ماجرای حره

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از واقعه حره)
پرش به: ناوبری، جستجو
قیام / واقعه حره
زمان روز ۲ ذیحجه یا دو سه روز مانده به آخر ذیحجه سال ۶۳ هجری
مکان مدینه
نتیجه شکست قیام
علت جنگ نارضایتی از حکومت یزید و بیعت با عبدالله بن زبیر
جنگندگان
مردم مدینه لشکر شام
فرماندهان
عبدالله بن حنظلة بن ابی عامر مسلم بن عقبه
تلفات
کشته شدن بسیاری از مردم مدینه، از جمله ۸۰ تن از صحابه پیامبر اسلام و ۷۰۰ تن از حافظان قرآن غارت اموال و تعرض به نوامیس

[قیام و] واقعه حَرّه اشاره به قیام و شورش تاریخی مردم مدینه بر ضد یزید بن معاویه به دلایل سختگیریهای عاملان او بر مدینه و بدنبال آن واقعه خونین درهم شکستن قیام توسط یزید با حمله خونبار سپاهیانش به شهر مدینه در ۶۳ قمری است که در پی آن یزید سپاهی به فرماندهی مسلم بن عقبه مری برای سرکوب اهالی مدینه گسیل داشت. اهالی مدینه با او به مقابله برخواستند و خندقی دور شهر کندند. اما او توانست با سپاهیانش وارد شهر شود، او بعد از ورود به مدینه شهر را سه روز بر سپاهیانش مباح کرد که در پی آن خونهای بیگناه بسیاری ریخته شد، و حریمها شکسته شد، و به نوامیس تجاوز شد. بیش از شش هزار کشته از این واقعه برجای ماند. پس از این واقعه هیچ مرد مسلمانی از اهل مدینه نمی‌توانست درباره بکارت دخترانش تضمینی دهد.[۱]

قیام حره[ویرایش]

قیام حَرّه، نام قیام مردم مدینه بر ضد حکومت یزید است که در سال ۶۳ قمری به فرماندهی عبدالله بن حَنظَلة بن ابی عامر در مقابل مسلم بن عقبه فرمانده لشکر شام، به وقوع پیوست که به شکست قطعی انجامید.

تاریخچه و علل قیام[ویرایش]

حرّه نام سنگستانی سیاه‌رنگ، در شرق مدینه است که قیام از آنجا شکل گرفت. واقعه حرّه دو یا سه روز مانده به آخر ذیحجه ۶۳ قمری واقع شد.[۲]

علل وقوع قیام:

  • ارتکاب جنایات متعدد از سوی یزید، از جمله قتل حسین بن علی (امام سوم شیعه).[۳]
  • بیعت مردم با عبدالله بن زبیر و خلع یزید از خلافت
  • مشاهده و انتشار عیاشی‌ها و هرزگی‌های یزید میان مردم مدینه.[۴]
  • ممانعت مردم مدینه از فرستاده شدن اموال و اشیای برگزیده برای یزید.[۵]

علنی شدن قیام (عزل والی یزید)[ویرایش]

مردم مدینه به فرمان عبدالله بن‌زبیر که خود شورش کرده بود و مکه را در دست داشت، عثمان بن محمد بن ابی سفیان را از امارت مدینه عزل کردند و عبدالله بن حنظله را برگزیدند و امویان مدینه را محاصره و زیرنظر گرفتند.

واقعه حره[ویرایش]

واکنش یزید با قیام[ویرایش]

تهدیدات و وساطتها و ماموریت عبدالله بن جعفر از حکومت شام، برای اطاعت مردم از یزید، نتیجه‌ای نداشت. یزید برای سرکوبی قیام لشکری 5 هزار نفری به فرماندهی مسلم بن عُقبه مُرّی راهی مدینه کرد.

دفاع مردم مدینه با حفر خندق[ویرایش]

وقتی خبر حرکت سپاه یزید به مردم مدینه رسید، آنان گرداگرد مدینه خندق کندند و پناه گرفتند. مردم اجازه دادند که بنی امیه (وابستگان به حکومت شام)، از مدینه خارج شوند به شرط آنکه در مورد مدینه هیچ اطلاعاتی را به سپاه شام ندهند و در جنگ هم شرکت نکنند. بنی امیه با خروج از مدینه، سوگند خود را شکستند و شامیان با کمک عبدالملک بن مروان نقشه حمله به شهر را طراحی کردند.

شکست خونین قیام توسط شامیان[ویرایش]

مسلم به مردم مدینه سه روز مهلت داد. آنگاه، پس از دور زدن خندق، از پشت سر و با کمک و خیانت طایفه بنی حارثه، وارد شهر شد و چندان جنایت کرد که به مُجرم و مُسرف معروف شد. وی به دستور یزید، سه روز جان و مال مردم را بر سپاهیانش حلال کرد. مسعودی[۶] آن را فجیع‌ترین حادثه، پس از قتل حسین بن علی، دانسته است.

سپاهیان مسلم‌بن عقبه در آن سه روز، از ارتکاب هیچ عمل زشتی، همچون تجاوز به نوامیس، بیرون کشیدن جنین از شکم زنان و کشتن نوزادان و توهین به صحابه بزرگ پیامبر اسلام، از جمله جابر بن عبدالله انصاری نابینا و ابوسعید خُدری، فروگذار نکردند.

مورخان مسلمان معتقدند که سرکوب وحشیانه مردم مدینه در واقعه حرّه، به انتقام خون امویان و کشته‌های بدر و تقاصّ قتل عثمان از مردم مدینه، به‌ویژه انصار، صورت گرفته است.[۷]

کشتگان واقعه[ویرایش]

شمار کشتگان واقعه حرّه را بیین 6 تا 12 هزار نفر نوشته اند. در این قیام بسیاری از مردم مدینه، از جمله ۸۰ تن از صحابه پیامبر اسلام و ۷۰۰ تن از حافظان قرآن کشته شدند و اموال و نوامیس مردم به غارت رفت.

بیعت گرفتن از مردم[ویرایش]

مسلم پس از این جنایات، مردم شهر را جمع کرد و از آنان برای یزید بیعت گرفت، مبنی بر اینکه آنها فَیء (غنیمت جنگی) و بعنوان بنده یزید هستند و هرکسی را که از این فرمان سر باز می‌زد، گردن می‌زدند. فقط علی بن عبدالله بن عباس (با وساطت خویشانش که در سپاه یزید بودند) و علی بن حسین (امام چهارم شیعیان)، از آن بیعت معاف شدند.[۸]

موضع امام چهارم شیعه در این قیام[ویرایش]

علی بن حسین در این قیام با مردم مدینه همراه نشد.[۹] افزون بر آنکه این قیام با اذن و حمایت عبدالله بن زبیر صورت گرفت، آگاهی وی به ضعف و عده کم اهالی مدینه در مقابله با سپاهیان بسیار شام که از خشونت و قساوت دریغ نداشتند و همچنین تصمیم وی به دور ماندن از اتهامات دولت اموی -که به قولی، تنها هدف حمله مسلم بن عقبه به مدینه بودـ و حفظ آن عده اندک از پیروان خویش و حفظ کرامت حرم پیامبر، از دلایل احتمالی بی‌طرفی علی بن حسین در این واقعه بود.[۱۰]

منزل علی بن حسین، پناهگاه امن[ویرایش]

به جهت عدم همراهی علی بن حسین (زین العابدین) با شورشیان، خاندانش از این جنایت آسیبی ندیدند و خانه‌اش نیز پناهگاه امنی برای بسیاری از زنان و کودکان، حتی خانواده مروان بن حکم، گردید و وی وابستگان به مروان را با زن و فرزند خود به ینْبُع فرستاد.[۱۰]

رفتار مسلم با علی بن حسین[ویرایش]

پس از پایان ماجرا، علی بن حسین (سجاد) با همراهی مروان و فرزندش، عبدالملک، نزد مسلم رفت. مسلم وی را گرامی داشت.[۱۱] برخی دوستداران وی علت خوش‌رفتاری غیرمنتظره مسلم را با علی بن حسین، ناشی از دعایی می‌دانند که وی می‌خواند و ناخواسته هیبت و ترس در دل مسلم می‌انداخت.[۱۲]

عدم همراهی برخی از صحابه با شورشیان[ویرایش]

برخی صحابه از جمله عبدالله بن عمر، ابوسعید خدری و جابر بن عبدالله انصاری، شورشیان را همراهی نکردند.[۱۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. یعقوبی بغدادی، احمد بن اسحاق. تاریخ یعقوبی، ج 1 ص 175. دارالاعتصام.1425هـ.
  2. ابن‌قتیبه، الامامة والسیاسة، ج ۱، ص ۱۸۵؛ بلاذری، ج ۴، قسم ۲، ص ۴۱؛ طبری، ج ۵، ص ۴۹۴
  3. مسعودی، مروج، ج ۳، ص ۲۶۷
  4. بلاذری، ج 4، قسم 2، ص 30ـ31؛ طبری، ج 5، ص 479؛ ابوالفرج اصفهانی، ج 1، ص 23
  5. ابن‌قتیبه، الامامة و السیاسة، ج 1، ص 176؛ یعقوبی، ج 2، ص 250
  6. تنبیه، ص 306
  7. ابن‌قتیبه، الامامة و السیاسة، ج1، ص179؛ دینوری، ص 267؛ بلاذری، ج 4، قسم 2، ص40ـ 42؛ ابوالفرج اصفهانی، ج 1، ص 26؛ جعفریان، ص160ـ 161، 505
  8. ابن‌حبیب، ص 391؛ مسعودی، مروج، ج 3، ص 268؛
  9. دینوری، ص 266؛ طبری، ج 5، ص 484ـ485؛ مسعودی، تنبیه، ص 305
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ حسینی‌جلالی، ص 61ـ62، 68ـ70
  11. طبری، ج 5، ص 484ـ485، 493؛ مفید، ج 2، ص 151ـ153
  12. مسعودی، مروج، ج 3، ص 269؛ مفید، ج 2، ص151 ـ153
  13. سهیلی، ج 6، ص 253ـ254

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]