ایرانشهر (سیستان و بلوچستان)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
یران شهر
ایرانشهر
Ghaleh naseri.jpg
کشور Flag of Iran.svg ایران
استان سیستان و بلوچستان
شهرستان ایرانشهر
بخش مرکزی
نام(های) دیگر گدروزیا فهره فهلفهره یا فهرج
نام(های) قدیمی پهره
مردم
جمعیت ۱۰۰۶۴۷
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۵۹۱ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۳۲
میانگین بارش سالانه ۱/۵۳
اطلاعات شهری
شهردار مهندس امینی فرد
ره‌آورد خرما، هندوانه، خربزه، طالبی
پیش‌شماره تلفنی ۰۵۴۷
تابلوی خوش‌آمد به شهر
به ایرانشهر شهر ولایت خوش آمدید

ایرانشهر یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. که نام قدیم آن پهره بود.

شهرستان ایرانشهر در ناحیه مرکزی بلوچستان با مساحتی بالغ بر ۳۰۲۰۰ کیلومتر مربع و با ارتفاع متوسط۵۹۱ متر از سطح دریا در فاصله ۳۴۵ کیلو متری مرکز استان سیستان و بلوچستان واقع و ۱۵ درصد وسعت استان را به خود اختصاص داده‌است. و ازشهرهای ایران که دارای فرمانداری ویژه می‌باشد.

این شهرستان از شمال به شهرستان‌های خاش، از شرق به سراوان، از جنوب غربی نیکشهر و ازطرف جنوب به چابهارواز طرف غرب به استان کرمان (بم) و دشت جازموریان محدود است.

شامل ۴ بخش (مرکزی، بمپور، بزمان و دلگان) و شهرهای ایرنشهر، بزمان، گلمورتی و ۱۰ دهستان (حومه، بمپور شرقی بمپور غربی، دامن، ابتر، آب رئیس، بزمان، دگان، هودیان و جلگه چاه هاشم) می‌باشد.

از مهمترین ارتفاعات این شهرستان می‌توان به رشته کوههای بزمان اشاره نمود که با ارتفاع ۳۴۹۷ متر از سطح دریا پس از کوه تفتان مرتفع ترین ناهمواری استان سیستان و بلوچستان محسوب می‌گردد. کوه خضر نیزاز مهمترین قله‌های رشته کوههای بزمان می‌باشد.

آب و هوای این شهرستان بواسطه وجود مناطق کوهستانی و مناطق پست شدیداً تحت تاثیر عوارض جغرافیایی و پستی و بلندی‌های متنوع آن می‌باشد ولی عموماً دارای آب و هوای گرم و خشک و گاهی شرجی بوده که تحت تاثیر بادهای موسمی منطقه قرار دارد. متوسط درجه حرارت در تابستان ۴۵ درجه و حداقل دما در زمستان ۲ درجه سانتی‌گراد بالای صفر می‌باشد.

موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای طبیعی[ویرایش]

پیشینه تاریخی[ویرایش]

نام اولیه و کهن ایرانشهر پره، پهره و معرب آن فهره می‌باشد که با توجه به متون مورخان (ایرانی و غیر ایرانی) باستان به این ناحیه گدروزیا یا بلوچستان جنوبی اطلاق می‌شده‌است. مورخان و جغرافی نویسان اسلامی نیز از این مکان با عنوان فهره و یا فهلفهره یا فهرج در ناحیه مکران یاد نموده‌اند نام کنونی ایرانشهر از قدیم‌الایام به عنوان یکی از کانونهای استقرار بشر تا کنون مطرح بوده‌است به گونه‌ای که در تمامی نقاط این شهرستان می‌توان شواهد متعددی از آثار سکونت بشر یافت نمودسایت‌های باستانی همچون بمپور، چاه حسینی، خوراب، اسپیدژ، سعید آباد، دامن و.... از این جمله‌اند ایرانشهر در دوره‌های تاریخی و اسلامی نیز از شکوه و رونق خاصی برخوردار بوده‌است به گونه‌ای که قلعه بمپور از دوران تاریخی (ساسا نیان) و شمار فراوانی قلعهاز دوره اسلامی همچون بمپور، ابتر، ناصری، دامن و... گواه بر این مداعا است. بمپور در دوره افشاریان تا قاجاریه بعنوان مرکز حکمرانی بلوچستان جنوبی (مکران) ایفای نقش می‌نموده‌است. به گونه‌ای که ایالت کرمان و مکران بلوچستان به مرکزیت بمپور توسط حاکمی واحد اداره می‌شده‌است. اما پس از دوره قاجار با مرکزیت یافتن ایرانشهر بعنوان مرکز شهرستان ایرانشهر و ساخت قلعه‌ای عظیم در ان بمپور به یکباره اقتدار نظامی و سیاسی و حکمرانی خود را از دست داده و مرکزیت و مقر حکومت بلوچستان از بمپور به ایرانشهر انتقال و از این پس شهر به سرعت رشد نموده و گسترش می‌یابد.

پیشینه پژوهش‌های باستان شناختی شهرستان ایرانشهر[ویرایش]

شهرستان ایرانشهر بواسطه قرار گیری در شاه راه ارتباطی فرهنگ‌های بزرگ پیش از تاریخ منطقه، در بردارنده مجموعه‌ای از کهن ترین، با ارزش ترین و مهمترین سایت‌های باستانی و تاریخ می‌باشد.

با توجه به سابقه مطالعات باستان شناختی پژوهشگران و محققان داخلی و خارجی در اسپیدژ و چگرد مهمترین کانون‌های استقراری با فرهنگهای بمپور و جازموریان در منطقه شناسایی گردید که در نوع خود از نظر تنوع آثار و تکنیکهای فنی بکار رفته در هزاره‌های چهارم و سوم ق. م بی نظیر می‌باشد.

مذهب در ایرانشهر[ویرایش]

مذهب مردم ایرانشهر اغلب حنفی (سنی) واندکی شیعه مذهب می‌باشند.

مذهب درایرانشهر
مذهب درصد
حنفی
  
۸۰٪
شیعه دوازده امامی
  
۲۰٪
شافعی
  
۰٪
حنبلی
  
۰٪
اسماعیلیه
  
۰٪

زبان و لهجه در ایرانشهر[ویرایش]

اولین محققی که لهجه‌های بلوچی را بیشتر بطور سیستماتیک مورد مطالعه قرارداد ویلهلم گیگر Wilhelm Geiger بود. او بلوچی را به دو لهجه اصلی تقسیم کرده و بلوچی شمالی (سرحدی) و بلوچی جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به گروههای شرقی و غربی و بلوچی شمالی را به گروههای شمالی و جنوبی که بترتیب توسط طوایف لغاری Leghلri و مری Mari نمایندگی می‌شدند تقسیم کرد. گیگر برای نشان دادن تفاوت لغوی لهجه‌ها به این واقعیت اشاره می‌کند که بلوچی شمالی به میزان بالایی از زبانهای هندی همسایه لغت اقتباس می‌کند در حالیکه بلوچی جنوبی بیشتر دارای لغات اقتباس شده با ریشه فارسی می‌باشد.(ترجمه و نقل از جهانی (۸۹))

یکی دیگر از محققین لهجه‌های بلوچی “سر جرج گریرسون” Sir George Grierson می‌باشد. او لهجه‌های بلوچی را به شرقی و غربی تقسیم کرد. وی معتقد بود که بلوچی غربی در محدوده حکومتی بریتانیا دارای سه لهجه می‌باشد و آنهارا بر اساس منطقه عمده‌ای که در آن صحبت می‌شوند، لهجه کراچی karلči، کیچی kیči و پنجگوری panjguri نامید.

محقق برجسته دیگری که بصورت سیستماتیک لهجه‌های بلوچی را مطالعه کرده است پروفسور جوزف الفنبین Josef Elfenbein می‌باشد، او در کتاب “زبان بلوچی، لهجه شناسی بامتن” برای نشان دادن تفاوت بین لهجه‌های مختلف، لیستی شامل آواشناسی، دستور (صرف و نحو) و لغت تهیه کرده و آنرا بعنوان معیار مقایسه شباهت‌ها و تمایز لهجه‌ها بکار برده است. در اینجا فقط به چند مورد از ویژگیهای خاص این لهجه‌ها بر اساس معیار الفنبین اکتفا می‌کنیم. (نقشه جغرافیایی لهجه‌ها)[۱]

زبان و لهجه در ایرانشهر اغلب لهجه بلوچی آنهم از نوع ایرانشهری'سربازی'لاشاری'سرحدی'و... می‌باشد. وزبان فارسی و گویش سیتانی نیز در این شهر موجود می‌باشد. و سایرلهجه‌های کشور نیز وجود دارد.

زبان‌های گفتاری درایرانشهر
زبان درصد
فارسی
  
۲۵٪
زبان بلوچی
  
۷۰٪
کرمانی و کردی
  
۴٪
ترکی
  
۱٪

شعر و موسیقی محلی[ویرایش]

موسیقی ایرانشهر طی سالیان دراز گرما بخش شادی و شور مردم این سامان بوده‌است سازه‌هایی مثل قیچک، رباب، بنجو، تمبورک، و دهلک و سازهای ضربی مانند تشت و کوزه که خاص منطقه‌است وسعتی در خور توجه به موسیقی این خطه داده‌است. دهل و سرنا از دیگر سازهای رایج بویژه در منطقه دلگان رونق افزای جشن و سرور می‌باشد. از انواع موسیقی در شهرستان می‌توان موسیقی‌های رزمی، مجلسی و عرفانی و حماسی را نام برد.

از استادان و هنرمندان بنام ایرانشهر می‌توان از استاد شیر محمد اسپندار نوازنده دونلی و ماشالله بامری آهنگساز و نوازنده تنبورک؛ غلامرسول دینار زهی خواننده و نوازنده موسیقی بلوچی و قادر بخش آبسالان شاعر معاصر نام برد.

پوشاک[ویرایش]

پوشش مردان و زنان بلوچ بسیار ساده و در عین حال زیبا و مناسب برای اقلیم بلوچستان می‌باشد. عموماً پوشاک مردان بلوچ شامل یک پیراهن بلندو شلوار گشاد و بسیار پرچین به همراه دستار یا لنگی بردور سر می‌باشد. پوشاک زنان بلوچ نیز تقریباً مشابه پوشاک مردان است با این تفاوت که بخشهایی از سر آستین، سر پارچه و قسمت پیش و جلوی پیراهن را با قطعات پارچه با زیبا ترین نقش‌های بومی و محلی رنگارنگ سوزن دوزی شده و تزئین نموده‌اند، رنگ و نقش این تزئینات سوزن دوزی شده در مناطق مختلف بلوچستان اندکی با هم متفاوت می‌باشد.

بازیهای محلی[ویرایش]

تنوع و تعدد بازی‌های سنتی در بلوچستان گسترده‌است برخی از این بازیها عبارتند از اشکاتلی، تلکی، هپت سنگ، هدکان رو، لکرشانکی، سرسره بازی و....

بیمارستانهای ایرانشهر[ویرایش]

نام بیمارستان آدرس
بیمارستان خاتم الانبیا بلوار خاتم الانبیا
بیمارستان ایران کیلومتر پنج بزرگراه ایرانشهر بمپور
بیمارستان خاتم الانبیا

دانشگاههای ایرانشهر[ویرایش]

  • دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر
  • -دانشگاه آزاد ایرانشهر
  • -دانشگاه ولایت ایرانشهر
  • -دانشکاه پیام نور ایرانشهر
  • -دانشگاه کشارزی ایرانشهر
  • -دانشگاه فرهنگیان ایرانشهر
  • -دانشگاه علمی کاربردی ایرانشهر

بلوار وخیابان‌های مهم ایرانشهر[ویرایش]

  • -بلوارامام خمینی (مصلی)
  • -بلواربلوچ (خاتم)
  • -بلوارمعلم
  • -بلوار کشاورز
  • -بلوار هنرمندان
  • -بلوار شهید بهشتی (غریب آباد)
  • -بلوار ابوذر
  • -خیابان امام خمینی
  • -خیابان طالقانی
  • -خیابان شهید مالکی
  • -خیابان فردوسی
  • -خیابان نور
  • -خیابان آزادی
  • -خیابان مولوی
  • -خیابان فارابی
  • -خیابان حافظ
  • -خیابان درزاده
  • -خیابان الزهرا
  • -خیابان فارابی
  • -خیابان فرهنگ

میدان‌های مهم ایرانشهر[ویرایش]

  • -میدان جمهوری اسلامی
  • -میدان خاش
  • -میدان ولایت
  • -میدان آزادگان
  • -میدان قدس
  • -میدان مادر
  • -میدان سرباز
  • -میدان امام حسین (فلکه ارتش)
  • -میدان عاشورا

محله‌های ایرانشهر[ویرایش]

  • -کارگر
  • -جگرد
  • -غریب آباد
  • -نوک آباد
  • -نوک آباد سرهنگ
  • -اسدآباد
  • -سردرگان
  • -زیباشهر
  • -سجادشهر
  • -گمرک (راهنمایی رانندگی قدیم)
  • -محله سربازیها
  • -چاه جمال
  • -شهرک بافت بلوچ
  • -شهرک شهیدنامجو(فلکه امام حسین(ارتش))
  • -مکمراد
  • -کوشکوک

پارک و فضای تفریحی ایرانشهر[ویرایش]

نام پارک خیابان
پارک فجر خیابان شهید مالکی
پارک شهدا خیابان نور
پارک بوستان فلکه سرباز
پارک بعثت خیابان آزادی جنوبی

هتل‌ها[ویرایش]

تالار قصر ایرانشهر
  • -هتل ایرانشهر آدرس ایرانشهر خیابان فارابی
  • -هتل اسلامی (نیمه فعال) آدرس ایرانشهر تقاطع طالقانی وفردوسی
  • -هتل تالار قصرآدرس ایرانشهر تقاطع طالقانی وآزادی

حمل و نقل[ویرایش]

فاصلهٔ ایرانشهر با شهرهای بزرگ[ویرایش]

Flag of Iran.svg

نام شهر فاصله (کیلومتر)
تهران 1550
رشت 1850
گرگان ۱۸۴۵
مشهد ۱۲۷۶
بندر عباس ۷۶۶
اصفهان ۱۲۱۳
اهواز ۱۷۸۲
شیراز ۱۱۲۳
یزد ۹۱۳
کاشان ۱۲۸۴
خرمشهر ۱۷۳۶
بجنورد ۱۵۲۹
یاسوج ۱۲۹۷
باجگیران ۱۵۰۸
کرمانشاه ۱۸۶۶
مهاباد ۲۱۴۱
کرمان ۵۵۲
همدان ۱۶۷۷

موقعیت استراتژیکی ایرانشهر[ویرایش]

جاذبه‌های گردشگری[ویرایش]

تصویر سراسرنمای  اقلعه ناصریهایرانشهر
تصویر سراسرنما از قلعه ناصری
تصویر سراسرنمای  بیت رهبریایرانشهر
تصویر سراسرنما از بیت رهبری
شهرستان قلعه رود خانه اماکن فرهنگی موزه
ایرانشهر قلعه ناصری
قلعه پیشین
قلعه بمپور
رود خانه دامن بیت رهبری در زمان تبعید موزه قلعه ناصری

صنایع دستی[ویرایش]

سوزن دوزی، سفالگری، سکه دوزی، نقاشی و…[۱]

ورودی و خروجی راه های ایرانشهر[ویرایش]

بزرگرا ایرانشهر بمپور
  • -جاده ایرانشهر،خاش،زاهدان
  • -جاده ایرانشهر،سرباز،پیشین،چابهار
  • -جاده ایرانشهرابتر سراوان
  • -جاده ایرانشهرنیکشهرچابهار
  • -بزرگراه ایرانشهربمپور بزمان دلگان

فرودگاه[ویرایش]

فرودگاه ایرانشهر
IATA: SDGICAO: OICS
خلاصه
موقعیت ایرانشهر، بلوچستان، ایران
ارتفاع از
سطح دریا
۵۹۱ پا / ۱۸۰ متر
مختصات ۲۷°۱۳′۴۳.۳۵″ شمالی ۶۰°۴۳′۰۴.۳۴″ شرقی / ۲۷.۲۲۸۷۰۸۳° شمالی ۶۰.۷۱۷۸۷۲۲° شرقی / 27.2287083; 60.7178722

فرودگاه ایرانشهر در شهر ایرانشهر در استان سیستان و بلوچستان واقع شده‌است.

دهستان های مهم[ویرایش]

اسفند-رمشک جلگه ی چاه هاشم

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
  • نام شهردار
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «جشنواره فرهنگی زن بلوچ بر‌گزار می‌شود». کانون زنان ایرانی، ۲۴ اردیبهشت ۱۳۸۷. بازبینی‌شده در ۱۶ مه ۲۰۰۸.