کامن لا

نقشهٔ نظام‌های حقوقی مختلف.
آبی: رومی-ژرمنی، قرمز: کامن لا، سبز: حقوق عرفی، نارنجی: فقه (حقوق اسلامی)

نظام حقوقی کامن لا (به انگلیسی: Common law)‏ که به نظام رویهٔ قضایی و سابقهٔ قضایی هم معروف است اساساً حقوق ساختهٔ دست قضات است تا قوانین مصوب قوهٔ مقننه و اقدامات اجرایی قوهٔ مجریه.
قاضی در نظام حقوقی کامن لا به هنگام مطرح شدن دعوی جدید و در مواردی که طرفین در ماهیت دعوی اختلاف دارند به جای استفاده از مواد قانونی و اصول کلی حقوقی به مقایسهٔ عناصر دعوی مطرح شده با دعوی‌های رسیدگی شدهٔ قبلی می‌پردازد و در صورت شباهت بین عناصر دو دعوی حکم مشابه صادر می‌نماید. در غیر این صورت اگر قاضی تشخیص دهد که دعوی اخیر اساساً با دعوی سابق متفاوت است از آن قاعده عدول کرده و رأی جدید صادر می‌کند و چه بسا این رأی سابقهٔ جدیدی ایجاد نماید. این رویه پیروی از آرای گذشته (بگذار حکم جاری شود) (به انگلیسی: stare decisis)‏ نام دارد.

کامن لا اساس و پایهٔ حقوق انگلستان است و به جهت مشترک بودن این نظام برای همهٔ بخش‌های انگلستان و ولز آن را کامن لا می‌نامند. حدود ‎۱/۳ از نظام‌های حقوقی کنونی جهان که اکثرا کشورهای انگلیسی زبان می‌باشند از نظام حقوقی این کشور الگوبرداری کرده‌اند. دیگر کشورهایی که تابع این نظام هستند عبارتند از: ایالات متحده آمریکا، مالزی، سنگاپور، بنگلادش، پاکستان، سری‌لانکا، هند، کامرون، کانادا، ایرلند، نیوزلند، آفریقای جنوبی، زیمباوه، هنگ کنگ و استرالیا
فرا‌گیری و توسعهٔ حقوق کامن لا که کم‌تر به وسیلهٔ نظام حقوقی رومی-ژرمنی تحت تأثیر قرار گرفته و دارای رشد طبیعی بوده وام‌دار وجود مردانی هم‌چون براکتون، کک، و لیتلتون است.

منابع

• بارکر، دیوید و کولین پدفیلد. حقوق به زبان ساده. تهران: نشر میزان، ۱۳۸۷. شابک ‎۹۶۴-۷۸۹۶-۰۹-۳.