تورخان خدیجه سلطان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تورخان خدیجه سلطان
Turhan Hatice.jpg
نگاره‌ای از تورخان سلطان در دوران والده سلطان بودن در سال ۱۶۶۰
والده سلطان
تصدی ۱۶۴۸–۱۶۸۳
پیشین کوسم سلطان
جانشین دلآشوب سلطان
خاصگی سلطان
تصدی ۱۶۴۲–۱۶۴۸
پیشین عایشه سلطان
جانشین هماشاه سلطان
سلطنت زنان
حکمرانی ۱۶۴۸–۱۶۸۳
پیشین کوسم سلطان
جانشین ندارد (با مرگش دوران سلطنت زنان به پایان رسید)
نایب السلطنه امپراتوری عثمانی
حکمرانی ۱۶۵۱–۱۶۵۶
پیشین کوسم سلطان
جانشین ندارد
همسر ابراهیم یکم
فرزند(ها) محمد چهارم
شاهزاده احمد
بیخان سلطان
عاتکه سلطان
نام کامل
دولتلو عصمتلو تورهان حدیثه والده سلطان عالیت الشان حضرتلری
خاندان خاندان عثمانی (بواسطه ازدواج)
زادروز نادیا
۱۶۲۷
روسیه
مرگ ۴ اوت ۱۶۸۳ (۵۵ سال)
استانبول، امپراتوری عثمانی
خاک‌سپاری مسجد ینی والده، استانبول
دین و مذهب اسلام پیش تر ارتودکس مسیحی

تورخان خدیجه سلطان، اولین خاصگی سلطان و دومین همسر محبوب سلطان ابراهیم یکم. تورخان هم‌چنین والده سلطان و نایب‌السلطنه فرزندش، سلطان محمد چهارم بود. تورخان سلطان، آخرین زن قدرتمند دوره سلطنت زنان بود. او به‌مدت ۷ سال خاصگی سلطان، ۳۵ سال والده سلطان و ۵ سال نایب‌السلطنه فرزندش بود.

تورخان و مادر همسرش ماه‌پیکر کوسم سلطان، تنها دو زن در تاریخ امپراتوری عثمانی بودند که رسماً با داشتن سمت نایب السلطنه، کنترل زیادی بر روی دولت عثمانی داشتند.

در تاریخ امپراتوری عثمانی، تنها تورخان خدیجه سلطان و مادر همسرش ماه‌پیکرکوسم سلطان بودند که قانوناً قدرت را به صورت مساوی با سلطان عثمانی به اشتراک داشتند. اما تورخان قدرت خود را به وزیر اعظم منتقل کرد و این وضعیت او را به عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های شاخص در دوران معروف به سلطنت زنان مبدل کرد. تورخان یکی از قدرتمندترین زنان در تاریخ عثمانی بود. تورخان حتی در سال ۱۶۴۷ با تحریک ابراهیم یکم توانست کوسم سلطان را تبعید کند.

تورخان خدیجه سلطان در سال ۱۶۵۱ توانست با تحریک پسرش کوسم سلطان را به قتل برساند. اوج قدرت وی از ۱۶۵۱ تا ۱۶۶۲ است (از زمان مرگ کوسم سلطان به مدت ۱۰ سال). تورخان سلطان و عروسش رابعه گلنوش سلطان آخرین زنان قدرتمند در تاریخ عثمانی بودند. [نیازمند منبع]

زندگی‌نامه[ویرایش]

تورخان، که نام اصلی اش نادیا بود در سال ۱۶۲۷ در یکی از روستاهای روسیه متولد شد به احتمال زیاد دارای اصالتی روسی بوده که در یکی از حملات تاتارها از اسلاوی در سال ۱۶۴۰ دستگیر و به بردگی گرفته شد.[۱][۲][۳][۴] او در سن ۱۲ سالگی به عنوان هدیه‌ای از خان کریمه، به کوسم سلطان مادر ابراهیم یکم، به استانبول فرستاده شد.[۵][۶]

خاصگی سلطان[ویرایش]

کوسم سلطان خود او را تربیت کرد و به او نام تورخان داد و سپس وی را به پسر خود سلطان ابراهیم یکم تقدیم کرد. تورخان در ژانویه سال ۱۶۴۲ اولین فرزند خود محمد چهارم را به دنیا آورد و به مقام اولین خاصگی ابراهیم یکم رسید، البته اینکه شاهزاده او ولیعهد سلطنت بود مقام او را بالاتر می‌برد او هم‌چنین درهمان سال پسر دومش شاهزاده احمد را به‌دنیا آورد. سلطان ابراهیم بسیار او را دوست می‌داشت چنانچه که به او لقب خاصگی برتر داد.[۷]

تورخان سلطان از سال ۱۶۴۲ تا ۱۶۴۷ محبوب‌ترین خاصگی سلطان ابراهیم بود و در این سال هماشاه سلطان وارد حرم شد و به عقد سلطان ابراهیم درآمد و مقام تورخان سلطان از اولین خاصگی و همسر به مقام دومین خاصگی و همسر رسید اما به این دلیل که او مادر شاهزاده ارشد ابراهیم بود همواره مورد محبت ابراهیم و کوسم سلطان بود اما در این دوره دارای رقیبان زیادی همچون هماشاه سلطان، ماه انور سلطان و دلآشوب سلطان بود.

والده سلطان[ویرایش]

تورخان سلطان پس از بر کناری همسرش سلطان ابراهیم از سلطنت با کمک مادر همسرش کوسم والده سلطان فرزندش سلطان محمد چهارم را به سلطنت رساند، اما وی نتوانست نایب السلطنه شود و تنها به او لقب والده صغیر داده شد و به کوسم سلطان لقب والده کبیر داده شد و به دلیل تجربه بیشترش نایب‌السلطنه شد. این امر موجب دشمنی میان دو والده سلطان شد، کوسم سلطان تصمیم گرفت که نوه‌اش را از سلطنت برکنار کند یا اینکه او را مسموم کند، اما یکی از خاتون‌های حرم به‌نام ملک خاتون، تورخان سلطان را از این توطئه باخبر ساخت و تورخان مانع این اتفاق شد. سرانجام کوسم سلطان درسال ۱۶۵۱ شورشی برپا کرد تا محمد چهارم را برکنار کند. او دراین شورش تحت حمایت سپاه ینی‌چری بود، تورخان سلطان از پشتیبانی، وزیر اعظم و شیخ‌السلام و خواجه‌های حرم‌سرا برخوردار بود و درآخر کوسم سلطان به‌دست خواجه‌های حرم و با پرده‌های حرم‌سرا کشته شد و تورخان نایب‌السلطنه فرزندش شد.

نایب السلطنه و والده سلطان[ویرایش]

تورخان خدیجه سلطان، از سال ۱۶۵۱ تا سال ۱۶۵۶ به‌مدت ۵ سال در راس قدرت و نایب‌السلطنه پسرش بود، اما تورخان در این مدت نتوانست مانند کوسم سلطان حکومت عثمانی را به‌خوبی اداره کند، به‌ همین دلیل در سال ۱۵۵۶ قدرتش را به وزیر اعظم کوپرلو محمد پاشا منتقل کرد سپس به ادرنه رفت. تورخان والده سلطان تا سال ۱۶۶۲ قدرت بسیار زیادی داشت، او به‌مدت ۳۵ سال از زمان کشته شدن ابراهیم یکم به‌ مدت ۳۵ سال والده سلطان بسیار قدرتمند بود. تورخان سلطان سلطنتش را ازسال ۱۶۴۸ آغاز کرد و درسال ۱۶۶۲ به پایان رسید.

آثار[ویرایش]

تورخان سلطان در سال ۱۶۵۸ دستور ساخت و ساز و کامل کردن مسجد ینی والده والده را که از زمان محمد سوم به مدت ۵۵ سال رها شده بود را صادر کرد البته اصل این بنا به فرمان صفیه سلطان پایه‌گذاری شده بود. او همچنین دو برج بسیار بزرگ در مرزهای عثمانی ساخت که مانع هجوم دشمنان سرزمین‌های عثمانی شود. او برای ساخت این بناها بخش عظیمی از ثروت خود را خرج کرد.[۷] تورخان به مدت ۳۵ سال از زمان مرگ همسرش والده سلطان قدرتمند پسرش بود.

فرزندان[ویرایش]

سلطان محمد چهارم، (متولد استانبول ۱۶۴۲ – مرگ ادیرنه ۱۶۹۳ در آرامگاه والده تورخان در مسجد جدید دفن گردید) او نوزدهمین سلطان امپراتوری عثمانی بود که از سال ۱۶۴۸ تا ۱۶۸۷ به مدت ۳۹ سلطنت کرد.

شاهزاده احمد، (متولد ۱۶۴۲ استانبول – مرگ ۱۶۴۳) او در سن یک سالگی از دنیا رفت.

بیخان سلطان، (متولد استانبول ۱۶۴۵ – مرگ ۱۷۰۰) در سال ۱۶۴۷ با داماد هزارپاره احمد پاشا ازدواج کرد سپس درسال ۱۶۶۰ با داماد اوزان ابراهیم پاشا ازدواج کرد و در سال ۱۶۹۰ با داماد بیکلی مصطفی پاشا ازدواج کرد.

عاتکه سلطان، (متولد ۱۶۴۷ استانبول – مرگ ۱۶۸۸) در سال ۱۶۵۰ با داماد توپال کنان پاشا ازدواج کرد و در سال ۱۶۶۰ با داماد اسماعیل پاشا ازدواج کرد.

مرگ[ویرایش]

تورخان خدیجه سلطان در سال ۱۶۸۳ در سن ۵۵ سالگی در استانبول درگذشت و در مسجد ینی والده دفن گردید.[۸]

والده پیشین:
کوسم سلطان
تورخان سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت تورخان خدیجه والده سلطان
والده سلطان امپراتوری عثمانی

۲ سپتامبر ۱۶۵۱ تا ۴ اگوست ۱۶۸۳

والده پسین: دل‌آشوب سلطان
خاصگی پیشین:
عایشه سلطان
تورخان سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت تورخان خدیجه خاصگی سلطان
خاصگی سلطان امپراتوری عثمانی

۱۶۴۲–۱۶۴۸

خاصگی پسین: هماشاه سلطان
نایبه پیشین:
کوسم سلطان
تورخان سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت تورخان خدیجه والده سلطان
نایب السلطنه امپراتوری عثمانی

۱۶۵۱–۱۶۵۶

نایبه پسین: -

منابع[ویرایش]

  1. Natalia Yakovenko."Essays on History on Russia. From the Earliest Times until the End of the 18th Century". 1997.
  2. Ruth Barzilai-Lumbroso (2008). Turkish Men, Ottoman Women: Popular Turkish Historians and the Writing of Ottoman Women's History. ProQuest. ISBN 978-0-549-48355-7. This article also recounted Turhan Sultan's transformation from a 14-year-old Russian captive, presented to Kosem Sultan who had been the Valide Sultan at the time, to a powerful valide herself. 
  3. Marc David Baer (1 Sep 2011). Honored by the Glory of Islam: Conversion and Conquest in Ottoman Europe. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-979783-7. 
  4. Miriam Cooke; Erdağ M. Göknar; Grant Richard Parker (2008). Mediterranean passages: readings from Dido to Derrida. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-3183-0. 
  5. Thys-Senocak, p. 17
  6. Honored by the Glory of Islam: Conversion and Conquest in Ottoman Europe, p. 35
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Turhan Hatice Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بارگذاری ۲۹ اسفند ۱۳۹۵)
  8. مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Turhan Hatice Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بار گزاری ۲۹ اسفند ۱۳۹۵)