جنگنده چندمنظوره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
اصطلاح جنگنده چندمنظوره نخستین بار برای جنگنده اروپایی پاناویا تورنادو استفاده شد
یوروفایتر تایفون از مدرن‌ترین جنگنده‌های چندمنظوره و جایگزین تورنادو

جنگندهٔ چندمنظوره نوعی جنگنده است که توانایی انجام مأموریت‌های نظامی متنوعی را دارد. چنین هواپیمایی هم قادر است مثل یک هواگرد تهاجمی مأموریت‌های هوابه‌زمین را انجام دهد و هم به عنوان یک هواپیمای شکاری در مأموریت‌های هوابه‌هوا با هواپیماهای دشمن درگیر شود.

تاریخچه[ویرایش]

اولین کاربرد این اصطلاح به سال ۱۹۶۸ بازمی‌گردد که چند کشور اروپایی یک پروژهٔ مشترک را با نام «هواپیمای جنگی چندمنظوره» آغاز کردند. هدف این پروژه طراحی هواپیمایی بود که توانایی حملات ضربتی تاکتیکی، مأموریت‌های شناسایی، دفاع هوایی و مأموریت‌های دریایی را داشته باشد و جایگزین چندین هواپیمای مختلف در نیروی هوایی کشورهای مشارکت‌کننده در این پروژه شود. پاناویا تورنادو محصول نهایی این پروژه بود که سه مدل حملات ضربتی، دفاع هوایی و جنگ الکترونیک آن با استفاده از یک بدنهٔ پروازی مشترک ساخته شد.

هرچند «جنگندهٔ چندمنظوره» اصطلاحی نسبتأ جدید است اما در طول تاریخ هواپیماهای مشخصی را می‌توان نام برد که ثابت کرده‌اند انعطاف‌پذیری لازم برای اجرای مأموریت‌های مختلف را دارند. به طور خاص هواپیمای Ju88 آلمانی‌ها را می‌توان نام برد که به «جک همه‌کاره» ملقب شده و به عنوان بمب‌افکن، بمب‌افکن شیرجه‌رو، جنگنده، جنگندهٔ شب‌گرد و نقش‌های مشابه از آن استفاده می‌شد. همتای انگلیسی آن دی هاویلند موسکیتو نیز به عنوان یک بمب‌افکن سریع، هواپیمای ضربتی، هواپیمای شناسایی و جنگندهٔ شب‌گرد فعالیت می‌کرد.

نقش‌ها[ویرایش]

اصطلاح «جنگندهٔ چندمنظوره» در اصل برای هواپیماهایی در نظر گرفته شده که هدف از طراحی آنها داشتن یک بدنهٔ هوایی مشابه برای ساخت چند هواپیمای مختلف با قدرت انجام مأموریت‌های متفاوت باشد، مثل همان کاری که در مورد تورنادو انجام شده‌است. اما اصطلاح چندمنظوره در اشاره به یک هواپیما که برای اجرای چند مأموریت عمده ساخته شده نیز استفاده می‌شود. برای مثال:

  • یک مأموریت اصلی برای جنگ‌های هوابه‌هوا
  • یک مأموریت ثانویه برای حملات هوابه‌سطح

مأموریت‌های دیگری مثل شناسایی هوایی (عکسبرداری از مواضع دشمن)، نظارت هوایی پیشرو (برای راهنمایی هواگردهای پشتیبانی نزدیک)، و جنگ الکترونیک (اخلال در سیستم‌های الکترونیکی و مخابراتی دشمن) نیز ممکن است به جمع مأموریت‌های مورد اجرای یک جنگنده چندمنظوره اضافه شود. مأموریت‌های هوابه‌سطح یا تهاجمی نیز خود به زیرگونه‌های مختلفی مثل حملات ضربتی به عمق خاک دشمن، سرکوب دفاع هوایی دشمن، و پشتیبانی نزدیک هوایی در خطوط مقدم نبرد تقسیم می‌شود.

انگیزه اصلی برای طراحی و توسعه و ساخت یک هواپیمای چندمنظوره انگیزه‌های اقتصادی است. داشتن یک بدنهٔ هوایی مشترک باعث کاهش هزینه‌های تحقیق و توسعه، هزینه‌های تعمیرات و نگهداری و هزینه‌های آموزشی می‌شود.

منابع[ویرایش]

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Multirole combat aircraft»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۵ فوریه ۲۰۱۰).