شهرستان خاش

شهرستان خاش یکی از شهرستانهای استان سیستان و بلوچستان است. مرکز این شهرستان، شهر خاش است. جمعیت این شهرستان بر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۶۷٫۸۵۱ نفر بوده‌است .

ریشه نام

خاش : خوش آب و هوا خاش یا خوش در زبان فارسی به معنی مادر زن هست.(ف. دهخدا)

تقسیمات کشوری

شهرستان خاش با مساحت ۲۳۱۰۵ کیلومتر مربع در مرکز استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان ۱۸۰ کیلومتر است. این شهرستان دارای تعداد ۲ مرکز شهری و ۳ بخش، ۱۱ دهستان و ۷۹۹ آبادی دارای سکنه‌است.

• بخش مرکزی شهرستان خاش
  • دهستان پشتکوه (خاش)
  • دهستان سنگان
  • دهستان کارواندر
  • دهستان کوه سفید (خاش)
  • دهستان اسماعیل آباد
  • دهستان کولکو

شهر: خاش

• بخش نوک‌آباد
  • دهستان اسکل آباد
  • دهستان تفتان جنوبی
  • دهستان گوهرکوه
  • دهستان نازیل
  • بخش دهپابید

شهرها: نوک‌آباد

• بخش ایرندگان
  • دهستان ایرندگان
  • اسپه

عوارض طبیعی

ارتفاعات، رودخانهها، قنات، چاه و چشمه‌ها (اعم از فصلی و غیر فصلی) سرچشمه رودخانه و منتهی به کوه تفتان از نظر تقسیم بندی حوزه‌ای آبریز ایران شهرستان خاش را ۵ محدوده مطالعاتی در بر می‌گیرد که قمستهایی از سه حوزه آبریز اصلی یعنی حوزه‌های کویر ولت، جازموریان و ماشکید را در بر می‌گیرد. این محدوده عبارت‌اند از:

• دشتهای خاش و پشتکوه از حوزه ماشکید
• دشتهای گوهرکوه و آبخوان از حوزه آبریز کویر لوت
• محدوده‌های ایرندگان و کارواندر از حوزه آبریز جازموریان

در این شهرستان تقریباً تمام بهره برداری آب توسط منابع آب زیرزمینی صورت می‌گیرد و رودخانه‌های منطقه عموماً فصلی می‌باشند. خاش یعنی غیرت

آب و هوا

شهرستان خاش دارای آب و هوای گرم و خشک می‌باشد. میانگین بارش سالانه در این شهرستان ۹/۱۷۴ میلی متر و متوسط دمای آن از ۷ درجه سانتیگراد الی ۳۷ درجه سانتی گراد در تغییر است.وخوش آب وهواترین منطقه این شهردامنه های کوه تفتان می باشدکه به دوقسمت منطقه سنگان-کولکو و منطقه تمندان-کوشه می باشد.

پیشینه تاریخی

خاش امروزی در نزدیکی شهر قدیمی خاش قرار دارد که تاریخ پیدایش آن به پیش از حکومت نادرشاه می‌رسد. این شهر تا قبل از نادرشاه به علت ناامنی چندان اعتباری نداشت اما نادر شاه ضمن سرکوبی راهزنان، این منطقه را امن کرد و بعدها قلعه‌هایی ساخته شد و بدین ترتیب خاش رو به توسعه و آبادانی گذاشت و از شکل یک روستا خارج شد و آرام آرام سیمای شهر به خود گرفت.

زبان و مذهب

مردم شهرستان خاش به زبان بلوچی تکلم می‌کنند و لهجه خاشی اصیل و زبان فارسی که اکثر انها سیستانی اندنیز رایج است. ۸۶/۹۹ درصد جمعیت آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند که همه 90درصدسنی و10 شیعه میباشند که بیش از 1درصدشیعیان خاش بلوچ اند هستند.

گردشگری

آتشفشان تفتان، دریاچه سر دریا واقع در ارتفاعات تفتان، روستای کوشه، مسجد جامع، درخت توت در روستای گلنگور در حومه نوک آباد، تخت رستم، سرو کهنسال سنگان، قلعه حیدرآباد، قلعه روستای ناصری، قلعه کمال آباد، ایرندگان،قلعه ایرندگان، قبرستان هفتاد سال، سرو کهنسال ده پابید، بازارچه سرپوشیده، مناره مسجد جامع.روستای تاریخی کولکو

صنایع دستی

• سوزن دوزی
• سکه دوزی و آیینه دوزی
• گلیم و پتش بافی
• تولیدات حصیری
• سیاه‌چادر بافی.

صنعت و معدن

تعداد صنایع موجود شهرستان خاش، ۳۱ واحد می‌باشد که تعداد – واحد آن در نقاط روستایی و تعداد – واحد بقیه در نقاط شهری مستقر می‌باشند. درسال ۱۳۸۲ تعداد ۳ کارگاه فعال مسئولیت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده‌ترین معادن موجود در سطح این شهرستان عبارت‌اند از: آهک و مارن، پوزولان، لاشه ساختمانی، تالک، کرومیت. سهم شهرستان از کارگاه‌های معدنی فعال استان ۲۰ درصد می‌باشد. میزان تولیدات اسمی سالانه گروه معدنی غیر فلزی ۵۰۰۰۰ تن می‌باشد که ۴۱/۲ درصد تولیدات معدنی کل استان را به خود اختصاص داده‌است.