منشأ زبان

منشا پیدایش زبان یکی از بحث‌انگیزترین موضوعات درباره انسان است به طوری که هیچ توافقی درباره زمان و یا مکان شکل‌گیری اولین نمودهای زبانی میان دانشمندان وجود ندارد. محدودیت‌های بسیاری برای آزمایش درباره آن وجود دارد و بسیاری از محققان آن را موضوع خوشایندی برای تحقیقات جدی نمی‌دانند. در سال ۱۸۶۶ میلادی بحث بی‌نتیجه در این باره تا آنجا پیش رفت که انجمن زبان‌شناسان پاریس بحث درباره پیدایش زبان را ممنوع کرد، ممنوعیتی که تاثیرش را تا قرن بیستم بر جوامع غربی حفظ کرد. امروزه حدس‌های بسیاری در این باره که زبان چگونه، چرا، کی و کجا پدید آمده‌است، زده می‌شود.

دیدگاه متفکران مسلمان

شرح اندیشه‌های اسلامی اولیه درباره منشأ زبان در برخی کتب اصول فقه و همچنین رساله‌های متأخرتر تحت عنوان «علم‌الوضع» آمده‌است. طبق نظر برنارد ویس، اندیشمندان مسلمان پنج دیدگاه را درباره منشأ زبان مطرح کرده‌اند: ۱. طبیعت‌گرایی: زبان ناشی از رابطه طبیعی عبارات زبانی و پدیده‌های خارجی‌ست. ۲. قراردادگرایی: زبان محصول نام‌گذاری جمعی و قراردادی پدیده‌هاست. ۳. خدادادگرایی: زبان از سوی خداوند به انسان بخشیده شده‌است. ۴. خداداد-قراردادگرایی: بخشی از زبان، هدیه خداوند است و بخش دیگر، نتیجه فرایند نام‌گذاری قراردادی‌ست. ۵. دیدگاه غیرمتعهد: خدادادگرایی و قراردادگرایی هیچ‌کدام محتمل‌تر از دیگری نیستند. پیروان مکتب معتزله بیشتر متمایل به قراردادگرایی بودند و پیروان مکتب اشاعره گرایش به خدادادگرایی داشتند.