باشگاه فوتبال گسترش فولاد تبریز

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
گسترش فولاد
Gostaresh Foolad Logo.svg
نام کامل باشگاه باشگاه فوتبال گسترش فولاد تبریز
نام غیررسمی فولادگستر
تاریخ تأسیس ۱۳۸۷
تاریخ انحلال مرداد ۱۳۹۷ (پس از ۱۰ سال)
نام ورزشگاه ورزشگاه بنیان دیزل تبریز
(گنجایش: ۱۲٫۰۰۰)
۹۷–۱۳۹۶ ۹
افتخارات نایب‌قهرمانی جام حذفی (۱)
Team colours
Kit body yellowstripes.png
Team colours
Team colours
Team colours
Team colours
لباس اول
Kit left arm blueborder.png
Team colours
Kit body vneckblue.png
Team colours
Kit right arm blueborder.png
Team colours
Team colours
Kit socks hoops navy.png
Team colours
لباس دوم

باشگاه فوتبال گسترش فولاد تبریز که پیش از این با نام فولادگستر شناخته می‌شد، یک باشگاه فوتبال ایرانی در شهر تبریز بود که در رقابت‌های لیگ برتر خلیج فارس حضور داشت، از سال ۱۳۹۷ امتیاز باشگاه گسترش فولاد به باشگاه فوتبال ماشین‌سازی تبریز واگذار گردید، بدین ترتیب باشگاه گسترش فولاد تبریز برای همیشه برچیده و منحل شد.

این باشگاه در سال ۱۳۸۷ تأسیس شده بود.[۱] گسترش فولاد، یکی از معدود باشگاه‌های بخش خصوصی ایران بوده و محمدرضا زنوزی مطلق، مالک آن بوده‌است و به هیچ سازمان، ارگان، شرکت و نهاد دولتی وابسته نبوده‌است. این باشگاه یکی از پرامکانات‌ترین باشگاه‌های فوتبال ایران به حساب می‌آمد که علاوه برداشتن استادیوم اختصاصی استاندارد، از چند زمین چمن نیز بهره می‌برد.[۲] امید نمازی، مربی تیم ملی فوتبال ایران، در بازدید از امکانات باشگاه گسترش فولاد، عنوان کرده‌بود که حتی تیم ملی نیز امکانات گسترش فولاد را در اختیار ندارد.[۳]

باشگاه گسترش فولاد، علاوه بر فوتبال، در رشته فوتسال نیز در رده‌های نوجوانان، جوانان، امید و بزرگسالان دارای تیم بوده‌است. این باشگاه همچنین در رشته‌های والیبال نشسته، تکواندو، بدمینتون و ورزش سه‌گانه نیز فعالیت کرده‌است.[۴][۵]

در فصل ۹۸–۱۳۹۷ باشگاه ماشین‌سازی تبریز جایگزین این باشگاه در لیگ برتر شد.[۶]

تاریخچه[ویرایش]

باشگاه گسترش فولاد تبریز در نخستین سال تأسیس خود، با قهرمانی در لیگ استان آذربایجان شرقی، به لیگ دسته ۳ صعود کرد. در رقابت‌های دسته سوم ۸۸–۱۳۸۷، پس از کسب رتبه نخست راهی دسته دوم شد. این باشگاه در سال ۱۳۸۸ زمانی که تیم نیروی زمینی تهران دچار مشکلات مالی شده بود، امتیاز این تیم را در لیگ دسته اول خریداری کرد.[۷]

جام حذفی[ویرایش]

این باشگاه در فصل ۸۹–۱۳۸۸ در اولین دوره حضور خود در لیگ آزادگان دسته اول، نتایج متوسطی کسب کرده بود؛ اما در جام حذفی همان فصل به نتایج خیره‌کننده‌ای دست یافت. گسترش فولاد تبریز در نیمه‌نهایی جام حذفی با برتری ۲–۰ برابر تیم لیگ برتری ذوب آهن اصفهان، به دیدار پایانی راه پیدا کرد. این برای نخستین بار پس از ۱۶ سال بود که یک تیم خارج از سطح اول فوتبال ایران به فینال جام حذفی صعود می‌کرد.[۷]

گسترش، در دیدار فینال روبروی تیم پرسپولیس تهران قرار گرفت؛ اما در دیدار رفت در ورزشگاه یادگار امام تبریز، با تک گل شیث رضایی بازی رفت را با نتیجه ۱–۰ و بازی برگشت را نیز در ورزشگاه آزادی تهران، با حساب ۱–۳ برابر پرسپولیس واگذار کرد. در مجموع دو دیدار، باخت با نتیجه ۱ به ۴ مانع از قهرمانی گسترش فولاد در جام حذفی ۸۹–۱۳۸۸ شد.

در راه لیگ برتر[ویرایش]

این تیم در لیگ دسته اول ۹۰–۱۳۸۹ با مربی‌گری لوکا بوناچیچ و مدیریت فنی ناصر حجازی، در آستانه صعود به لیگ برتر قرار داشت؛ اما در نهایت به خاطر تفاضل گل کمتر به عنوان سومی، رسیدند. مسئولان باشگاه در آن سال، با انتشار مستندات و مدارکی، مدعی شدند، که قرارداد یکی از بازیکنان خارجی نساجی مازندران (دیوید ویکروم)، به صورت غیرقانونی ثبت شده و با توجه به بازی این بازیکن در مقابل گسترش فولاد، ۳ امتیاز بازی با نساجی، بایستی به گسترش داده می‌شد[۸][۹] که در این صورت، گسترش فولاد با ۵۰ امتیاز و صدرنشینی در گروه خود به صورت مستقیم، راهی لیگ برتر می‌شد. با این حال، مسئولان کمیته انضباطی فدراسیون فوتبال ایران، این ادعا را نپذیرفتند. مجتبی شریفی رئیس وقت کمیته انضباطی در مصاحبه‌ای تلویزیونی در این مورد گفته‌بود: «با مستندات موجود در پرونده تا زمان مسئولیت خودم، رای به نفع گسترش فولاد تبریز بود. پرونده برای صدور رای نهایی کامل شده بود که به مکه معظمه مشرف شدم. به همکاران در کمیته انضباطی هم گفتم که حکم پرونده صادر نشود تا برگردم. در بازگشت از حج عمره، دریافتم که در زمان غیبت بنده رای داده‌اند.»[۱۰]

در نهایت مسئولان باشگاه با استخدام یک وکیل اتریشی، شکایت خود را از طریق فیفا پیگیری کردند.[۱۱] ناصر حجازی، مدیر فنی وقت باشگاه نیز برای دفاع از حق گسترش فولاد به کمیته انضباطی رفته بود.[۱۲] مسئولان باشگاه، تهدید کرده بودند که در صورت عدم اختصاص ۲ امتیاز بازی با نساجی در مسابقات لیگ آزادگان فصل بعد، شرکت نخواهند کرد.[۱۳] سرانجام مدیران گسترش فولاد، از ادامه پیگیری پرونده صرف نظر کرده و در مسابقات لیگ آزادگان سال بعد نیز حاضر شدند.[۱۴]

این تیم در لیگ آزادگان ۹۲–۱۳۹۱ با سرمربی‌گری رسول خطیبی و با بازیکنان جوان و بومی، در فاصله ۳ هفته مانده تا پایان فصل، با کسب مقام نخست گروه خود، به لیگ برتر صعود کرد.[۱۵]

عملکرد[ویرایش]

تیم گسترش فولاد در سال ۱۳۹۴.
فصل لیگ رتبه جام حذفی توضیحات
۱۳۸۷ لیگ استانی ۱ام صعود
۸۸–۱۳۸۷ دسته ۳ ۱ام صعود
۸۹–۱۳۸۸ لیگ آزادگان ۸ام نایب‌قهرمان خرید امتیاز نیروی زمینی
۹۰–۱۳۸۹ لیگ آزادگان ۳وم دور سوم
۹۱–۱۳۹۰ لیگ آزادگان ۹ام ۱/۱۶ نهایی
۹۲–۱۳۹۱ لیگ آزادگان ۱ام صعود
۹۳–۱۳۹۲ لیگ برتر ۱۰ام ۱/۸ نهایی
۹۴–۱۳۹۳ لیگ برتر ۱۱ام
۹۵–۱۳۹۴ لیگ برتر

مالک باشگاه[ویرایش]

در حالی که بنا به دلایلی همچون فضای نامساعد کسب و کار در فوتبال ایران، عدم رعایت قانون کپی‌رایت، سوء استفاده از پیراهن‌های ورزشی تیم‌ها، عدم بازگشت سرمایه به دلیل تعلق نگرفتن حق پخش تلویزیونی و نامعلوم بودن درآمدهای حاصل از بلیت‌فروشی، تمایل چندانی برای سرمایه‌گذاری در عرصه فوتبال از سوی بخش‌های خصوصی ایران دیده نمی‌شود، باشگاه گسترش فولاد تبریز جزو معدود باشگاه‌هایی بوده‌است که توسط بخش خصوصی اداره شده‌است.[۱۶]

محمدرضا زنوزی مطلق مالک گسترش فولاد، در مصاحبه‌ای در مورد برنامه خود برای درآمدزایی از این باشگاه گفته‌است:

«ما روزی که وارد فوتبال شدیم، نگران کپی رایت، بلیت‌فروشی و حق پخش تلویزیونی نبودیم… ما تمرکزمان روی این منابع جزیی درآمد نیست و ایده‌ها و روش‌های دیگری برای درآمدزایی داریم. گسترش فولاد با هدف سودآوری، برندینگ و ایفای مسوولیت اجتماعی وارد فوتبال شد و از همان روز اول نگاه‌مان بر این محور بود که اگر سودآوری نباشد، حرکت‌های بعدی باطل است و بی‌نتیجه می‌ماند… بیش از ۲۰ باشگاه موفق فوتبال در ۵ قاره را مورد بررسی و آنالیز قرار دادیم و شیوه‌های درآمدزایی آن‌ها را که قابل مدل‌سازی در فضای ایران است، استخراج کردیم. خوشبختانه مدل استخراجی ما، سودآوری نشان داد و برداشت‌ها و دریافت‌های اولیه ما نیز نشان دهنده درستی این مدل استخراجی در عرصه خصوصی‌سازی و اقتصاد فوتبال بود… ما حوزه‌های سودآوری خود را در فعالیت‌هایی تعریف کرده‌ایم که قوانین جاری کشور و دولت از آن‌ها حمایت قاطع و شفاف می‌کنند؛ بنابراین با آزمون و خطا حرکت نمی‌کنیم… من برای لباس و پول بلیت برنامه ندارم، من برای درصد قابل‌توجهی از مخارج کالایی و خدماتی هواداران آینده گسترش فولاد تبریز برنامه‌ریزی کرده‌ام که در آینده شاهد آن‌ها خواهیم بود.»[۱۶]

امکانات باشگاه[ویرایش]

باشگاه گسترش فولاد تبریز، یکی از پرامکانات‌ترین و مجهزترین باشگاه‌های ایران به حساب می‌آمد. امید نمازی، مربی تیم ملی فوتبال ایران پس از بازدید از امکانات این مجموعه، امکانات گسترش فولاد را در سطح بسیار خوب ارزیابی کرده بود و گفته‌‌بود که حتی تیم ملی نیز چنین امکاناتی در اختیار ندارد. او همچنین از احتمال برگزاری اردوهای تیم ملی در کمپ باشگاه خبر داده‌‌بود.[۳] مارکار آقاجانیان، دیگر دستیار سرمربی تیم ملی نیز، در این بازدید عنوان کرده بود که تاکنون در ایران، مجموعه‌ای مشابه این ندیده و امکانات و برنامه‌های این باشگاه فراتر از استانداردهای آسیا است.[۱۷]

ورزشگاه[ویرایش]

باشگاه گسترش فولاد، دارای ورزشگاه اختصاصی ۱۲٫۰۰۰ نفری بوده‌است که دارای امکاناتی همچون دو زمین چمن طبیعی برای برگزاری مسابقات رسمی و انجام تمرین، رختکن ویژه تیم‌های میزبان و میهمان با سرویس‌های بهداشتی و دوش حمام، اتاق ویژه داوران و اتاق پزشکان با تجهیزات کامل، اتاق فرمان، اتاق مدیریت، جایگاه مخصوص میهمانان ویژه، اتاق ویژه تصویربرداران، اتاق تست دوپینگ، اتاق ناظر داوری، نمازخانه، اتاق گزارشگر تلویزیونی و رادیویی، اتاق ویژه خبرنگاران و رسانه‌ها، امکانات ارسال خبر، سالن کنفرانس مطبوعاتی، جاده اختصاصی اتوموبیل، پارکینگ اختصاصی جداگانه برای تماشاگران و مسئولان تیم‌ها و دوربین‌های مداربسته بوده‌است.[۱۸][۱۹]

مسئولان باشگاه، قصد داشتند با رفع ایرادات جزئی این ورزشگاه، نظیر نصب اسکوربورد و نورافکن، گواهی استادیوم درجه A را از نظر ضوابط و مقررات کنفدراسیون فوتبال آسیا برای این ورزشگاه کسب کنند.[۲۰] همچنین، مدیران گسترش فولاد قصد داشتند با الگوبرداری از ورزشگاه آلیانتس آرنا، اقدام به ساخت جکوزی در رختکن‌های ورزشگاه اختصاصی خود کنند. ساخت یک هتل مجهز در نزدیکی ورزشگاه اختصاصی گسترش فولاد نیز، از دیگر برنامه‌های مسئولان این باشگاه بوده‌است.[۲۱]

افزون بر این، مسئولان باشگاه گسترش فولاد قصد داشتند، در آینده، یک ورزشگاه ۴۰٫۰۰۰ نفری دیگر را در شهرک خاوران تبریز احداث کنند که مقدمات این کار را از جمله خرید زمین و طراحی، انجام داده‌‌بودند. نقشه این ورزشگاه به شکلی تهیه شده‌بود که شباهت فراوانی به ورزشگاه‌های اروپایی داشت و قرار بود با امکانات پیشرفته و استفاده از آخرین متدهای روز دنیا احداث شود.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵]

اسپانسر[ویرایش]

گسترش فولاد شرکت اسپانیایی کلمه را به عنوان سازنده البسه‌های خود انتخاب کرده‌‌بود. این شرکت از سال ۱۹۹۴ تا سال ۱۹۹۸ سازنده لباس‌های باشگاه فوتبال رئال مادرید بوده و همچنین سازنده البسه تیم ملی فوتبال امارات متحده عربی از سال ۱۹۹۸ تا سال ۲۰۰۰ بوده و نیز تیم ملی فوتبال کویت از سال ۱۹۹۸ تا سال ۲۰۰۲ بود و نیز تیم‌های ملی سورینام و کنیا بود، همچنین تعداد زیادی از تیم‌های اسپانیایی به خصوص لوانته و الچه و … بوده‌است.[۲۶]

پخش زنده[ویرایش]

برای نخستین بار در ایران، بازی‌های این باشگاه به صورت وب کست و از طریق وبگاه رسمی باشگاه پخش زنده شده‌است. وب کست، تلفیقی از عکس و فیلم بوده و می‌شد با مراجعه به وبگاه رسمی باشگاه، بازی‌های این تیم را در کنار دیدن عکس‌های حساس بازی از طریق مدیا نیز دنبال کرد.[۲۷]

مربیان[ویرایش]

سرمربیان گذشته[ویرایش]

نام ملیت سال
حسین خطیبی ایران ۸۸–۱۳۸۷
فرهاد کاظمی ایران ۸۹–۱۳۸۸
فیروز کریمی ایران ۱۳۸۹
حسین خطیبی ایران ۱۳۸۹
لوکا بوناچیچ کرواسی ۹۰–۱۳۸۹
نادر دست‌نشان ایران ۱۳۹۰
انگین فیرات ترکیه ۱۳۹۰
محمدحسین ضیایی ایران ۱۳۹۰
هادی برگی‌زر ایران ۹۱–۱۳۹۰
رسول خطیبی ایران ۱۳۹۲–۱۳۹۱
مهدی تارتار ایران ۱۳۹۳–۱۳۹۲
فراز کمالوند ایران ۱۳۹۶–۱۳۹۳
لوکا بوناچیچ کرواسی ۱۳۹۶
فیروز کریمی ایران ۱۳۹۷–۱۳۹۶

مدیران[ویرایش]

مدیران گذشته باشگاه[ویرایش]

نام سال‌ها
ایران غلامرضا سمندر ۸۹–۱۳۸۷
ایران محمدمهدی دادرس (موقت) ۱۳۸۹
ایران غلامرضا سمندر ۹۶–۱۳۸۹
ایران هوشنگ نصیرزاده ۹۷–۱۳۹۶

افتخارات[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. رسول خطیبی به گسترش فولاد تبریز بازگشت خبرگزاری فارس
  2. «رنگ نماینده جدید فوتبال تبریز در لیگ برتر آبی است». خبرگزاری فارس، ۱ فروردین ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ فروردین ۱۳۹۲. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ «حضور نمازی در تمرین گسترش فولاد/ احتمال برگزاری اردوهای تیم ملی در تبریز». خبرگزاری فارس. بازبینی‌شده در ۲۹ آوریل ۲۰۱۴. 
  4. «آشنایی با باشگاه گسترش فولا تبریز». همشهری آنلاین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۴فروردین ۱۳۹۲. 
  5. «تاریخچه باشگاه». وبگاه رسمی باشگاه گسترش فولاد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۹ خرداد ۱۳۹۲. 
  6. «ماشین‌سازی جایگزین گسترش فولاد در لیگ برتر». ورزش سه. ۲۹ تیر ۱۳۹۷. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «آشنایی با حریف پرسپولیس در فینال؛ گسترش فولاد تبریز». عصر ایران، ۵ اردیبهشت ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ فروردین ۱۳۹۲. 
  8. «مستندات باشگاه گسترش فولاد تبریز از تخلفات پشت پرده فوتبال منتشر شد». وبگاه باشگاه، ۱۱ تیر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۹۲. 
  9. «آقای کفاشیان خودشکن، آینه شکستن خطاست». وبگاه رسمی باشگاه، ۱۶ تیر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از -آینه-شکستن-خطاست.html نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۹۲. 
  10. «زنوزی: از فوتبال هم کنار بروم، به توسعه ورزشی و آینده جوانان متعهدم». وبگاه رسمی باشگاه، ۳ مرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از -به-توسعه-ورزشی-و-آینده-جوانان-متعهدم.html نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۹۲. 
  11. «ماموریت ویژه به وکیل معروف اتریشی / گسترش فولاد تبریز به فیفا متوسل شد». وبگاه باشگاه، ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۹۲. 
  12. «حجازی: با میل و رغبت کامل به گسترش فولاد کمک می‌کنم». وبگاه رسمی باشگاه، ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ فروردین ۱۳۹۲. 
  13. «زنوزی: رئیس فدراسیون با قوانین فوتبال آشنا نیست / برای اثبات حقانیتمان از طریق فیفا پیگیر هستیم». وبگاه رسمی باشگاه، ۳۱ تیر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ فروردین ۱۳۹۲. 
  14. «زنوزی: به خواست و دستور مردم استان آذربایجان شرقی گسترش فولاد در دسته یک ادامه خواهد داد». وبگاه رسمی باشگاه، ۲۵ مرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ فروردین ۱۳۹۲. 
  15. «صعود گسترش فولاد قطعی شد/ حضور دومین نماینده تبریز در لیگ برتر فوتبال». خبرگزاری فارس، ۱۰ فروردین ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فروردین ۱۳۹۱. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ «مهندس زنوزی: تضمین می‌کنم فوتبال درآمدزااست». وبگاه رسمی باشگاه گسترش فولاد تبریز، ۲۷ آبان ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۹۲. 
  17. «تیم‌های مدعی باید از گسترش فولاد الگو برداری کنند/کمپ اختصاصی گسترش می‌تواند میزبان تیم‌های ملی باشد». آناج. بازبینی‌شده در ۲۹ آوریل ۲۰۱۴. 
  18. «استادیوم اختصاصی گسترش فولاد تبریز». وبگاه رسمی باشگاه گسترش فولاد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. 
  19. «ساختمان اداری ورزشگاه اختصاصی گسترش فولاد تبریز افتتاح شد». وبگاه رسمی باشگاه گسترش فولاد. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. 
  20. «گزارش یک صعود». گلداتکام، ۲۲ اسفند ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۲ اسفند ۱۳۹۱. 
  21. «تجهیز استادیوم تبریز با الگوبرداری از آلیانس‌آره‌نا / جکوزی در رختکن مهمان!». بانک ورزش. بازبینی‌شده در ۹ اردیبهشت ۱۳۹۳. 
  22. «ساخت ورزشگاه چهل هزار نفری گسترش فولاد در تبریز». روزنامه ورزشی نود، ۲۸ بهمن ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۷ اسفند ۱۳۹۱. 
  23. «محمدرضا زنوزی، مالک باشگاه گسترش فولاد تبریز: قبل از شروع مسابقات لیگ آزادگان، تیم‌های صعودکننده به لیگ برتر مشخص شده‌است». خبرگزاری نسیم، ۴ مرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۷ اسفند ۱۳۹۱. 
  24. «زنوزی: از فوتبال هم کنار بروم، به توسعه ورزشی و آینده جوانان متعهدم». وبگاه باشگاه، ۳ مرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از -به-توسعه-ورزشی-و-آینده-جوانان-متعهدم.html نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۹۲. 
  25. «پروژه بزرگ مجموعه ورزشی گسترش فولادتبریزباحضورمعاون رئیس‌جمهور کلنگ‌زنی خواهدشد». وبگاه رسمی باشگاه، ۱۵ مهر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۰ فروردین ۱۳۹۲. 
  26. «تراکتورسازی و کلمه». سایت کلمه، ۱۰ خرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۰ خرداد ۱۳۹۲. 
  27. «دیدار گسترش فولاد و الوند همدان پخش زنده می‌شود». خبرگزاری مهر، ۱۴ آذر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۲ اوت ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۵ آذر ۱۳۹۱. 

پیوند به بیرون[ویرایش]