ولایت کاپیسا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۰۰′ شمالی ۶۹°۴۲′ شرقی / ۳۵.۰° شمالی ۶۹.۷° شرقی / 35.0; 69.7

ولایت کاپیسا
تصویری از ولایت کاپیسا
اطلاعات کلی
نام رسمی : ولایت کاپیسا
کشور : افغانستان Flag of Afghanistan.svg
مردم
جمعیت ۴۰۶٬۲۰۰ نفر[۱]
تراکم جمعیت: ۱۹۵
نفر بر کیلومتر مربع
زبان‌های گفتاری: فارسی
جغرافیای طبیعی
مساحت: ۱۸۴۲ کیلومتر مربع


کاپیسا نام کوچکترین ولایت از ولایت‌های افغانستان است. مساحت این ولایت ۱۸۷۱ کیلومتر مربع است[۲] جمعیت این ولایت ۴۰۶٫۲۰۰ نفر است. از این بین ۸۰٪ تاجیک، ۸٪ پشتون و ۱۰٪ پشه‌ای هستند.[۳][۴] همچنین در این ولایت ۲٪ جمعیت نیز از هزاره‌ها و نورستانی‌ها هستند.

در این ولایت بتازگی دانشگاهی به نام دانشگاه البیرونی آغاز بکار کرده‌است.

واحدهای اداری[ویرایش]

Districts of Kapisa.

این ولایت دارای واحدهای اداری زیر است:

پیشینه[ویرایش]

پیشینه کاپیسا به دوران کنشکای بزرگ امپراتور کوشانی و همچنان دوران بودایی یونان باختری می‌رسد که کاپیسا در آن زمان به عنوان پایتخت تابستانی کنشکا انتخاب شده بود.
خمزرگر یکی از مرکزهای مهم آیین بودایی بوده و دو تندیس یافت‌شده بودا که از نشانه‌هایش آتش زبانه می‌کشد و از کف پایش آب فوران می‌کند از موری خمزرگر و دومی از سنجن بدست آمده‌است.

بگرام به محل شهر قدیمی در افغانستان اطلاق می‌شود که مورخان چینی آن را کیپیش و جغرافی‌نگاران یونانی کاپیسا یاد کرده‌اند. خرابه‌های آن در شصت کیلومتری جنوب غربی کابل واقع است و بین بستر رودخانه و باریک آب قرار دارد. در جلگه کاپیسا یا کوه دامن و بخصوص در برج عبدالله که آن را قلعه شاهی نامیده‌اند، توسط موسیو فوشه و مسیوها گن فرانسوی حفریاتی شده و آثار زیادی از تمدن بودایی در آن محل بدست آمده‌است. هیوئن تسنگ زائر چینی در خاطرات خود می‌نویسد که کاپیسا رویهمرفته دارای صد معبد و ششهزار شمن (راهب) بودایی بوده‌است.[۵]

کورش (۵۳۰ - ۵۸۰ ق م) بنیان‌گذار حکومت هخامنشیان، از طریق گدروزیا به سرزمین هند حمله‌ور شد، اما تنها موفق به تصرف پاروپامیساده که بین هندوکش و رخج قرار داشت شد. پلینی چنین گزارش می‌کند که شهر مشهور کاپیسا (بگرام) در این حملات با خاک یکسان شد.[۶]

براساس گفتهٔ تاریخ‌نویسان چینی رئیس قبیله کوشان در سال‌های ۳۹ تا ۲۷ ق. م. کیو-تسیو-کیو نام داشت که پس از پیروزی بر چهار قبیلهٔ دیگر خود را کوشان‌شاه خواند. کیو-تسیو-کیو یا کوجولا کره کردفیزس پس از تصرف همهٔ ایالت بلخ با سپاه خود از هندوکش گذشت و نواحی کابل و کاپیسا را گشود و پس از آن تا کنارهٔ چپ رود سند پیش رفت و این سرزمین‌ها را از دست آخرین پادشاهان سکائی، جانشینان گندفر به درآورد و بنیاد شاهنشاهی کوشانی را در مشرق استوار کرد.[۷]

گروه طالبان در ۱۱ مهر ۱۳۷۵ ولایت کاپیسا را بدون مقاومتی تصرف کردند. این ولایت پس از گفتگوهای طالبان با فرماندار کاپیسا سقوط کرد.[۸]

جغرافیا[ویرایش]

ولسوالی تگاب در ولایت کاپیسا.

از سوی شرق کاپیسا ولایت لغمان در سمت غرب آن ولایت پروان، شمال آن ولایت پنجشیر و بطرف جنوب آن ولایت کابل قرار دارد. دریای (رودخانه) پنجشیر از شمال به سوی جنوب و جنوب شرق در جریان بوده ولایت کاپیسا را از ولایت پروان جدا می‌سازد. کوه‌های سنجن، خمزرگر، ریگ‌روان، بولغین و شیرخان‌خیل در این ولایت قرار گرفته‌اند.

اقلیم کاپیسا سرد و خشک معتدل است. میانگین سالانه بارندگی آن در حدود ۴۰۰ ملی‌متر می‌باشد. حیوانات وحشی مانند: شغال، خرس قهوه‌ای، کفتار خطدار و پلنگ در ارتفاعات کوهبندها و کوه‌های نجراب زیست دارند.
خاک کاپیسا از خاک‌های چمنی و دشتی ترکیب گردیده‌است و منابع معدنی در ولایت کاپیسا عبارت است از ابرک، آهن و بریلیم.

آبیاری در این ولایت به وسیله جوی‌هایی صورت می‌گیرد که از رودخانه پنجشیر، رود شتل و رودخانهٔ غوربند سرچشمه می‌گیرند. نهرهای بزرگ این ولایت که در ولسوالی‌های مرکزی آن قرار دارد عبارت از نهر خواجه، نهر رزاق، نهر ریگروان و نهر افغان می‌باشد.

فراورده‌های کشاورزی در این ولایت عبارت از گندم، جو، جواری (ذرت)، برنج، پنبه و میوه‌های انگور، انار، توت، زردآلود، خربوزه و تربوز. بیشتر مردم کاپیسا کشاورز و مالدار (دامدار) هستند و حیوانات اهلی از قبیل شتر، گاو، گوسفند، بز، اسب و خر را نگهداری می‌نمایند.

مردم[ویرایش]

دبستانی در کاپیسا که در آن پلیس افغانستان در حال آمادگی برای برنامه فعالیت مدنی است.

مردم کاپیسا از اقوام تاجیک، پشتون و پشه‌ای هستند که اکثریت آن را تاجیک‌ها تشکیل می‌دهد و به زبان‌های فارسی (دری)، پشتو، پشه‌ای و پراچی صحبت می‌کنند. منازل مردم این سرزمین بشکل دیوار خشتی، سقف چوبی، دیوار سنگی و سقف چوب‌پوش ساخته می‌شود.

در ولایت کاپیسا شخصیت‌هایی چون: میرمسجدی‌خان غازی، آخوندزاده محمد غلام غلامی مولف «جنگنامه غلامی» و... در دوران جنگ‌های افغان و انگلیس، محمد ربیع گلبهاری ملک الشعرای عصر اکبرشاه در هندوستان، صاحبداد کوهستانی ملک الشعرای عصر امیر عبدالرحمن.همچنان عبدالکریم خان کوهستانی و وزیر عبدالرحیم خان نایب سالار، شهید مولوی عبدالوهاب، شهید استاد عبدالصبور فرید، مرحوم مولوی پروانه سنتیار،حبیب الللا کلکانی، زندگی می‌کردند.

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ولایت کاپیسا موجود است.
  1. AREU "The Afghan Research Newsletter" Issue 25. April/May 2010
  2. Kapisa provincial profile
  3. Kapisa provincial profile
  4. Kapisa Province: A COIN Case Study in Afghanistan
  5. مشکور، محمد جواد: تحقیقی در تاریخ ادیان: دین بودا در ایران باستان. در: نشریه: «بررسی‌های تاریخی» تیر ۱۳۴۶ - شماره ۸
  6. خادمی ندوشن، فرهنگ: مروری کوتاه بر تاریخ شرق ایران از دوره هخامنشیان تا مرگ اسکندر. در نشریه: «دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران» زمستان ۱۳۸۱ - شماره ۱۶۴ (علمی-پژوهشی). ص۴۸۳.
  7. مولایی افغانستانی، محمد سرور: کوشانیان در شاهنامه فردوسی. در نشریه: «یغما» تیر ۱۳۵۴ - شماره ۳۲۲.
  8. ملکی، قاسم: گاه‌شمار: رویدادهای کشورهای مستقل مشترک‌المنافع در پاییز ۱۳۷۵. در نشریه: «مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز» زمستان ۱۳۷۵ - شماره ۱۶
  • Afghanistan Information Management Service. 2003. Afghanistan, Kapisa province. [Kabul]: AIMS.

پیوند به بیرون[ویرایش]