داسو میراژ اف۱

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
داسو میراژ اف۱
Dassault Mirage F1
MirageF1CR-647.jpg
نوع هواپیما جنگنده
کشور سازنده فرانسه
شرکت سازنده شرکت هوانوردی داسو
نخستین پرواز ۲۳ دسامبر ۱۹۶۶
تاریخ بکارگیری ۱۹۷۳
بکارگیرنده(ها) نیروی هوایی فرانسه
تعداد ساخته‌شده حدود ۷۴۰ فروند

داسو میراژ اف۱ (به فرانسوی: Dassault Mirage F1) جنگنده برتری هوایی و تهاجمی تک‌سرنشین ساخت شرکت فرانسوی داسو است که به عنوان جایگزینی برای جنگنده‌های خانواده میراژ ۳ تولید شد. حدود ۷۴۰ فروند از این هواپیما بین سال‌های ۱۹۶۶ تا ۱۹۸۳ تولید شد و از اوایل دهه ۱۹۷۰ در ارتش فرانسه و چندین کشور دیگر دنیا به عنوان یک جنگنده سبک چندمنظوره به کار گرفته شد.

ویژگی‌ها[ویرایش]

میراژ اف۱ از یک موتور SNECMA Atar با ۴۹ کیلو نیوتن گشتاور نیرو در حالت خشک و بیش از ۷۰ کیلونیوتن با پس‌سوز، نیرو می‌گرفت که این هواپیما را به سرعت ۲.۲ ماخ (۲۳۳۸ کیلومتر بر ساعت) در ارتفاع ۱۲ هزار متری می‌رساند. شعاع عملیاتی این هواپیما با ۱۴ بمب ۲۵۰ کیلویی در پرواز مرتفع-پست-مرتفع به ۴۲۵ کیلومتر می‌رسید ضمن اینکه از قابلیت سوخت‌گیری هوایی و حمل سوخت اضافی هم برخوردار بود و برخی مدل‌های آن حتی توانایی سوخت‌رسانی به یکدیگر را هم داشتند. میراژ اف۱ در ماموریت‌های گشت هوایی جنگی با دو موشک سوپر ۵۳۰ و سوخت اضافی در حدود دو ساعت و ۱۵ دقیقه مداومت پروازی داشت و سقف پرواز خدمتی آن ۲۰ هزار متر بود. سرعت صعود این هواپیما در ارتفاع بالا ۲۴۳ متر بر ثانیه بود. میراژ اف۱ به دو تیربار ۳۰ میلی‌متری DEFA مسلح می‌شد که هر یک ۱۵۰ گلوله داشتند و قادر بود تا انواع مختلف موشک‌های هوابه‌هوا، هوابه‌سطح، راکت و بمب و تجهیزات شناسایی را با خود حمل کند.

طراحی و توسعه[ویرایش]

یک فروند از مدل شناسایی میراژ اف۱ در سال ۱۹۸۷

جستجوی نیروی هوایی فرانسه برای طراحی جایگزینی تواناتر برای میراژ ۳ از دهه ۱۹۶۰ یعنی زمانی که هنوز میراژ ۳ در خط تولید بود، آغاز شد. ایده‌های اولیه قابلیت برخاست و فرود عمودی و داشتن بال‌های متحرک را شامل می‌شد. ابتدا میراژ۳ ژ که جنگنده‌ای نسبتاً بزرگ با بال‌های دلتای متغیر بود طراحی شد. بال‌های متغیر به هواپیما اجازه می‌داد که با توجه به نوع پرواز درجه خمیدگی بال خود راانتخاب کند. اما در جریان پروازهای آزمایشی مشخص شد که پرواز در ارتفاع پایین با بال‌های مثلثی بسیار دشوار است. سپس هواپیمای دیگری که برای پرواز بهتر در ارتفاع پایین طراحی شده بود نظر نیروی هوایی فرانسه را به خود جلب کرد. این هواپیما که میراژ اف۲ نام گرفته بود، بدنه پروازی میراژ ژ را داشت اما از بال‌ها و دم متعارف‌تری استفاده می‌کرد. اما همچنان داسو معتقد بود که هواپیمای کوچکتر برای ایفای نقش جنگنده مناسبتر است. در نتیجه مدل کوچک‌شده‌ای از میراژ اف۲ با موتور ارتقایافته Atar ساخته شد. [۱]

بازگشت داسو از بال مثلثی به بال ذوذنقه‌ای با پیشرفت‌های فنی ممکن شد که تولید بال‌های فوق‌العاده نازک و در عین حال مستحکم را امکان‌پذیر می‌کرد و هواپیما را قادر می‌ساخت که در پروازهای مافوق صوت نیز در حد و اندازه هواپیمایی با بال دلتا ظاهر شود. یکپارچگی بدنه پروازی هم این اجازه را به هواپیما می‌داد که سوخت بیشتری با خود حمل کند. اولین پیش‌نمونه این هواپیما که در میراژ اف۱ نامگذاری شده بود در دسامبر ۱۹۶۶ به پرواز درآمد و طرح‌های بزرگتر و پرهزینه‌تر میراژ ۳ژ و میراژ اف۲ کنار گذاشته شدند. میراژ اف۱ بالاخره در سال ۱۹۷۳ به ارتش فرانسه پیوست و در سال‌های بعد به یازده کشور دنیا صادر شد. میراژ اف-۱ تا سال ۱۹۸۴ جنگنده استاندارد نیروی هوایی فرانسه محسوب می‌شد. در این سال میراژ ۲۰۰۰ که بازگشت دوباره شرکت داسو به بال دلتا بود، به ارتش فرانسه پیوست و جایگزینی تدریجی میراژهای اف-۱ با میراژ ۲۰۰۰ آغاز شد. [۲]

مدل‌ها[ویرایش]

دو فروند میراژ اف۱ (جلو) در کنار جنگنده‌های اف-۱۶، اف-۱۸ و آلفاجت
یک اف-۱۶ آمریکایی (جلو) و دو میراژ اف۱ اردنی (عقب)
  • میراژ اف۱آ

مدل حمله به زمین ساده شدهٔ میراژ اف۱ که برخی تجهیزات آن حذف شده و جای بیشتری برای حمل سوخت داشت. رادار Cyrano از این مدل برداشته شده و دماغه هواپیما مخروطی‌تر شده بود. اف-۱آ یک هواپیمای حمله به زمین بود که فقط در طول روشنایی روز توانایی انجام عملیات را داشت. در این هواپیما از یک دید لیزری بهره می‌برد و می‌توانست از فاصله ۵ کیلومتری هدفی را برای دنبال کردن و رهاسازی اتوماتیک بمب تعیین کند.

  • میراژ اف۱ث

مدل رهگیر شبانه‌روزی در تمامی شرایط جوی با رادار کنترل آتش Thomson-CSF Cyrano IV و نمایشگر HUD که تمامی اطلاعات پروازی را در محدوده دید خلبان قرار می‌داد.

  • میراژ اف۱ئی

مدل تقویت‌شدهٔ میراژ اف۱ث با رادارهای ارتقایافته سیرانو. قابلیت‌های اضافه شده به این مدل شامل نقشه‌برداری هوایی زمینی و تجهیزاتی برای پیگیری مستمر اهداف و یک سامانهٔ پیشرفتهٔ ناوبری گرانشی می‌شد. تجهیزات انتخابی برای این مدل هم شامل رادار ناوبری داپلر و مسافت‌یاب لیزری می‌شد.

  • میراژ اف۱ث‌تی

مدل بهینه‌سازی‌شده میراژ اف۱ث برای حمله به زمین و پشتیبانی نزدیک هوایی. این بهینه‌سازی از سال ۱۹۹۲ آغاز شد.

  • میراژ اف۱ث‌آر

مدل مخصوص عملیات‌های شناسایی میراژ اف۱ با رادارها، دوربین‌ها و سنسورهای مخصوص تصویربرداری.

جنگ ایران و عراق[ویرایش]

عراق در جنگ با ایران در مجموع ۹۳ فروند از این جنگنده را خریداری کرد و به طور گسترده از آن‌ها برای عملیات‌های شناسایی، حمله به اهداف زمینی و حمله به کشتی‌ها استفاده کرد.[۳]

اولین پیروزی یک جنگنده عراقی در جنگ هوایی با اف-۱۴ تام‌کت‌های ایران در این جنگ در پائیز ۱۳۶۰ به دست آمد که با چندین پیروزی دیگر در ماه‌های بعدی همراه شد و تاثیر بسیاری در بازگرداندن روحیه خلبانان نیروی هوایی عراق داشت که تنها در ۶ ماهه اول جنگ ۵۰ هواپیمای خود را در جنگ هوایی با اف-۱۴های ایرانی از دست داده بودند. در سال ۱۹۸۷ هم یک اف-۱ عراقی با دو موشک ضد کشتی اگزوسه ناوچه موشک‌انداز آمریکایی یواس‌اس استارک را در خلیج فارس مورد هدف قرار داد که باعث آسیب دیدن این کشتی شد.[۴] در سال ۱۹۹۱ در جریان جنگ خلیج فارس چندین فروند هواپیمای میراژ اف ۱ نیروی هوایی عراق از عراق به ایران گریختند و از سال ۱۹۹۲ در خدمت نیروی هوایی ایران قرار گرفتند.[۵] ایران در مجموع ۲۴ فروند F1EQ و F1BQ دارد.

در طول جنگ ایران و عراق دست کم ٣٣ فروند میراژ اف-١ به وسیله ی اف-١٤ های ایرانی سرنگون گردید که این آمار به وسیله منابع ایرانی، غربی و عراقی مورد تایید قرار گرفته است[۶].. دو فروند نیز به وسیله ی فانتوم سرنگون شد.

کاربران[ویرایش]

کاربران اف-۱، فعلی (آبی)، سابق (قرمز)

در مجموع ۷۲۰ فروند میراژ اف-۱ تولید شده و در اختیار ۱۳ کشور دنیا قرار گرفت. از این تعداد ۵ کشور در خاورمیانه، ۴ کشور در آفریقا، ۳ کشور در اروپا و ۱ کشور در آمریکای جنوبی قرار دارند.

کاربران فعلی[ویرایش]

میراژ اف۱ام، مدل مدرنیزه اسپانیایی
سه جنگنده اکوادوری، از بالا جگوار، میراژ اف۱، کفیر
میراژ اف۱ اکوادوری با موشک هوابه‌هوای ماژیک در نوک بال
 آرژانتین
  • نیروی هوایی آرژانتین در سال ۲۰۱۳ اعلام شد که آرژانتین ۱۶ فروند از میراژهای اسپانیایی را به قیمت ۱۷۰ میلیون یورو خریداری می‌کند تا آن‌ها را جایگزین میراژ ۳ های قدیمی خود کند.[۷]
 فرانسه
 گابون
  • نیروی هوایی گابن سفارش خرید ۸ فروند از میراژ اف۱های AZ (مدل مخصوص حمله به زمین) دست دوم آفریقای جنوبی را داده که ۶ فروند تحویل داده شده‌است.
 ایران
 لیبی
  • نیروی هوایی لیبی ۳۸ فروند میراژ اف-۱ را خریداری کرد. ۱۶ فروند از مدل AD ،مدل مخصوص حمله به زمین، بودند که رادار نداشت و به جای رادار به یک لوله سوخت‌گیری مجهز شده بود. میراژها در جنگ‌های سال ۱۹۸۱ و ۱۹۸۳ نمایش موفقی در جنگ با چاد داشتند اما در سال‌ها بعد همه آن‌ها بر اثر نبود قطعات یدکی زمین‌گیر شدند. قراردادی برای نوسازی ۱۲ فروند از آنها بسته شده و چهار فروند دوباره به خدمت نظامی برگشتند.[۸]در جریان جنگ داخلی لیبی ۲ فروند هم به مالت پناهنده شدند.[۹][۱۰] ر سال ۲۰۱۰ قراردادی برای فعال‌سازی مجدد میراژهای لیبیایی با فرانسه به امضا رسید.
 مراکش
  • نیروی هوایی مراکش ۵۰ فروند خریداری کرد که ۴۰ فروند از آنها همچنان فعال هستند و ۷ فروند به استاندارد ASTRAC ارتقا یافته‌اند.[۱۱]

کاربران سابق[ویرایش]

 اکوادور
  • نیروی هوایی اکوادور ۱۶ اف-۱ JA و ۱۶ اف-۱ JE در اختیار داشت که در سال ۲۰۱۱ از خدمت خارج شده و با جنگنده‌های اطلس چیتای تولید آفریقای جنوبی (مدل ارتقایافته‌ای از میراژ ۳) جایگزین شدند.[۱۲]
 یونان
 عراق
  • نیروی هوایی عراق نیروی هوایی عراق از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۹ ۱۰۸ فروند میراژ اف-۱ را دریافت کرد که در جنگ با ایران موفق‌ترین جنگنده عراقی چه در نبردهای هوایی و هم در ماموریت‌های ضربتی برای حمله به اهداف سطحی بودند. در سال ۲۰۱۱ دولت فرانسه پیشنهاد کرد که ۱۸ فروند از میراژهای خود را نوسازی و به‌روزرسانی کرده و به عراق بفروشد.[۱۳]
 اردن
  • نیروی هوایی سلطنتی اردن ۳۶ فروند میراژ اف-۱ را در اوایل دهه ۱۹۸۰ خریداری کرد. آمریکایی‌ها مدل ضعیف‌شده‌ای از اف-۱۶ با نام اف-۱۶-۷۹ را به اردن پیشنهاد داده بودند که به جای موتورهای استاندارد توربوفن پرت اند ویتنی از موتور توربوجت جی-۷۹ نیرو می‌گرفت اما اردنی‌ها میراژ اف۱ را به این مدل از اف-۱۶ ترجیح دادند. در سال‌های بعد مدل‌های اصلی اف-۱۶ و همینطور میراژ ۲۰۰۰ به اردن فروخته شد و میراژ اف-۱ های اردن تا سال ۲۰۰۷ با اف-۱۶ جایگزین شدند.
 کویت
  • نیروی هوایی کویت ۲۷ فروند از مدل تک‌سرنشینه CK و ۶ فروند مدل دوسرنشینه BK را خریداری کرد. در دهه ۱۹۹۰ با اف-۱۸ هورنت جایگزین شده و در انبار نگهداری می‌شوند.
 قطر
 آفریقای جنوبی
  • نیروی هوایی آفریقای جنوبی ۴۸ فروند میراژ اف-۱، شامل ۳۲ فروند مدل حمله به زمین بدون رادار AZ و ۱۶ فروند مدل چندمنظوره CZ، را خریداری کرده و از آن‌ها در جنگ‌های مرزی با آنگولا استفاده کرد. میراژ اف۱ ها تا سال ۱۹۹۷ در نیروی هوایی این کشور فعال بودند و در این سال با جنگنده سوئدی نسل چهار + یاس ۳۹ گریپن جایگزین شدند.
 اسپانیا
  • نیروی هوایی اسپانیا نیروی هوایی اسپانیا در دهه ۱۹۷۰ در مجموع ۷۳ فروند از فرانسه خریداری کرد و در دهه ۱۹۹۰ هم ۲۴ فروند میراژ اف-۱ دست دوم قطری و فرانسوی را به آنها کرد. این هواپیما در سال ۲۰۱۳ به طور کامل از نیروی هوایی این کشور خارج شده و با جنگنده آلمانی-انگلیسی-ایتالیایی-اسپانیایی یوروفایتر جایگزین شده‌است.[۱۴] در سال ۲۰۱۳ اعلام شد که آرژانتین ۱۶ فروند از میراژهای اسپانیایی را به قیمت ۱۷۰ میلیون یورو خریداری می‌کند تا آن‌ها را جایگزین میراژ ۳ های قدیمی خود کند.[۱۵]

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Dassault Mirage F1»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۰ آوریل ۲۰۰۹).
  1. Encyclopedia - Dassault Mirage F-1
  2. MIRAGE F1 (DASSAULT-BREGUET) Federation of American Scientists
  3. [http://www.acig.org/artman/publish/article_205.shtml Persian Gulf War 1980-1988]
  4. Missile Inbound: The Attack on the Stark in the Persian Gulf
  5. Arabs at war: military effectiveness, 1948-1991
  6. Iranian F-14 Tomcat Units in Combat by Tom Cooper & Farzad Bishop, 2004, Oxford: Osprey Publishing, pp. 85-88
  7. "Argentina buys 16 Mirage F 1 from Spain; half have air-refuelling capacity". Marco Press. 01/10/2013. Retrieved 02/10/2013.  Check date values in: |date=, |accessdate= (help)
  8. (فرانسوی) [۱]
  9. "Updated: Libyan fighter jets arrive in Malta". Timesofmalta.com. 21 February 2011. Retrieved 21 February 2011.
  10. Airplane Pictures, 21 February 2011, 20:35 CET by Martin Krupka.
  11. (فرانسوی) FlightGlobal world air forces inventory
  12. http://www.infodefensa.com/?noticia=la-fuerza-aerea-de-ecuador-da-de-baja-a-historicos-aviones-mirage
  13. France Offers Mirage F1 Fighters to Iraq | Air Force News at DefenseTalk
  14. El Lince Analista for TheAviationist.com (2013-01-20). "Spanish Air Force to decommission Mirage F1 fleet in 2013". Retrieved 2013-01-20. 
  15. "Argentina buys 16 Mirage F 1 from Spain; half have air-refuelling capacity". Marco Press. 01/10/2013. Retrieved 02/10/2013.  Check date values in: |date=, |accessdate= (help)