دوشیزه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

دوشیزه واژه‌ایست که در معنای دختر یا زن ازدواج نکرده به کار می‌رود[۱]. این کلمه از نام‌های بسیار کهن فارسی و تلفظ دیگری از دغدوا یا دوغدویه (doghdova) است که در اوستا نام مادر زرتشت می‌باشد.

دربارهٔ کاربرد امروزی این واژه و تحقیرآمیز بودنش برای زنان بحث‌هایی وجود دارد، چنان که در فوریه ۲۰۱۲ فرانسه تصمیم گرفت عنوان «دوشیزه» (به فرانسوی: Mademoiselle) را از فرم‌های اداری این کشور حذف کند. فعالان حقوق زنان در این کشور سال‌ها تلاش کرده‌اند که زنان برای معرفی خودشان مجبور به توضیح دربارهٔ متاهل یا مجرد بودنشان نباشند. آنها معتقدند تفکیک زنان با واژهٔ دوشیزه تحقیرآمیز است؛ زنان همیشه مجبورند وضعیت تاهل خود را توضیح بدهند در حالی که این کار به مردان تحمیل نمی‌شود و مهم نیست که مردها متاهلند یا نه. در بیانیهٔ دفتر نخست وزیر فرانسه گفته شده است «دولت نباید بیش از این درباره وضعیت تاهل زنان کنجکاوی کند.»[۲]

ریشه واژه[ویرایش]

برخی معتقدند دوشیزه مربوط به دوغدی (dogdhi) در سانسکریت به معنای دوشیدن است و به این ترتیب دوشیزه (دوش + یزه) به معنای "دوشنده" است، چرا که دوشیدن حیوانات خانگی همواره کاری زنانه بوده است. این که دوشیزه در معنای دختر به کار می‌رود نیز شاید از آن روی باشد که نیاکان ما، مایل بوده‌اند که شوی نادیدگان (شاید به زعم آنان پاکان) دوشندگان گاو و گوسفند باشند[۳]. با این وجود برخی ذکر کرده‌اند که در پارسی میانه «دوشکیزه» (گونه دیگر دوشگیزه که به دوشیزه منتهی می‌شود) هم بوده‌است و که بخش دوم آن واژه را مربوط به «کیجا» در زبان مازندرانی دانسته‌اند.[۴] «کچ» در کردی، و کنیز هم با آن همریشه است. بخش دوم واژه «دوشکیزه» پهلوی همریشه با واژه اوستایی kanyâ است.

نشانه‌شناسی فرهنگی[ویرایش]

زنان هندی تا پیش از ازدواج خال میان دو ابرو نمی‌گذارند و پس از ازدواج این خال را می‌گذارند. در میان ترکمنها رایج است که دختران پس از بلوغ و تا پیش از ازدواج کلاهی گرد و سوزن‌دوزی شده به نام بُریک را بر سر گذارند، اما پس از ازدواج یک پیشانی‌بند و روسری به نام پوپک یالق[۵] سر می‌کنند. در بخش‌هایی از جنوب ایران مانند بندر عباس زنان تا قبل از ازدواج از نقاب صورت استفاده نمی‌کردند[۶]. در قبیله زولو در آفریقا زنان تا پیش از ازدواج بالاتنه خود را نمی‌پوشانند. تنها هنگام نامزدی گردنبند بلندی که تاحدودی سینه‌شان را می‌پوشاند و نشانه مهر به نامزد است می‌پوشند و بعد از ازدواج است که لباسشان بالاتنه را نیز پوشش می‌دهد[۷].

پانویس[ویرایش]

  1. "دوشیزه" فرهنگ فارسی معین
  2. «خداحافظ مادموازل: حذف 'دوشیزه' از فرم های رسمی فرانسه». بی‌بی‌سی فارسی، 23 فوریه 2012. بازبینی‌شده در ۶ مهر ۱۳۹۱. 
  3. رحیم ذوالنور، رفتارشناسی زبان تاریخی، ۱۳۸۰، طهوری
  4. نامه آفرینش، حبیب برجیان، بررسی بخشی از نامه آفرینش، ضمیمه گویش‌شناسی فرهنگستان، اردیبهشت 83
  5. pupek yaleq
  6. مهدی محسنیان‌راد. ارتباط شناسی. سروش، ۱۳۶۹. 
  7. زارا مجیدپور. ««زن باکره مثل مبل نو می‌مونه»». شهرزادنیوز، ۱۳۸۷-۰۲-۱۲. بازبینی‌شده در ۳۰ اوت ۲۰۰۸.