تورخان خدیجه سلطان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خدیجه سلطان
Turhan Sultan
خاصگی سلطان
والده کوچک
والده سلطان
نایب السلطنه
ملکه بزرگ
Turhan Hatice.jpg
نگاره ای از تورخان سلطان در دوران والده سلطان بودن در سال ۱۶۶۰
والده سلطان امپراتوری عثمانی
تصدی ۱۶۴۸–۱۶۸۳
پیشین کوسم سلطان
جانشین دلآشوب سلطان
خاصگی سلطان امپراتوری عثمانی
تصدی ۱۶۴۲–۱۶۴۸
پیشین عایشه سلطان
جانشین هماشاه سلطان
سلطنت زنان
حکمرانی ۱۶۵۱–۱۶۵۶
پیشین کوسم سلطان
جانشین ندارد (با مرگش دوران به‌پایان رسید)
نایب السلطنه امپراتوری عثمانی
حکمرانی ۱۶۵۱–۱۶۵۶
پیشین کوسم سلطان
جانشین ندارد
همسر ابراهیم یکم
فرزند(ها) محمد چهارم
شاهزاده بایزید
بیخان سلطان
عتیقه سلطان
گوهرخان سلطان
نام کامل
دولتلو عصمتلو تورهان حدیثه سلطان والده سلطان عالیت الشان حضرتلری
خاندان خاندان عثمانی (بواسطه ازدواج)
زادروز نادیا
۱۶۲۷
اوکراین
مرگ ۴ اوت ۱۶۸۳ (۵۵ سال)
استانبول، امپراتوری عثمانی
خاک‌سپاری مسجد ینی والده، استانبول
دین و مذهب اسلام پیش تر ارتودکس مسیحی

تورخان خدیجه سلطان، اولین خاصگی سلطان و دومین همسر محبوب سلطان ابراهیم یکم و دومین همسر رسمی بود. تورخان همچنین والده سلطان و نایب‌السلطنه فرزند خود، محمد چهارم بود. تورخان سلطان همچنین هشتمین و آخرین زن قدرتمند در دوره سلطنت زنان و تاریخ عثمانی بود. تورخان با کشتن مادر همسرش کوسم سلطان به این مقام دست یافت. وی به مدت ۸ سال خاصگی سلطان، ۳۵ سال والده سلطان و همچنین به مدت ۵ سال نایب‌السلطنه بود.

تورخان و مادر همسرش ماه‌پیکر کوسم سلطان، تنها دو زن در تاریخ امپراتوری عثمانی بودند که رسماً با داشتن سمت نایب السلطنه، کنترل زیادی بر روی دولت عثمانی داشتند.

در تاریخ امپراتوری عثمانی، تنها تورخان خدیجه سلطان و مادر همسرش ماه‌پیکرکوسم سلطان بودند که قانوناً قدرت را به صورت مساوی با سلطان عثمانی به اشتراک داشتند. اما تورخان قدرت خود را به وزیر اعظم منتقل کرد و این وضعیت او را به عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های شاخص در دوران معروف به سلطنت زنان مبدل کرد. تورخان یکی از قدرتمندترین زنان در تاریخ عثمانی بود. تورخان حتی در سال ۱۶۴۷ با تحریک ابراهیم یکم توانست کوسم سلطان را تبعید کند.

تورخان خدیجه سلطان در سال ۱۶۵۱ توانست با تحریک پسرش کوسم سلطان را به قتل برساند. اوج قدرت وی از ۱۶۵۱ تا ۱۶۶۲ است (از زمان مرگ کوسم سلطان به مدت ۱۰ سال). تورخان سلطان و عروسش رابعه گلنوش سلطان آخرین زنان قدرتمند در تاریخ عثمانی بودند.[نیازمند منبع]

زندگی[ویرایش]

تورخان خدیجه، که نام اصلی اش نادیا بود در سال ۱۶۲۷ در یکی از روستاهای اوکراین متولد شد اما به احتمال زیاد دارای اصالتی روسی بوده که در یکی از حملات تاتارها از اسلاوی (اوکراین) در سال ۱۶۴۰ دستگیر و به بردگی گرفته شد.[۱][۲][۳][۴] وی در سن ۱۲ سالگی به عنوان برده به فروش رسید. او به عنوان هدیه‌ای از خان کریمه، به کوسم سلطان مادر ابراهیم یکم، به کاخ توپقاپی فرستاده شد.[۵][۶]

خاصگی سلطان[ویرایش]

کوسم سلطان خود او را تربیت کرد و به او نام تورخان داد و سپس وی را به پسر خود سلطان ابراهیم یکم تقدیم کرد. تورخان در ژانویه سال ۱۶۴۲ اولین فرزند خود محمد چهارم را به دنیا آورد و به مقام اولین خاصگی ابراهیم یکم رسید، البته اینکه شاهزاده او ولیعهد سلطنت بود مقام او را بالاتر می برد، سلطان ابراهیم بسیار به او علاقه مند بود چنانچه که او تا سال ۱۶۴۷ محبوب ترین همسر ابراهیم بود.[۷]

تورخان و ابراهیم صاحب پنج فرزند شدند، دو پسر و سه دختر؛ البته در برخی منابع چهار فرزند، دو پسر و دو دختر برای آن‌ها ذکر شده

  • شاهزاده بایزید (۱۶۴۴–۱۶۴۶)
  • بیخان سلطان (۱۶۴۵–۱۷۰۰)
  • عتیقه سلطان (۱۶۴۷ - ۱۶۸۸)

تورخان سلطان از سال ۱۶۴۲ تا ۱۶۴۷ محبوب‌ترین خاصگی سلطان ابراهیم بود و در این سال هماشاه سلطان وارد حرم شد و به عقد سلطان ابراهیم درآمد و مقام تورخان سلطان از اولین خاصگی و همسر به مقام دومین خاصگی و همسر رسید اما به این دلیل که او مادر شاهزاده ارشد ابراهیم بود همواره مورد محبت ابراهیم و کوسم سلطان بود اما در این دوره دارای رقیبان زیادی همچون هماشاه سلطان، ماه انور سلطان و شیوکر سلطان بود.

والده سلطان مقتدر[ویرایش]

تورخان سلطان پس از بر کناری همسرش سلطان ابراهیم از سلطنت با کمک مادر همسرش کوسم والده سلطان فرزندش سلطان محمد چهارم را به سلطنت رساند اما وی نتوانست نایب السلطنه شود و تنها به او لقب والده صغیر داده شد و به کوسم سلطان لقب والده کبیر داده شد و به دلیل تجربه بیشتر او نایب السلطنه شد. این امر موجب دشمنی میان دو والده سلطان شد و کوسم سلطان تصمیم گرفت که نوه خود را از سلطنت خلع کند و یا اینکه اورا مسموم کند، اما یکی از خاتون های حرم به نام ملک خاتون تورخان سلطان را از این توطئه باخبر ساخت و تورخان مانع این اتفاق شد. سرانجام کوسم سلطان شورشی برپا کرد که در آن تورخان سلطان تحت حمایت وزیراعظم و شیخ السلام و خاجگان حرم و سربازان و کوسم سلطان تحت حمایت ینی چری ها و ارکان دولت بود سرانجام کوسم سلطان کشته و تورخان سلطان، والده سلطان و نایب‌السلطنه پسرش شد.

نایب السلطنه[ویرایش]

تورخان سلطان از سال ۱۶۵۱ تا سال ۱۶۵۶ به مدت ۵ سال در راس قدرت و نایب السلطنه پسرش بود اما در این سال به دلیل کم تجربگی و ظعف در اداره امپراتوری بزرگ عثمانی قدرت خود را به وزیراعظم کوپورلو محمد پاشا منتقل کرد و خودش برای مدتی به ادرنه رفت، البته قدرت و نفوذ تورخان به عنوان والده سلطان بسیار زیاد قدرتمند بود و او هواره نفوذ بسیار زیادی بر پسر خود داشت و به وسیله پسرش و وزیراعظم امپراتوری عثمانی را ادار میکرد و به وسیله همین بر سر قدرت باقیماند و با مرگ تورخان سلطان سلطنت زنان به صورت رسما به پایان رسید البته عروسش گلنوس سلطان هم بعد از او زنی بسیار زیاد قدرتمندی بود و نفوذی بسیار زیادی بر سلطان محمد چهارم داشت.

فعالیت ها[ویرایش]

تورخان سلطان در سال ۱۶۵۸ دستور ساخت و ساز و کامل کردن مسجد ینی والده والده را که از زمان محمد سوم به مدت ۵۵ سال رها شده بود را صادر کرد البته اصل این بنا به فرمان صفیه سلطان پایه گزاری شده بود. او همچنین دو برج بسیار بزرگ در مرز های عثمانی ساخت که مانع هجوم دشمنان سرزمین های عثمانی شود. او برای ساخت این بنا ها بخش عظیمی از ثروت خود را خرج کرد.[۷] تورخان به مدت ۳۵ سال از زمان مرگ همسرش والده سلطان قدرتمند پسرش بود.

مرگ[ویرایش]

تورخان خدیجه سلطان در سال ۱۶۸۳ در سن ۵۵ سالگی در استانبول درگذشت و در مسجد ینی والده دفن گردید.[۸]

والده پیشین:
کوسم سلطان
تورخان سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت تورخان خدیجه والده سلطان
والده سلطان امپراتوری عثمانی

۲ سپتامبر ۱۶۵۱ تا ۴ اگوست ۱۶۸۳

والده پسین: دل‌آشوب سلطان
خاصگی پیشین:
عایشه سلطان
تورخان سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت تورخان خدیجه خاصگی سلطان
خاصگی سلطان امپراتوری عثمانی

۱۶۴۲–۱۶۴۸

خاصگی پسین: هماشاه سلطان
نایبه پیشین:
کوسم سلطان
تورخان سلطان
دولتلو عصمتلو عالیت الشان حضرت تورخان خدیجه والده سلطان
نایب السلطنه امپراتوری عثمانی

۱۶۵۱–۱۶۵۶

نایبه پسین: -

منابع[ویرایش]

  1. Natalia Yakovenko."Essays on History on Ukraine. From the Earliest Times until the End of the 18th Century". 1997.
  2. Ruth Barzilai-Lumbroso (2008). Turkish Men, Ottoman Women: Popular Turkish Historians and the Writing of Ottoman Women's History. ProQuest. ISBN 978-0-549-48355-7. This article also recounted Turhan Sultan's transformation from a 14-year-old Russian captive, presented to Kosem Sultan who had been the Valide Sultan at the time, to a powerful valide herself. 
  3. Marc David Baer (1 Sep 2011). Honored by the Glory of Islam: Conversion and Conquest in Ottoman Europe. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-979783-7. 
  4. Miriam Cooke; Erdağ M. Göknar; Grant Richard Parker (2008). Mediterranean passages: readings from Dido to Derrida. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-3183-0. 
  5. Thys-Senocak, p. 17
  6. Honored by the Glory of Islam: Conversion and Conquest in Ottoman Europe, p. 35
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Turhan Hatice Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بارگزاری ۲۹ اسفند ۱۳۹۵)
  8. مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Turhan Hatice Sultan، ویکی‌پدیا انگلیسی، دانشنامه آزاد (بار گزاری ۲۹ اسفند ۱۳۹۵)