزنی اثر مثبتی نداشته است ولی در دردهای مزمن کمر اثر بخشی مثبتی مشاهده شده است. این اثر مثبت تفاوتی با اثر درمان‌های معمول پزشکی امروزی یا سنتی نبوده است.[۲۷][۲۸][۲۹]

اثر طب سوزنی در همراهی با روش باروری آزمایشگاهی (IVF) هم مثبت[۳۰] و هم منفی[۳۱] بوده است.

در مورد اثر طب سوزنی بر تهوع و استفراغ بعد عمل پژوهش‌ها نشان داد که طب سوزنی اثر مثبتی داشته اما اثرش کمتر یا مساوی با اثرات داروهای رایج بوده است.[۳۲] اثر طب سوزنی بر تهوع ناشی از بارداری پنجاه درصد بیش از اثر درمان توسط دارونما بوده است.

اثر طب سوزنی بر درد گردن در مطالعاتی بیشتر از اثر درمان توسط دارونما بوده است.[۳۳] اثر درمانی طب سوزنی بر درد مزمن شانه مثبت بوده است.[۳۴]

در مورد اثر بر دردهای آرتروز نتایج پژوهش‌ها نقض‌کننده هم هستند. هم نتایج مثبت[۳۵][۳۶] و هم نتایج منفی[۳۷] از این تحقیقات به دست آمده است.

در پی یک بازبینی سیستمیک پژوهش‌ها مشخص شد که طب سوزنی اثری در درمان ماهیچه‌درد الیافی (فیبرومیالژی) ندارد.[۳۸]

در مورد این بیماری‌ها هم مطالعه گروه کوکران (Cochrane Collaboration) نتوانست شواهدی مبنی بر اثر مثبت یا منفی به نفع طب سوزنی بیابد که این به علت تحقیقات ضعیف، مبهم و بد کیفیت بوده و نیاز به مطالعات بهتر احساس می‌شود: آسم[۳۹] فلج بل،[۴۰] وابستگی به کوکائین،[۴۱] افسردگی بالینی،[۴۲] دیس منوره (با استفاده از تحریک الکتریکی پوست),[۴۳] صرع،[۴۴] گلوکوم،[۴۵] بی‌خوابی،[۴۶] سندرم روده تحریک‌پذیر،[۴۷] تحریک زایمان بچه،[۴۸] آرتریت روماتوئید،[۴۹] درد شانه،[۵۰] روان گسیختگی،[۵۱] ترک سیگار،[۵۲] سکته حاد،[۵۳] توانبخشی پس از سکته،[۵۴] آرنج تنیس‌بازان،[۵۵] و فراموشی عروقی.[۵۶]


طب سوزنی در ایران

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در ایران تمایل به این نوع درمان گسترش یافته و کلینیک‌های گوناگونی برای آن تأسیس شده است. طبق اعلام مقامات وزارت بهداشت ایران، طب مکمل شامل رشته‌های مختلف مانند کایروپراکتیک، طب سوزنی و هومئوپاتی است که در گذشته به صورت آکادمیک در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور تدریس نمی‌شد و اکثر افرادی که در این رشته‌ها فعالیت دارند، در خارج از کشور دوره دیده‌اند. بر اساس آمارها، تعداد محدودی از افراد دوره‌دیده در خارج از کشور دارای مجوز رسمی و فعالیت قانونی در ایران هستند.[۵۷]

تأثیر طب سوزنی بر دستگاه گوارش

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

با توجه به گزارش‌های آزمایشگاهی و بالینی، استفاده از طب سوزنی در درمان اختلالات گوناگون دستگاه گوارش مورد مطالعه قرار گرفته است.[۵۸][۵۹] تحقیقات گوناگون تلاش کرده‌اند نقش طب سوزنی را در کنترل عملکرد سیستم گوارشی، از خشکی دهان گرفته تا اختلالات عملکردی همچون ریفلاکس، تهوع و استفراغ، سندرم رودهٔ تحریک‌پذیر (IBS)، سوء هاضمه، یبوست، اسهال، نفخ شکم، اختلالات صفراوی و مری، فرایندهای التهابی در روده و کولیت نشان دهند.

شرایطی که باعث پروسه‌های التهابی، به خصوص در رودهٔ کوچک و رودهٔ بزرگ می‌شود را به‌طور کلی التهاب دستگاه گوارش می‌نامند. از زخم روده و بیماری کرون می‌توان به عنوان شایع‌ترین و اصلی‌ترین بیماری‌های مختص به التهاب دستگاه گوارش نام برد. در سال ۲۰۱۰، حدود ۳۴۰۰۰ نفر در جهان به علت عوارض شدید بیماری‌های التهابی گوارشی فوت کردند.[۶۰]

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

منابع

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

دکتراندرو استنوی. دایرةالمعارف شفا. شابک ۸-۰۱-۸۴۸۶-۹۶۴.

  1. ↑ طب چینی،سوزن درمانی بایگانی‌شده در ۷ مه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine،
  2. ↑ Berman BM, Langevin HM, Witt CM, Dubner R (July 2010). "Acupuncture for chronic low back pain". The New England Journal of Medicine. 363 (5): 454–61. doi:10.1056/NEJMct0806114. PMID 20818865. S2CID 10129706.https://ahasc.net/
  3. ↑ پیوند هومیوپاتی در منابع طب مکمل
  4. ↑ Baran GR, Kiana MF, Samuel SP (2014). Chapter 2: Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ?. Springer. pp. 19–57. doi:10.1007/978-1-4614-8541-4_2. ISBN 978-1-4614-8540-7. various pseudosciences maintain their popularity in our society: acupuncture, astrology, homeopathy, etc. {{cite book}}: از |journal= صرف‌نظر شد (کمک)
  5. ↑ Good R (2012). Khine MS (ed.). Chapter 5: Why the Study of Pseudoscience Should Be Included in Nature of Science Studies. Springer. p. 103. ISBN 978-94-007-2457-0. Believing in something like chiropractic or acupuncture really can help relieve pain to a small degree [...] but many related claims of medical cures by these pseudosciences are bogus. {{cite book}}: از |work= صرف‌نظر شد (کمک)
  6. ↑ Barrett, S (30 December 2007). "Be Wary of Acupuncture, Qigong, and "Chinese Medicine"". Quackwatch. Retrieved 4 May 2015.
  7. 1 2 Ernst E (February 2006). "Acupuncture – a critical analysis". Journal of Internal Medicine. 259 (2): 125–37. doi:10.1111/j.1365-2796.2005.01584.x. PMID 16420542.
  8. ↑ de las Peñas, César Fernández; Arendt-Nielsen, Lars; Gerwin, Robert D (2010). Tension-type and cervicogenic headache: pathophysiology, diagnosis, and management. Jones & Bartlett Learning. pp. 251–54. ISBN 978-0-7637-5283-5. {{cite book}}: از پارامتر ناشناخته |name-list-format= صرف نظر شد (|name-list-style= پیشنهاد می‌شود) (کمک)
  9. ↑ Hutchinson AJ, Ball S, Andrews JC, Jones GG (October 2012). "The effectiveness of acupuncture in treating chronic non-specific low back pain: a systematic review of the literature". Journal of Orthopaedic Surgery and Research. 7 (1): 36. doi:10.1186/1749-799X-7-36. PMC 3563482. PMID 23111099.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:doi رایگان بی‌نشان (رده)
  10. ↑ "Acupuncture: Effectiveness and Safety". NCCIH (in English). Retrieved 2025-03-22.
  11. 1 2 Ernst E (April 2009). "Acupuncture: what does the most reliable evidence tell us?". Journal of Pain and Symptom Management. 37 (4): 709–14. doi:10.1016/j.jpainsymman.2008.04.009. PMID 18789644.
  12. 1 2 Ernst E, Lee MS, Choi TY (April 2011). "Acupuncture: does it alleviate pain and are there serious risks? A review of reviews" (PDF). Pain. 152 (4): 755–64. doi:10.1016/j.pain.2010.11.004. PMID 21440191.
  13. ↑ Madsen MV, Gøtzsche PC, Hróbjartsson A (January 2009). "Acupuncture treatment for pain: systematic review of randomised clinical trials with acupuncture, placebo acupuncture, and no acupuncture groups". BMJ. 338: a3115. doi:10.1136/bmj.a3115. PMC 2769056. PMID 19174438.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  14. ↑ Taylor P, Pezzullo L, Grant SJ, Bensoussan A (September 2014). "Cost-effectiveness of Acupuncture for Chronic Nonspecific Low Back Pain". Pain Practice. 14 (7): 599–606. doi:10.1111/papr.12116. PMID 24138020.
  15. ↑ Standaert CJ, Friedly J, Erwin MW, Lee MJ, Rechtine G, Henrikson NB, Norvell DC (October 2011). "Comparative effectiveness of exercise, acupuncture, and spinal manipulation for low back pain". Spine. 36 (21 Suppl): S120–30. doi:10.1097/BRS.0b013e31822ef878. PMID 21952184.
  16. ↑ «The National Institutes of Health (NIH) Consensus Development Program: Acupuncture». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ اوت ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  17. ↑ جنگلهای آمازون،
  18. ↑ عصر آهن درایران بایگانی‌شده در ۲۶ مه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine،
  19. ↑ «World Health Organization Acupuncture List». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  20. ↑ Traditional Chinese Medicine: An Introduction | NCCAM
  21. ↑ Acupuncture.Com - Chinese Medicine Basics - Yin and Yang: A Basic Introduction
  22. ↑ NIH Consensus Development Program (November 3–5, 1997). "Acupuncture --Consensus Development Conference Statement". مؤسسات ملی بهداشت. Archived from the original on 25 اوت 2011. Retrieved 2007-07-17.
  23. ↑ "Get the Facts, Acupuncture". National Institute of Health. 2006. Retrieved 2006-03-02.
  24. ↑ Ernst G, Strzyz H, Hagmeister H (June 2003). "Incidence of adverse effects during acupuncture therapy-a multicentre survey". Complement Ther Med. 11 (2): 93–7. PMID 12801494.
  25. ↑ Lao L, Hamilton GR, Fu J, Berman BM (2003). "Is acupuncture safe? A systematic review of case reports". Altern Ther Health Med. 9 (1): 72–83. PMID 12564354.
  26. ↑ «China Beijing International Acupuncture Training Center». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۲ ژوئن ۲۰۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
  27. ↑ Furlan AD, van Tulder MW, Cherkin DC (2005). "Acupuncture and dry-needling for low back pain". Cochrane database of systematic reviews (Online) (1): CD001351. doi:10.1002/14651858.CD001351.pub2. PMID 15674876. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  28. ↑ Manheimer E, White A, Berman B, Forys K, Ernst E (2005). "Meta-analysis: acupuncture for low back pain" (PDF). Ann. Intern. Med. 142 (8): 651–63. PMID 15838072. Archived from the original (PDF) on 9 ژوئیه 2009. Retrieved 30 اکتبر 2010. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  29. ↑ Chou R, Huffman LH (2007). "Nonpharmacologic therapies for acute and chronic low back pain: a review of the evidence for an American Pain Society/American College of Physicians clinical practice guideline". Ann Intern Med. 147 (7): 492–504. doi:10.1001/archinte.147.3.492. PMID 17909210. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)
  30. ↑ Manheimer E, Zhang G, Udoff L, Haramati A, Langenberg P, Berman BM, Bouter LM (2008). "Effects of acupuncture on rates of pregnancy and live birth among women undergoing in vitro fertilisation: systematic review and meta-analysis". BMJ. 336 (7643): 545–9. doi:10.1136/bmj.39471.430451.BE. PMC 2265327. PMID 18258932. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  31. ↑ El-Toukhy, T; Sunkara, SK; Khairy, M; Dyer, R; Khalaf, Y; Coomarasamy, A (2008). "A systematic review and meta-analysis of acupuncture in in vitro fertilisation". بی‌ام‌جی. 115 (10): 1203–13. doi:10.1111/j.1471-0528.2008.01838.x. PMID 18652588. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)
  32. ↑ Lee A, Done ML (2004). "Stimulation of the wrist acupuncture point P6 for preventing postoperative nausea and vomiting". Cochrane database of systematic reviews (Online) (3): CD003281. doi:10.1002/14651858.CD003281.pub2. PMID 15266478. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  33. ↑ Trinh K, Graham N, Gross A, Goldsmith C, Wang E, Cameron I, Kay T (2007). "Acupuncture for neck disorders". Spine. 32 (2): 236–43. doi:10.1097/01.brs.0000252100.61002.d4. PMID 17224820. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده); Trinh K, Graham N, Gross A, Goldsmith C, Wang E, Cameron I, Kay T (2006). "Acupuncture for neck disorders". Cochrane Database of Systematic Reviews. 3: CD004870. doi:10.1002/14651858.CD004870.pub3. PMID 16856065. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  34. ↑ "PubMed". PubMed (in English). Retrieved 2025-03-22.
  35. ↑ White A, Foster NE, Cummings M, Barlas P (2007). "Acupuncture treatment for chronic knee pain: a systematic review". Rheumatology. 46 (3): 384–90. doi:10.1093/rheumatology/kel413. PMID 17215263. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  36. ↑ Selfe TK, Taylor AG (2008 Jul-Sep). "Acupuncture and osteoarthritis of the knee: a review of randomized, controlled trials". Fam Community Health. 31 (3): 247–54. doi:10.1097/01.FCH.0000324482.78577.0f. PMC 2810544. PMID 18552606. {{cite journal}}: از پارامتر ناشناخته |doi brokendate= صرف‌نظر شد (کمک); تاریخ وارد شده در |year= را بررسی کنید (کمک); مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:سال (رده)
  37. ↑ Manheimer E, Linde K, Lao L, Bouter LM, Berman BM (June 2007). "Meta-analysis: acupuncture for osteoarthritis of the knee". Ann. Intern. Med. 146 (12): 868–77. PMID 17577006.
  38. ↑ Mayhew E; Ernst E (2007). "Acupuncture for fibromyalgia—a systematic review of randomized clinical trials". Rheumatology (Oxford, England). 46 (5): 801–4. doi:10.1093/rheumatology/kel406. PMID 17189243. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده)
  39. ↑ McCarney, RW; Brinkhaus, B; Lasserson, TJ; Linde, K; McCarney, Robert W (2003). "Acupuncture for chronic asthma". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2003 (3): CD000008. doi:10.1002/14651858.CD000008.pub2. PMID 14973944. Retrieved 2008-05-02. {{cite journal}}: بیش از یک پارامتر |first1= and |first= داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر |last1= and |last= داده‌شده است (کمک); مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  40. ↑ He, L; Zhou, MK; Zhou, D; Wu, B; Li, N; Kong, SY; Zhang, DP; Li, QF; Yang, J (2004). "Acupuncture for Bell's palsy". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2007 (4): CD002914. doi:10.1002/14651858.CD002914.pub3. PMID 17943775. Retrieved 2008-05-02. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  41. ↑ Gates, S; Smith, LA; Foxcroft, DR; Gates, Simon (2006). "Auricular acupuncture for cocaine dependence". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006 (1): CD005192. doi:10.1002/14651858.CD005192.pub2. PMID 16437523. Retrieved 2008-05-02. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  42. ↑ Smith, CA; Hay, PP; Smith, Caroline A (2004-03-17). "Acupuncture for depression". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2004 (3): CD004046. doi:10.1002/14651858.CD004046.pub2. PMID 15846693. Retrieved 2008-05-02. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  43. ↑ Proctor, ML; Smith, CA; Farquhar, CM; Stones, RW; Zhu, Xiaoshu; Brown, Julie; Zhu, Xiaoshu (2002). "Transcutaneous electrical nerve stimulation and acupuncture for primary dysmenorrhoea". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2002 (1): CD002123. doi:10.1002/14651858.CD002123. PMID 11869624. Retrieved 2008-05-02. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  44. ↑ Cheuk, DK; Wong, V; Cheuk, Daniel (2006). "Acupuncture for epilepsy". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006 (2): CD005062. doi:10.1002/14651858.CD005062.pub2. PMID 16625622. Retrieved 2008-05-02. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  45. ↑ Law, SK; Li, T; Law, Simon K (2007). "Acupuncture for glaucoma". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2007 (4): CD006030. doi:10.1002/14651858.CD006030.pub2. PMID 17943876. Retrieved 2008-05-02. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  46. ↑ Cheuk, DK; Yeung, WF; Chung, KF; Wong, V; Cheuk, Daniel KL (2007). "Acupuncture for insomnia". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2007 (3): CD005472. doi:10.1002/14651858.CD005472.pub2. PMID 17636800. Retrieved 2008-05-02. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  47. ↑ Lim, B; Manheimer, E; Lao, L; Ziea, E; Wisniewski, J; Liu, J; Berman, B; Manheimer, Eric (2006). "Acupuncture for treatment of irritable bowel syndrome". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006 (4): CD005111. doi:10.1002/14651858.CD005111.pub2. PMID 17054239. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  48. ↑ Smith, CA; Crowther, CA; Smith, Caroline A (2004). "Acupuncture for induction of labour". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2004 (1): CD002962. doi:10.1002/14651858.CD002962.pub2. PMID 14973999. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  49. ↑ Casimiro, L; Barnsley, L; Brosseau, L; Milne, S; Robinson, VA; Tugwell, P; Wells, G; Casimiro, Lynn (2005). "Acupuncture and electroacupuncture for the treatment of rheumatoid arthritis". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2005 (4): CD003788. doi:10.1002/14651858.CD003788.pub2. PMID 16235342. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  50. ↑ Green, S; Buchbinder, R; Hetrick, S; Green, Sally (2005). "Acupuncture for shoulder pain". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2005 (2): CD005319. doi:10.1002/14651858.CD005319. PMID 15846753. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  51. ↑ Rathbone, J; Xia, J; Rathbone, John (2005). "Acupuncture for schizophrenia". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2005 (4): CD005475. doi:10.1002/14651858.CD005475. PMID 16235404. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  52. ↑ White, AR; Rampes, H; Campbell, JL; White, Adrian R (2006). "Acupuncture and related interventions for smoking cessation". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006 (1): CD000009. doi:10.1002/14651858.CD000009.pub2. PMID 16437420. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  53. ↑ Zhang, SH; Liu, M; Asplund, K; Li, L; Liu, Ming (2005). "Acupuncture for acute stroke". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2005 (2): CD003317. doi:10.1002/14651858.CD003317.pub2. PMID 15846657. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  54. ↑ Wu, HM; Tang, JL; Lin, XP; Lau, J; Leung, PC; Woo, J; Li, YP; Wu, Hong Mei (2006). "Acupuncture for stroke rehabilitation". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2006 (3): CD004131. doi:10.1002/14651858.CD004131.pub2. PMID 16856031. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  55. ↑ Green, S; Buchbinder, R; Barnsley, L; Hall, S; White, M; Smidt, N; Assendelft, W; Green, Sally (2002). "Acupuncture for lateral elbow pain". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2002 (1): CD003527. doi:10.1002/14651858.CD003527. PMID 11869671. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  56. ↑ Peng, WN; Zhao, H; Liu, ZS; Wang, S; Weina, Peng (2008). "Acupuncture for vascular dementia". Cochrane Database of Systematic Reviews. 2007 (2): CD004987. doi:10.1002/14651858.CD004987.pub2. PMID 17443563. Retrieved 2008-05-06. {{cite journal}}: مقدار |pmid= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:شماره مقاله به‌جای شماره صفحه (رده)
  57. ↑ فعالیت قانونی کمتر از 200 تکنسین طب سوزنی در کشور/ 20 متخصص، تحصیلکرده چین هستند . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]
  58. ↑ Jin, H. , et al. , Inhibition of acid secretion by electrical acupuncture is mediated via beta-endorphin and somatostatin. The American journal of physiology, ۱۹۹۶. ۲۷۱(۳ Pt ۱): p. G۵۲۴-۳۰.
  59. ↑ Li, Y. , et al. , The effect of acupuncture on gastrointestinal function and disorders. The American journal of Gastroenterology, ۱۹۹۲. ۸۷(۱۰): p. ۱۳۷۲-.
  60. ↑ Lozano, R. , et al. , Global and regional mortality from ۲۳۵ causes of death for ۲۰ age groups in ۱۹۹۰ and ۲۰۱۰: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study ۲۰۱۰. The Lancet, ۲۰۱۲. ۳۸۰(۹۸۵۹): p. ۲۰۹۵-۲۱۲۸.
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=طب_سوزنی&oldid=43958383»