ایرانشهر (سیستان و بلوچستان)

برای دیگر کاربردها، ایران‌شهر (ابهام‌زدایی) را ببینید.

ایرانشهر ایرانشهر
ایرانشهر °۶۰٫۶۹شرقی °۲۷٫۲۰شمالی / ۶۰٫۶۹;۲۷٫۲۰
اطلاعات کلی
کشور	ایران
استان	سیستان و بلوچستان
شهرستان	ایرانشهر
بخش	مرکزی
نام(های) قدیمی	پهره
مردم
جمعیت	۱۰۰٬۶۴۲
زبان‌ گفتاری	بلوچی ,سیستانی وسایرفارسها
مذهب	اهل سنت 60درصد,شیعه40درصد
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۵۵۱ متر

ایرانشهر یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. که نام قدیم آن پهره بود.

موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای طبیعی

شهرستان ایرانشهر در ناحیه مرکزی بلوچستان با مساحتی بالغ بر ۳۰۲۰۰ کیلومتر مربع و با ارتفاع متوسط۵۹۱ متر از سطح دریا در فاصله ۳۴۵ کیلو متری مرکز استان سیستان و بلوچستان واقع و ۱۵ درصد وسعت استان را به خود اختصاص داده‌است.

این شهرستان از شمال به شهرستان‌های خاش, از شرق به سراوان, از جنوب به شهرستان‌های سرباز و نیکشهر و از غرب به استان کرمان و دشت جازموریان محدود است.

شامل ۴ بخش (مرکزی, بمپور, بزمان و دلگان) و شهرهای ایرنشهر, بزمان, گلمورتی و ۱۰ دهستان (حومه, بمپور شرقی بمپور غربی, دامن, ابتر, آب رئیس, بزمان, دگان, هودیان و جلگه چاه هاشم) می‌باشد.

از مهمترین ارتفاعات این شهرستان می‌توان به رشته کوههای بزمان اشاره نمود که با ارتفاع ۳۴۹۷ متر از سطح دریا پس از کوه تفتان مرتفع ترین ناهمواری استان سیستان و بلوچستان محسوب می‌گردد. کوه خضر نیزاز مهمترین قله‌های رشته کوههای بزمان می‌باشد.

آب و هوای این شهرستان بواسطه وجود مناطق کوهستانی و مناطق پست شدیدا تحت تاثیر عوارض جغرافیایی و پستی و بلندی‌های متنوع آن می‌باشد ولی عموما دارای آب و هوای گرم و خشک و گاهی شرجی بوده که تحت تاثیر بادهای موسمی منطقه قرار دارد. متوسط درجه حرارت در تابستان ۴۵ درجه و حداقل دما در زمستان ۲ درجه سانتی‌گراد بالای صفر می‌باشد.

پیشینه تاریخی

نام اولیه و کهن ایرانشهر پره, پهره و معرب آن فهره می‌باشد که با توجه به متون مورخان (ایرانی و غیر ایرانی) باستان به این ناحیه گدروزیا یا بلوچستان جنوبی اطلاق می‌شده‌است. مورخان و جغرافی نویسان اسلامی نیز از این مکان با عنوان فهره و یا فهلفهره یا فهرج در ناحیه مکران یاد نموده‌اند نام کنونی ایرانشهر از قدیم الایام به عنوان یکی از کانونهای استقرار بشر تا کنون مطرح بوده‌است به گونه‌ای که در تمامی نقاط این شهرستان می‌توان شواهد متعددی از آثار سکونت بشر یافت نمودسایت‌های باستانی همچون بمپور, چاه حسینی, خوراب, اسپیدژ, سعید آباد, دامن و.... از این جمله‌اند ایرانشهر در دوره‌های تاریخی و اسلامی نیز از شکوه و رونق خاصی برخوردار بوده‌است به گونه‌ای که قلعه بمپور از دوران تاریخی (ساسا نیان) و شمار فراوانی قلعهاز دوره اسلامی همچون بمپور, ابتر, ناصری, دامن و... گواه بر این مداعا است. بمپور در دوره افشاریان تا قاجاریه بعنوان مرکز حکمرانی بلوچستان جنوبی (مکران) ایفای نقش می‌نموده‌است. به گونه‌ای که ایالت کرمان و مکران بلوچستان به مرکزیت بمپور توسط حاکمی واحد اداره می‌شده‌است. اما پس از دوره قاجار با مرکزیت یافتن ایرانشهر بعنوان مرکز شهرستان ایرانشهر و ساخت قلعه‌ای عظیم در ان بمپور به یکباره اقتدار نظامی و سیاسی و حکمرانی خود را از دست داده و مرکزیت و مقر حکومت بلوچستان از بمپور به ایرانشهر انتقال و از این پس شهر به سرعت رشد نموده و گسترش می‌یابد.

پیشینه پژوهش‌های باستان شناختی شهرستان ایرانشهر

شهرستان ایرانشهر بواسطه قرار گیری در شاه راه ارتباطی فرهنگ‌های بزرگ پیش از تاریخ منطقه، در بردارنده مجموعه‌ای از کهن ترین، با ارزش ترین و مهمترین سایت‌های باستانی و تاریخ می‌باشد.

با توجه به سابقه مطالعات باستان شناختی پژوهشگران و محققان داخلی و خارجی در اسپیدژ و چگرد مهمترین کانون‌های استقراری با فرهنگهای بمپور و جازموریان در منطقه شناسایی گردید که در نوع خود از نظر تنوع آثار و تکنیکهای فنی بکار رفته در هزاره‌های چهارم و سوم ق. م بی نظیر می‌باشد.

شعر و موسیقی محلی

موسیقی ایرانشهر طی سالیان دراز گرما بخش شادی و شور مردم این سامان بوده‌است سازه‌هایی مثل قیچک, رباب, بنجو, تمبورک, و دهلک و سازهای ضربی مانند تشت و کوزه که خاص منطقه‌است وسعتی در خور توجه به موسیقی این خطه داده‌است. دهل و سرنا از دیگر ساز‌های رایج بویژه در منطقه دلگان رونق افزای جشن و سرور می‌باشد. از انواع موسیقی در شهرستان می‌توان موسیقی‌های رزمی, مجلسی و عرفانی و حماسی را نام برد.

از استادان و هنرمندان بنام ایرانشهر می‌توان از استاد شیر محمد اسپندار نوازنده دونلی و غلامرسول دینار زهی خواننده و نوازنده موسیقی بلوچی و قادر بخش آبسالان شاعر معاصر نام برد.

بازیهای محلی

تنوع و تعدد بازی‌های سنتی در بلوچستان گسترده‌است برخی از این بازیها عبارتند از تلکی, هپت سنگ, هدکان رو, لکرشانکی, سرسره بازی و....

پوشاک

پوشش مردان و زنان بلوچ بسیار ساده و در عین حال زیبا و مناسب برای اقلیم بلوچستان می‌باشد. عموما پوشاک مردان بلوچ شامل یک پیراهن بلندو شلوار گشاد و بسیار پرچین به همراه دستار یا لنگی بردور سر می‌باشد. پوشاک زنان بلوچ نیز تقریبا مشابه پوشاک مردان است با این تفاوت که بخشهایی از سر آستین, سر پارچه و قسمت پیش و جلوی پیراهن را با قطعات پارچه با زیبا ترین نقش‌های بومی و محلی رنگارنگ سوزن دوزی شده و تزئین نموده اند, رنگ و نقش این تزئینات سوزن دوزی شده در مناطق مختلف بلوچستان اندکی با هم متفاوت می‌باشد.

جاذبه‌های گردشگری

• قلعه ناصری
• قلعه پیشین

]

• قلعه بمپور
• رود خانه دامن

صنایع دستی

سوزن دوزی، سفالگری، سکه دوزی، نقاشی و…

منابع

• اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسهٔ گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خورشیدی، ص۱۳۰.
• نام شهردار