باشگاه فوتبال پاس تهران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از پاس)
پرش به: ناوبری, جستجو
پاس
نام کامل باشگاه فوتبال پاس تهران
لقب(ها) سبزقبایان[۱]
بنیانگذاری ۱۳۳۲ با نام شهربانی

۱۷ تیر ۱۳۴۲ با نام پاس[۲]

فروپاشی ۱۹ خرداد ۱۳۸۶[۳]
انتقال به پاس همدان
ورزشگاه شهید دستگردی
شهرک اکباتان، تهران
گنجایش ۸٬۲۵۰ نفر[۴]
مالک نیروی انتظامی
جمهوری اسلامی ایران
[۲]
مدیرعامل پرچم ایران مهرعلی باران‌چشمه[۵]
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
لباس اول
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
لباس دوم

باشگاه فوتبال پاس تهران، یک باشگاه فوتبال است که در سال ۱۳۳۲ در شهر تهران، ایران بنیانگذاری شده‌است. پاس پیش از سال ۱۳۴۲ شهربانی نام داشت. تیم فوتبال بزرگسالان این باشگاه در رسماً در تاریخ ۱۹ خرداد ۱۳۸۶[۳] فروپاشید و به شهر همدان منتقل شد. باشگاه فوتبال پاس همدان، پس از این انتقال هم اکنون در جام خلیج فارس به میدان می‌رود؛ و باشگاه پاس تهران همچنان در رده تیم‌های پایه فعال است و در لیگ فوتبال امیدهای تهران تیم دارد.[۶][۷][۸][۹] در روزهای آغازین سال ۱۳۸۸، خبر بازگشت پاس به تهران تکذیب شد.[۱۰] مالک این باشگاه از تاسیس تا فروپاشی پلیس ایران بود و آن را نماد ورزش پلیس می‌دانستند.[۶][۱۱]

باشگاه پاس یکی از قدیمی‌ترین و پرافتخارترین باشگاه‌های فوتبال در ایران بود. پاس با ۵ قهرمانی در لیگ فوتبال ایران پس از پرسپولیس و استقلال، سومین باشگاه پرافتخار این جام است و در زمان حیات خود همراه استقلال دومین باشگاه پرافتخار این جام بود. بیشتر شهرت این باشگاه در پی قهرمانی در جام باشگاه‌های آسیا در سال ۱۹۹۳ است. پاس ۴ بار نیز تا نیمه‌نهایی جام حذفی پیش رفت، اما هرگز نتوانست به دیدار پایانی برسد.[۱۲]

ورزشگاه خانگی پاس ورزشگاه شهید دستگردی بود که در شهرک اکباتان تهران قرار دارد.

محتویات

[ویرایش] تاریخچه

[ویرایش] بنیانگذاری و دو دهه نخست (۱۳۵۲-۱۳۳۲)

باشگاه شهربانی تهران در سال ۱۳۳۲ به دست عده‌ای از افسران پلیس تهران و دانشجویان دانشکده افسری، به رهبری سروان اسداللهی بنیانگذاری شد. این تیم که نخستین تمرین‌های خود را در زمین دانشکده افسری انجام داد و متشکل از دانشجویان دانشکده افسری بود، در همان سال ۱۳۳۲ به مقام نایب قهرمانی مسابقات قهرمانی نیروهای مسلح دست یافت. در آن زمان مربی تیم شهربانی بهمن شهیدی بود.[۲]

در ۱۷ تیر ۱۳۴۲، با تلاش سروان فریدون صادقی و جمعی دیگر از دوستداران ورزش در پلیس، باشگاه با نام پاس به ثبت رسید.[۲]

نخستین بازی رسمی پاس در سال ۱۳۴۳ برابر تیم فوتبال کوروش انجام شد. بازیکنان پاس در آن بازی فرامرز ظلی، حسن حبیبی، محمد رنجبر، حشمت مهاجرانی، محمدعلي مالکيان، رسولی، یزدانیان، محمدمعییریان، محمود یاوری، همایون شاهرخی، یینه‌ورزان و پرویز میرزاحسن بودند.[۲] این بازی با نتیجه ۱-۱ پایان یافت و تک گل پاس _که نخستین گل رسمی تاریخ باشگاه بود_ را محمد معییریان به ثمر رساند.[۱۳]

در سال ۱۳۴۵ اساسنامه باشگاه پاس به تصویب رسید. پاس پس از شرکت در مسابقات رسمی و غیررسمی مختلف آماده حضور در جام منطقه‌ای شد. پاس در دو سال حضور در جام منطقه‌ای، دو مقام نایب قهرمانی به دست آورد.[۱۴] آن‌ها در سال ۱۳۴۹ پس از تاج[۱۵] و در سال ۱۳۵۰ پس از پرسپولیس دوم شدند. در این سال محمد صادقی با ۸ گل بهترین گلزن پاس بود.[۱۶]

[ویرایش] دوران جام تخت جمشید (۱۳۵۷-۱۳۵۲)

جام تخت جمشید در سال ۱۳۵۲ تاسیس شد. این جام تا آن زمان معتبرترین جام فوتبال در ایران بود. پاس در تمامی ادوار این جام شرکت کرد و توانست در ۲ دوره آن به قهرمانی برسد. پس از این ۲ قهرمانی پاس همراه با پرسپولیس پرافتخارترین باشگاه لیگ فوتبال ایران بود. پاس پس از سومی در سال ۱۳۵۲، چهارمی در ۱۳۵۳ و تکرار سومی در ۱۳۵۴، دو سال متوالی (۱۳۵۵ و ۱۳۵۶) قهرمان جام تخت جمشید شد.[۱۴][۱۷] در دهه ۱۹۷۰ میلادی (به جز دو سال نخست) کنفدراسیون فوتبال آسیا، جام باشگاه‌های آسیا را برگزار نمی‌کرد،[۱۸] از این رو پاس در این جام شرکت نکرد.

در دوران جام تخت جمشید، حسن حبیبی مربی[۲] و همایون شاهرخی کاپیتان[۱۴] بودند. حبیب شریفی، اسماعیل نوربخش، محسن هوشنگی، مائیس میناسیان، مجید حلوایی، حسین کازرانی، ایرج دانایی‌فرد، مهدی دینورزاده، محمد صادقی و رضا قفلساز نیز بازیکنان کلیدی پاس در این سال‌ها بودند.[۱۹][۲۰] جام تخت جمشید ۱۳۵۷، با انقلاب هم‌زمان شد و نیمه‌کاره ماند. پاس تا هفته سیزدهم این بازی‌ها چهارم بود و حسین فرکی، مهاجم پاس نیز آقای‌گل جام بود.[۲۱]

[ویرایش] دهه نخست بعد از انقلاب (۱۳۶۹-۱۳۵۸)

[ویرایش] واپسین فصل پاس تهران (۱۳۸۶-۱۳۸۵)

۱۱ بازیکن آغازگر آخرین بازی تاریخ باشگاه پاس تهران، بازی با استقلال، ۷ خرداد ۱۳۸۶ در ورزشگاه آزادی با حضور ۲۰٬۰۰۰ تماشاگر. مربی پاس در این بازی همایون شاهرخی بود.[۲۲][۲۳]

پاس در آخرین سال حیات خود روزگار خوبی را سپری نکرد. پس از جدایی مصطفی دنیزلی، مجید جلالی که یک بار پاس را در فصل ۸۳-۸۲ به قهرمانی لیگ برتر رسانده بود، به عنوان مربی برگزیده شد.[۲۴][۲۵] تا هفته چهاردهم، پاس با ۴ برد، ۴ مساوی و ۶ باخت در میان ۱۶ تیم در جایگاه یازدهم قرار داشت.[۲۶] با وجود برد ۱-۰ برابر استقلال اهواز در هفته چهاردهم، جلالی دقایقی پس از بازی برکنار شد و همایون شاهرخی جایگزین وی شد.[۲۷] این در حالی بود که غیاثی، مدیرعامل باشگاه پس از تغییر مربی اعلام کرد که جلالی هفته پیش برکنار شده بود.[۲۸]

پاس با شاهرخی تا پایان فصل ۳ برد، ۹ تساوی و ۴ باخت دیگر به دست آورد و دهم شد.[۲۹] آخرین بازی پاس برابر استقلال بود که با نتیجه ۱-۱ پایان یافت. مصطفی چترآبگون آخرین گلزن تاریخ پاس تهران بود.[۳۰]

[ویرایش] فروپاشی و انتقال به همدان

همچنین ببینید: باشگاه فوتبال پاس همدان

پس از پایان فصل ۸۶-۸۵ باشگاه پاس تهران به شهر همدان منتقل شد.[۳۱] در ابتدا خبرهایی درباره غیرقانونی بودن این انتقال منتشر شد،[۳۲][۳۳][۳۴] سپس اعلام شد باشگاه بدون دریافت پول به شهدای همدان هدیه شده‌است.[۳۱][۳۲] ابتدا قرار بود باشگاه با نام شهدای الوند همدان به همدان منتقل شود،[۳۵] اما پاس همدان (مخفف پیروزی، استقامت، سرافرازی) نام گرفت.[۳۶] بر اساس تفاهم‌نامه‌ای میان نیروی انتظامی و باشگاه پاس همدان، باشگاه پاس همدان می‌تواند همچنان از بازیکنان مشمول خدمت سربازی استفاده کند.[۳۷] انتقال پاس به همدان، زمینه‌ساز انتقال صباباتری به قم و پیکان به قزوین شد.[۳۸][۳۹]

فروپاشی پاس تهران و ایجاد پاس همدان که نخستین تجربه طرح انتقال باشگاه‌های تهرانی به شهرهای دیگر بود، یک جنجال در رسانه‌های ایران به وجود آورد و مخالفان بسیاری[۳۲][۴۰][۴۱][۴۲][۴۳][۴۴][۴۵] داشت. کاظم اولیایی،[۴۶][۴۷] مدیرعامل باشگاه پاس همدان، حمیدرضا حاجی‌بابایی نماینده همدان در مجلس شورای اسلامی، بهروز مرادی،[۳۱] استادار همدان و کیومرث هاشمی[۳۱] نایب رئیس سازمان تربیت بدنی از موافقان اصلی این انتقال بودند که همگی آنان در این انتقال نقش داشتند.

عادل فردوسی پور در مقاله‌ای درباره فوتبال ایران در مجله ورلدساکر نوشت: «سران باشگاه پاس تهران با اعلام انتقال باشگاه به شهر همدان که هیچ تیم دسته برتری را در اختیار ندارد، فوتبال کشور را حیرت زده کردند.»[۴۸]

[ویرایش] نام، نماد و رنگ

نام باشگاه در ابتدا شهربانی بود و در سال ۱۳۳۲ به پاس دگرگون شد. پاس یک واژه در زبان پهلوی به معنای احترام، رعایت ادب و نگهبانی است[۴۹] که در زبان فارسی نیز کاربرد دارد. این نام می‌تواند به واژه‌ای انگلیسی (به انگلیسی: Pass) که در فوتبال اصطلاح رساندن توپ به بازیکنان هم‌تیمی است هم اشاره داشته باشد. پس از انتقال به همدان، قرار شد نام باشگاه مخفف سه واژهٔ پیروزی، استقامت و سرافرازی باشد.[۳۶]

Team colours
Kit body collarblack.png
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
لباس پاس در جام تخت جمشید ۱۳۵۵

به دلیل سبز بودن رنگ لباس باشگاه، آنان را سبزقبایان لقب داده‌بودند.[۱] رنگ کلی لباس پاس سبز بود و گاهی سفید نیز در آن به کار می‌رفته‌است.[۱۳] هم‌اکنون، بازیکنان پاس همدان نیز سبز و سفید می‌پوشند.[۵۰]

نماد باشگاه پاس تهران، یک حرف پ در زمینه سبزرنگ بود که بالای آن عبارت (به عربی: "قُوَ عَلي خِدمتِكَ جَوارحي"، به معنای: اعضای بدن مرا، در راه خدمت به خودت نیرومند کن.) نوشته شده‌بود.[۱۳] این عبارت بخشی از دعای کمیل نوشته علی ابن ابیطالب است.[۵۱] پس از انتقال به همدان، عبارت بالای نماد برداشته شد و در کنار حرف پ، طرحی از آرامگاه ابن سینا قرار گرفت.

[ویرایش] فصل‌های پایانی

نوشتار اصلی: فهرست فصل‌های باشگاه فوتبال پاس تهران

جدول زیر عملکرد کلی پاس در دوران لیگ برتر (۱۳۸۶-۱۳۸۰) را نشان می‌دهد.

فصل رتبه جام حذفی جام باشگاه‌ها
۸۱-۱۳۸۰ ۴ام
۱/۸ پایانی
راه نیافت
۸۲-۱۳۸۱ ۲وم
۸۳-۱۳۸۲ ۱ام
۱/۴ پایانی
۸۴-۱۳۸۳ ۶ام
۱/۴ پایانی
۱/۴ پایانی
۸۵-۱۳۸۴ ۲وم
۱/۴ پایانی
راه نیافت
۸۶-۱۳۸۵ ۱۱ام
۱/۸ پایانی

[ویرایش] ورزشگاه

ورزشگاه خانگی پاس تهران، ورزشگاه شهید دستگردی بود. این ورزشگاه در شهرک اکباتان تهران و در همسایگی ورزشگاه راه‌آهن قرار دارد.

زمین ورزشگاه دستگردی متعلق به اداره اوقاف بود. با تلاش‌های فریدون صادقی این زمین به قیمت ۲۰۰٫۰۰۰ تومان از اوقاف اجاره ۹۹ ساله شد. در سال ۱۳۵۰ نقشه ثبتی این زمین تهیه شد[۲] و در حدود سال ۱۳۵۲ ساخت دیوار و ایجاد سکوی شیبدار بتونی آغاز شد. پس از انقلاب؛ تا سال ۱۳۷۹ که بار دیگر طراحی پروژه آغاز شد، ساخت ورزشگاه متوقف بود. در سال ۱۳۸۱، ورزشگاه با ۸٫۲۵۰ نفر گنجایش بازگشایی شد. پاس در دوران لیگ برتر در این ورزشگاه به میدان می‌رفت.[۴] هم اکنون مسابقات تیم استیل آذین تهران در لیگ برتر و همچنین تمرینات تیم فوتبال استقلال تهران در این ورزشگاه انجام می‌شود.

[ویرایش] هواداران

با وجود باشگاه‌های پرسپولیس و استقلال در شهر تهران، پاس تیم سوم شهر بود و هواداران کمی داشت. در بیشتر بازی‌های خانگی پاس در دوران لیگ برتر _جز بازی‌هایی مانند لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۰۵_ هواداران کمی به ورزشگاه می‌رفتند. یکی از بازی‌های تاریخی که ورزشگاه دستگردی پر شد، بازی برابر استقلال اهواز در هفته پایانی فصل ۸۳-۱۳۸۲ بود که با برد ۵-۰ و قهرمانی پاس در لیگ برتر همراه شد. در این بازی، از سربازان و نیروهای پلیس برای پر کردن ورزشگاه استفاده شد و علی شفیع‌زاده، مدیرعامل استقلال اهواز ورزشگاه دستگردی را پادگان و جهنم نامید.[۵۲] در سال‌های آغازین تاسیس نیز، وضع تماشاگران همین گونه بود و نفربرهای ارتش، دانشجویان پلیس را برای تشویق به ورزشگاه می‌بردند.[۵۳][۵۴] یکی از استدلال‌های موافقان انتقال پاس به همدان، کم تماشاگر بودن این تیم در تهران و داشتن هوادار در صورت انتقال به همدان بود.

[ویرایش] بازیکنان

برای دیدن بازیکنان باشگاه پاس تهران، رده:بازیکنان باشگاه پاس تهران را ببینید.

[ویرایش] بازیکنان نامدار

۱۳۵۲-۱۳۳۲

۱۳۵۷-۱۳۵۲

۱۳۸۰-۱۳۷۰

۱۳۸۶-۱۳۸۰

جواد نکونام، در ۱۸۷ بازی لیگ برای پاس ۴۲ گل زد.

[ویرایش] بازیکنان خارجی

پاس در تمام تاریخ خود تنها ۴ بازیکن خارجی داشت. عیسی ترائوره نخستین بازیکن خارجی پاس بود که در روز ۲۲ شهریور ۱۳۸۳؛ در هفته یکم لیگ برتر فوتبال ایران ۸۴-۸۳ نیمه دوم بازی پاس برابر برق شیراز به میدان رفت.[۵۵] در لیگ برتر ۸۶-۸۵، به دلیل استفاده همزمان و غیرقانونی پاس از هر ۴ بازیکن خارجی خود یک امتیاز به عنوان جریمه کم شد.[۵۶]

# نام کشور پست دوران بازی بازی[۵۷] گل
۱ عیسی ترائوره پرچم مالی هافبک ۱۳۸۶-۱۳۸۳ ۵۰ ۵
۲ احمد کاظم عصاد پرچم عراق مدافع ۱۳۸۶-۱۳۸۳ ۴۹ ۰
۳ هملت مخیتاریان پرچم ارمنستان هافبک ۱۳۸۶ ۱۷ ۱
۴ گئورگ کاسپاروف پرچم ارمنستان دروازه‌بان ۱۳۸۶ ۱۰ ۰
منبع

مسابقات لیگ برتر وبگاه رسمی باشگاه فرهنگی ورزشی سپاهان
iplstats.com

[ویرایش] مربیان

نوشتار اصلی: فهرست مربیان باشگاه فوتبال پاس تهران

[ویرایش] مربیان برجسته

نام دوران جام‌ها
کشوری آسیایی جمع
لیگ حذفی جام
باشگاه‌ها
پرچم ایران حسن حبیبی
۱۳۵۶-۱۳۵۱
۲
۰
۰
۲
پرچم ایران فیروز کریمی
۱۳۷۱-۱۳۶۸
۱۳۷۵
۱۳۸۰
۲
۰
۱
۳
پرچم ایران مجید جلالی
۱۳۸۳-۱۳۸۲
۱۳۸۵
۱
۰
۰
۱

[ویرایش] افتخارات

[ویرایش] کشوری

[ویرایش] بین‌المللی

[ویرایش] غیررسمی

  • جام فدراسیون فوتبال ایران[۱۳]
    • قهرمان: ۱۳۵۷

[ویرایش] پانویس

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ عابدی، گیتی. «دنیزلی! انگیزه‌ات کجا رفت؟». فوتبال میدیا. بازبینی‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ ۲٫۵ ۲٫۶ ۲٫۷ ۲٫۸ ۲٫۹ «آشنايی با باشگاه پاس (۱۳۸۶-1332)». همشهری آنلاین. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۸۸. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «امتياز تيم فوتبال بزرگسالان پاس‌ ‌رسماً به همدان انتقال يافت‌‌». روزنامه اطلاعات، یكشنبه 20 خرداد 1386 ; شماره 23930. بازبینی‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸. 
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ «مجموعه شهید دستگردی تهران». وبگاه تبیان، ۲۱ خرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ تیر ۱۳۸۸. 
  5. «کلیه فعالیت‌های باشگاه پاس تهران به همدان انتقال یافت». روزنامه دنيای اقتصاد، ۱۱ تیر ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ رحیمی، سلیمان. «به زودی مردم همدان با افتخار و همدلی برگزار می‌کنند: جشن بزرگ حضور در لیگ برتر». روزنامه هگمتانه، ۱۸ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۴ خرداد ۱۳۸۸. «فقط امتیاز تیم فوتبال بزرگسالان در لیگ برتر به شهدای الوند واگذار شده‌است و تیم فوتبال پاس در سایر رده‌های سنی همچون سابق به فعالیت خود ادامه خواهد داد.... پاس نماد نیروی انتظامی است و در تورنمنت‌های قهرمانی کشور و مسابقات ارتش‌ها با قدرت شرکت خواهد کرد.» 
  7. «تیم پاس قهرمان امیدهای تهران شد». روزنامه آفتاب یزد، شماره 2085. بازبینی‌شده در ۴ خرداد ۱۳۸۸. 
  8. «در یک دیدار دوستانه، پاس همدان امروز میزبان امید پاس تهران است». روزنامه هگمتانه، ۱۸ بهمن ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۴ خرداد ۱۳۸۸. 
  9. شکوهی، محمدرضا. روزنامه خبر ورزشی، ش. شماره ۳۴۵۱ (۳۱ فروردین ۱۳۸۸): صفحه ۴. 
  10. «هیئت فوتبال همدان اعلام کرد انتقال باشگاه پاس به تهران کذب است». وبگاه رسمی باشگاه پاس همدان، ۲۰ فروردین ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  11. «مصاحبه با جواد نکونام». iranfootballonline.com. بازبینی‌شده در ۴ خرداد ۱۳۸۸. «پاس نماد نیروی انتظامی است و نمی‌دانم مدیران این مجموعه بزرگ چگونه حاضر شدند نماد پلیس را حداقل در ورزش واگذار کنند.» 
  12. «راه سبز و امیدهای آبی». روزنامه همشهری، دوشنبه ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۳؛ شماره ۳۳۶۷. بازبینی‌شده در ۵ تیر ۱۳۸۸. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ ۱۳٫۳ «پاس تهران». iranmania.com. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۸۸. 
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ ۱۴٫۳ ۱۴٫۴ صاحبدل، مهدی. «جام باشگاههای ایران». پارس‌اسپورت. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۸۸. 
  15. صاحبدل، مهدی. «دومین دوره - ۱۳۴۹ (منطقه‌ای)». پارس‌اسپورت. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۸۸. 
  16. صداقت، فرهاد. ۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱). چاپ اول. تبریز، شهریور ۱۳۸۱. صفحه ۸۷. ISBN 964-06-1693-1. 
  17. صداقت، فرهاد. ۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱). چاپ اول. تبریز، شهریور ۱۳۸۱. صص ۸۹ تا ۹۳. ISBN 964-06-1693-1. 
  18. پاینده، محمدجواد. سابقهٔ نمایندگان ایران در جام‌های باشگاهی آسیا: جام پنجم، آرزوی ایرانی. . روزنامه همشهری، ش. شماره ۴۷۹۴ (۲۸ اسفند ۱۳۸۷): صفحه ۲۱. 
  19. «هفتمین دوره - 1355، لیگ تخت جمشید». پایگاه اطلاع رسانی ورزش پارس[پیوند مرده]. بازبینی‌شده در ۱۴ فروردین ۱۳۸۸. 
  20. «هشتمین دوره - 1356، لیگ تخت جمشید». پایگاه اطلاع رسانی ورزش پارس[پیوند مرده]. بازبینی‌شده در ۱۴ فروردین ۱۳۸۸. 
  21. صداقت، فرهاد. ۳۴ سال با پرسپولیس (از سال ۴۷ تا سال ۸۱). چاپ اول. تبریز، شهریور ۱۳۸۱. ص ۹۴. ISBN 964-06-1693-1. 
  22. «اسامی بازیکنان تیم پاس تهران؛ هفته سی‌ام لیگ برتر ۸۶-۸۵». وبگاه رسمی باشگاه فولاد مبارکه سپاهان، ۷ خرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  23. «Paas TEH 1 - 1 Esteghlal TEH»(انگلیسی)‎. IPLstats.com، ۷ خرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  24. «بازگشت به شاهرخی!». آفتاب نیوز، ۱۳ آذر ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸. «اما تمام این وقایع باعث نشد که او قید رویای مربیگری در آسیا را بزند و پس از جلسه‌ای 8 ساعته با مدیرعامل پاس، شرایط را برای همکاری مجدد مساعد دید.» 
  25. «جلالی سرمربی پاس تهران شد». شریف نیوز. بازبینی‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  26. «جدول مسابقات لیگ برتر باشگاهای ایران در فصل ۱۳۸۶-۱۳۸۵هفته 14». وبگاه رسمی باشگاه فوتبال سپاهان. بازبینی‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  27. «مجید جلالی برکنار شد». خبرگزاری فارس، ۱۰ آذر ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  28. «جلالی هفته پیش برکنار شده بود». آفتاب نیوز، ۱۰ آذر ۱۳۸۵. بازبینی‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  29. «جدول مسابقات لیگ برتر باشگاهای ایران در فصل ۱۳۸۶-۱۳۸۵هفته ۴۰». وبگاه رسمی باشگاه فوتبال سپاهان. بازبینی‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  30. «گلهای بازی پاس-استقلال هفته سی‌ام لیگ برتر ۸۶-۸۵». وبگاه رسمی باشگاه فوتبال سپاهان. بازبینی‌شده در ۴ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  31. ۳۱٫۰ ۳۱٫۱ ۳۱٫۲ ۳۱٫۳ «تیم فوتبال پاس به استان همدان واگذار شد». خبرگزاری فارس، ۱۰ خرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  32. ۳۲٫۰ ۳۲٫۱ ۳۲٫۲ «آخرین تحولات انتقال پاس به همدان». روزنامه همشهری، ۱۲ خرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  33. «انتقال پاس منع قانونی ندارد». وبگاه الف، ۲۰ خرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  34. «حاج بابایی: تمام مسیرهای قانونی طی شده‌است». روزنامه اعتماد ملی، ۲۸ تیر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  35. «همدان در تب تیمداری». وبگاه تبیان، ۲۰ خرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  36. ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ «حاجی‌بابایی خواستار نامگذاری شهدای الوند به پاس همدان شد». خبرگزاری فارس، ۲ تیر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  37. «جای نگرانی نیست / از بازیکنان مشمول خدمت سربازی استفاده می‌کنیم». خبرگزاری مهر، ۲۲ خرداد ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  38. «ثبت سند یک تیم به نام استان دیگر هیچ کجا سابقه ندارد، چرا استانها خودشان اقدام نمی‌کنند؟». avaxnet.com، ۲۸ تیر ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  39. «فقط استقلال وپرسپولیس در تهران می‌مانند؟!». آفتاب نیوز، ۶ اسفند ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  40. «برای فوتبال پاس و آرزوهایش؛ به تو دلخوش هستیم، قلبمان را نشکن». روزنامه هگمتانه، ۲۰ آبان ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  41. امینی، مسعود. «تعارف کردن تاج خار». روزنامه اعتماد، ۳ تیر ۱۳۸۶ شماره 1424. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  42. «مایلی کهن: فوتبال جنگ نیست». وبگاه تبیان، ۱۲ تیر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. «وی با انتقاد از تصمیمات کلان مسئولان ورزش کشور که زمینه را برای انتقال تیم‌های تهرانی به شهرستان‌های مختلف فراهم می‌آورند، اظهار داشت: پاس را به همدان فرستادند و قرار است صباباتری را هم به شهری دیگر بفرستند. به راستی برای چه این انتقالات صورت می‌گیرد. برای اینکه فوتبال رشد کند؟ یعنی با این کار قرار است بخشی از مشکلات فوتبال برطرف شود؟ حال اگر یکی از این تیم‌ها از لیگ برتر سقوط کرد، تکلیف چه می‌شود؟! آن وقت قرار است چه اقدامی صورت بپذیرد؟!» 
  43. اسماعیلی، میثم. «رویاهای مرد کروات در هگمتانه». روزنامه جام جم، ۷ خرداد ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  44. «یحیی‌زاده: سرعت انتقال امتیاز پاس فوق تصور بود!». روزنامه اعتماد ملی، ۲۸ تیر ۱۳۸۶ شماره 416. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  45. تولد عجیب. . روزنامه خبرورزشی، ش. ویژه‌نامه نوروز ۸۷، صفحه ۴۲. 
  46. «انتقال پاس به همدان فواید بسیاری برای استان داشته‌است». خبرگزاری فارس، ۲۴ تیر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  47. «اولیایی: پاس برای همیشه منتقل شد». سرمایه.نت، ۲۴ تیر ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۶ اردیبهشت ۱۳۸۸. 
  48. فردوسی‌پور، عادل. The great divide. . مجله وردساکر. ترجمهٔ رشید سعدلو، اکتبر ۲۰۰۸، صفحه ۶۲ (ترجمه کامل مقاله به فارسی در خبرگزاری ایسنا). 
  49. شهزادی، رستم. واژه‌نامه پازند. چاپ چاپ اول. تهران: انتشارات فروهر، ۱۳۸۶. صفحه ۱۰۳. ISBN 964-6320-36-8. 
  50. «از بازی با کاور تا انتقال بازیکنان پاس با تاکسی به ورزشگاه!». خبرگزاری تابناک، ۱۶ بهمن ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸. 
  51. «چهل حدیث ورزشی». پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه علمیه خواهران. بازبینی‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۸۸. 
  52. «مدعی‌العموم وارد می‌شود». روزنامه همشهری، دوشنبه ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۳؛ شماره ۳۳۶۷. بازبینی‌شده در ۵ تیر ۱۳۸۸. 
  53. وزیری، شهرام. ««پاس» و حوصله 44 ساله فوتبال ما». روزنامه اعتماد، ۲ تیر ۱۳۸۶؛ شماره 1423. صفحه ۱۷. بازبینی‌شده در ۵ تیر ۱۳۸۸. 
  54. یونسی‌پور، پیام. «شناسنامه‌شان مخدوش شد». روزنامه جام جم، ۳ تیر ۱۳۸۸؛ شماره 2592. صفحه 13. بازبینی‌شده در ۵ تیر ۱۳۸۸. 
  55. «اسامی بازیکنان تیم پاس تهران (هفته 1 فصل ۸۴-۸۳)». وبگاه رسمی باشگاه فرهنگی ورزشی سپاهان. بازبینی‌شده در ۵ تیر ۱۳۸۸. 
  56. «هیات منصفه سازمان لیگ فوتبال یک امتیاز از تیم پاس تهران کسر کرد». خبرگزاری فارس، ۱ فروردین ۱۳۸۶. بازبینی‌شده در ۱۱ تیر ۱۳۸۸. 
  57. در گل‌ها و بازی‌ها، تنها بازی‌های لیگ برتر فوتبال ایران شماریده شده‌است.
  58. «پایان لیگ برتر فوتبال؛ پاس قهرمان شد». روزنامه همشهری، سه‌شنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۳، شماره ۳۳۶۸. 
  59. فوجیوکا، آتسوشی و کینگ، یان. «Afro-Asian Club Championship»(انگلیسی)‎. بنیاد آماری سند.ورزش.فوتبال. بازبینی‌شده در ۴ خرداد ۱۳۸۸. 

[ویرایش] پیوند به بیرون

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ باشگاه فوتبال پاس تهران موجود است.

[ویرایش] رسمی

[ویرایش] هواداران

پیشین:
پرسپولیس
جام تخت جمشید
۱۳۵۵
۱۳۵۶
نخستین و دومین قهرمانی
پسین:
ناتمام
پیشین:
-
جام آزادگان
۱۳۷۰
۱۳۷۱
سومین و چهارمین قهرمانی
پسین:
سایپا
پیشین:
الهلال عربستان
جام باشگاه‌های آسیا
۱۹۹۳
نخستین قهرمانی
پسین:
تای‌فارمرز بانک
پیشین:
سپاهان
لیگ برتر
۸۳-۱۳۸۲
پنجمین قهرمانی
پسین:
فولاد
ابزارهای شخصی

گویش‌ها
فضاهای نام
عملکردها
گشتن
چاپ/برون‌بری
جعبه‌ابزار
زبان‌های دیگر