سانچارک

ولسوالی سانچارک در شرق ولایت سرپل قرار دارد.

سانچارَک یا سَنگچارَک یا سَنچارَک و یا سانچایرَک یکی از ولسوالی‏‌های (شهرستان) ولایت سرپل، افغانستان است. این ولسوالی در شرق ولایت سرپل قرار دارد. سانچارک در شصت کیلومتری شهر سرپل قرار دارد. ولسوالی سانچارک از شرق با ولایت بلخ هم‌مرز است. شهر تکزار مرکز این ولسوالی است. ولسوالی سانچارک ۱٬۰۸۹ کیلومتر مربع مساحت داشته و بر اساس اطلاعات دفتر انستیتیوت انکشاف دهات افغانستان، متشکل از ۱۶۷ روستا و بر اساس اطلاعات محلی دارای ۱۴۱ روستا است.

نامگذاری سانچارک

پوهاند محمد حسین یمین درباره نام گذاری سانچارک می‏نویسد به گونه ایی که در آثار متقدمان و جغرافیه نگاران پیشین آمده است و این شهر را «سان»، «اسان» و «سانج» ضبط کرده اند معلوم می شود که نام اصلی آن همین «سان» و «چارک» ناحیه‏ی دیگری در جوار آن بوده که بعدا با ناحیه «سان» پیوسته و سان چارک شده است، این نکته را تقی زاده نیز تایید کرده است.

«سان» که دارای معانی مختلف می باشد، دو معنای آن در مورد تسمیه این شهر درست می نماید یکی سامان و اسباب و لوازم و ارزاق و دوم معنای عرضه شدن لشکر یعنی سان دیدن فوج. در ارتباط به معنای نخستین، چون سرپل یا انبار، شهری بزرگ و معروف و مدتی زیاد محل تجمع بازرگان و حتی بارگه (بندر) بوده است ممکن این ناحیه سرپل به اعتبار مرکزیت تجارتی دارای ذخایر اشیا و انبار مواد بوده و از این رهگذر به سان مسمی شده است.

با ارتباط به معنای دوم که چون سرپل یا انبار از یک طرف مرکز یا پایتخت شاهان فریغونی بوده و از جانب دیگر مرکز اداره ابومسلم خراسانی و محل فعالیت های نظامی وی علیه حکومت امویان بوده است با این شواهد می‏توان تخمین کرد که این ناحیه مرکز نظامی و محل سان دیدن آل فریغون و یا ابومسلم خراسانی بوده باشد. و چارک شاید منطقه همجوار آن بوده که بعدتر به این ناحیه پیوسته است و یک ناحیه دونامه شده است که شهرکهای دونامه در کشور افغانستان بسیار بوده است از جمله مثلا: «سیغان و کهمرد»، «مدر وموی»، «روی دوآب»، «کران و منجان» ...

بعضا در مورد وجه تسمیه سان چارک روایتی را نیز ارائه کرده‏اند بدین گونه که گویند چون یکی سیر سنگ چارک، شانزده سیر کابل = چارسیر مزارشریف بوده است بنابران این ناحیه را از اینکه یک چارک آن برابر با سیر دیگر جای است آن را سنگ چارک گفته اند.

در بعضی از منابع «سنگچارک» را فرح افزا گفته اند آن هم به جهت اینکه ناحیه سنگ چارک به هفت تگاب منقسم شده و هر یک از تگابها دارای مناظر ویژه، زیبا و دیدنی است از انرو با صفت «فرح افزا» موصوف شده است.

همچنین سید علی نقی میر حسینی در کتاب سانچارک در بستر زمان می ‏نویسد که در حدود قرن 13 هجری اصطلاح شاعرانه خرم فزا جای واژه سانچارک را می گیرد و در منابع این دوره به این به نام ثبت می گردد.

جغرافیا

ولسوالی سانچارک از ۷ تگاب (دره) اصلی و چند تگاب فرعی تشکیل شده است. جویبار، ده مرده و مسجد سبز، انگشت شاه، چارو، پاله، اُلمَ و آبخور تگاب‌های اصلی منطقهٔ سانچارک را تشکیل می‌دهند. از تگاب‌های فرعی هم می‌توان مَلک، دره زَمچی و خاسار را نام برد.

آب و هوا

ولسوالی سانچارک به صورت عمومی دارای آب‌وهوای معتدل است.

تاریخچه

پوهاند محمد حسین یمین در کتاب افغانستان تاریخی درباره سانچارک آورده است که این ناحیه در جنوب شرق سرپل و در شمال کوهستانات آن موقعیت دارد. اشکال العالم، اصطخری و ابن حوقل (قرن چهارم هجری) این شهر را سان گفته و از شهرهای جوزجانان به حساب آورده اند، یاقوت حموی و معین الدین اسفزاری آن را از دهکده های بلخ دانسته اند و همه آن را شهری دارای بستانها و باقهای انگور، آبهای روان و آبادان وصف کرده اند مؤلف حدود العالم نیز این شهر را سان ضبط کرده، گوید که ناحیتی آبادان است و از وی گوسپند بسیار خیزد.

در جغرافیای موسی خورنی مورخ ارمنی (قرن ششم میلادی) به شکل «سان» آمده است. مارکوارت (ص ۸۶) آن را «سان و صهارک» و اما یعقوبی «سان و صمعاکن» ثبت کرده است و در بابرنامه به شکل «سان وچارک» آمده است. این شهر امروز «سانچارک» و «سنگ چارک» گفته می شود.

سنگ چارک در برخی آثار «سانج» هم آماده است و شکل نسبتی آن را «سانجی» (به فتح سوم) آورده اند. سعید نفیسی با اشاره به ادعای خاورشناسان و بویژه شفر کلمه سانج را با سابخ با (باوخا) دانسته و آن را نسخه بدل شادیاخ گفته است. اما به قول استاد خلیلی سانج همان سان چارک و شادیاخ شکل متحول شادیان می باشد که نزدیک بلخ و مزارشریف در یکی از دره های مستحکم و شاداب واقع شده و اکنون نیز به همین نام موسوم و آثار باستانی در آن مشهود است.

در کتاب تذکره مقیم خانی نوشته محمد یوسف منشی در سال 1116 هجری قمری، سانچارک در صفحه 157 به صورت «سنگ چاریک» آمده است. همچنین در صفحات 270 و 272 این کتاب به صورت «سان جاریک» نوشته شده است.

اقتصاد

این ولسوالی به عنوان عمده ترین منطقه تولید كشمش، قالین و قالینچه می باشد.

سیاست

در حال حاضر سخی داد ولسوال (فرماندار) سانچارک می‏باشد. همچنین عبدالحکیم بیک نیز قومندان امنیه (رئیس پلیس) این ولسوالی می‏باشد.

مردم شناسی

جمعیت ولسوالی سانچارک حدود ۸۷٬۶۷۰ تن بوده است. بر اساس اطلاعات موجود از این تعداد ۴۴٬۲۸۷ تن مرد و ۴۳٬۳۸۳ تن زن هستند. جمعیت ولسوالی سانچارک متشکل از چهار قوم (تاجیک ۶۰٪، ازبک ۳۰٪، هزاره ۸٪ و پشتون ۲٪) است.

تعلیم و تربیه

در مجموع ۲۴٬۰۰۰ هزار دانش‌آموز دختر و پسر در ولسوالی سانچارک مشغول فراگیری و آموزش هستند. همچنین 65 باب مکتب نیز در این ولسوالی فعال است.

صحت

در سانچارک دو کلنیک، یکی در منطقه اوقاف و یکی در شهر تکزار فعال است.

حمل و نقل

در ولسوالی سانچارک حدود ۱۸ کیلومتر سرک جغل اندازی شده وجود دارد. همچنین ۲۳۲ کیلومتر از سرک‏‌های این ولسوالی خامه است.

جستارهای وابسته

• ولایت سرپل
• تکزار
• فرح افزا

پیوند به بیرون

• جمهوری اسلامی افغانستان، وزارت احیاء و انکشاف دهات، برنامهٔ ملی انکشاف ساحوی، پلان انکشافی ولسوالی سانچارک ولایت سرپل.

• Afghanistan Provincial Development Plan, Provincial Profile of Sar-i-Pul, UNAMA

• وبگاه رسمی مقام ولایت سرپل

منابع

• میر حسینی، سید علی نقی (1388)، سانچارک در بستر زمان، قم: اشراق.
• یمین، محمد حسین (1380)، افغانستان تاریخی، کابل: انتشارات کتاب.