خمیردندان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خمیردندان

خمیردندان ماده‌ای است شوینده، جرم زدا و گاه ضد عفونی کننده که به شکل خمیر و بیشتر در بسته‌هایی استوانه‌ای شکل قرار داده شده است. با فشردن آن، مادهٔ خمیردندان خارج می‌شود که با کمک مسواک برای پاک کردن دندان، بین دندان‌ها و دهان به کار می‌رود.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

قدیمیترین سند مربوط به خمیردندان مربوط به قرن چهارم میلادی در مصر می‌باشد که در آن ترکیبی از گل زنبق آمده‌است. یونانیان و رومیان نیز از اولین کسانی بودند که سابقه استفاده از تمیزکننده‌ها را دارند. اما تا پیش از قرن نوزدهم میلادی استفاده از خمیردندان عمومی نشده بود.[۲]

مواد تشکیل دهنده خمیردندان[ویرایش]

  • ساینده
  • مرطوب‌کننده یا جاذب الرطوبه
  • کف کننده
  • ژل کننده
  • شیرین کننده
  • طعم دهنده
  • نگهدارنده
  • ترکیبات فلوئوردار
  • رنگ
  • ترکیبات درمانی یا مواد فعال
  • آب

[۳]

ساینده[ویرایش]

به طور واضح هدف اصلی از کاربرد مواد ساینده (Abrasives) برداشتن لایهٔ چسبناک روی سطح دندان است. از جملهٔ مهمترین و کاربردی‌ترین مواد ساینده موجود در انواع خمیردندان می‌توان به سیلیکای هیدراته (SiO2دی کلسیم فسفات دی هیدرات (CaHPO4.2H2O) و کربنات کلسیم (CaCO3)اشاره کرد.[۴]

مرطوب‌کننده یا نگهدارندهٔ رطوبت[ویرایش]

ترکیبات نگهدارندهٔ رطوبت (Humectants) به منظور پیشگیری از خشک شدن خمیر و سفت و غیرقابل مصرف شدن آن بکار می‌روند. این ترکیبات در عین حال خصلت پلاستیکی و براق کنندگی نیز به خمیردندان می‌دهند. در حال حاضر پرکاربردترین ترکیبات نگهدارندهٔ رطوبت در خمیردندان گلیسرین و محلول سوربیتول ۷۰٪ می‌باشند. در عین حال از ترکیباتی چون پلی اتیلن گلایکلها و پلی پروپیلن گلایکل‌ها نیز به طور جزئی در فرمولاسیون خمیردندان‌ها استفاده می‌شود.[۴]

فرايند تهيه سوربيتول از گلوكز

مواد فعال سطحی یا کف کننده[ویرایش]

این ترکیبات به دلیل حساسیت زایی بالایی که دارند همیشه با وسواس خاصی در فرمولاسیون خمیردندان‌ها به کار می‌روند. از این رو محدودیت‌های بسیاری در انتخاب یک ترکیب کف کننده در خمیردندان وجود دارد. عملکرد یک ترکیب کف کننده در خمیردندان حذف لایهٔ سطحی روی دندان با کاهش کشش سطحی می‌باشد. دیگر مزیت استفاده از مواد کف کننده تعلیق و حذف باقیمانده مواد غذایی، پروتئین و دیگر ترکیبات (Debris) از روی دندان می‌باشد.

اولین ترکیب کف کنندهٔ مورد استفاده در خمیردندان صابون بوده است که به دلیل قلیائیت بالا سبب طعم نامناسب و همچنین ایجاد ناپایداری برای دیگر مواد موجود در فرمولاسیون می‌شده است.

پر مصرف‌ترین ترکیب شوینده و کف کنندهٔ موجود در خمیردندان‌ها در حال حاضر سدیم لوریل سولفات (SLS) می‌باشد. این عامل فعال سطحی با فرمول بسته (ROSO3Na) از برشی از الکل‌های طبیعی سنتز می‌شود. دربارهٔ اثرات مضر این ترکیب بررسی‌های مختلفی توسط کمیسیون اتحادیهٔ اروپائی در جریان بوده اما تاکنون هیچ نهاد بین‌المللی مرجع مانند FDA و یا EC ممنوعیتی برای کاربرد آن در خمیردندان اعلام نکرده است.[۴][۵]

ساختار مولكولي سديم لوريل (دو دسيل) سولفات

عوامل ژل كننده[ویرایش]

تركيبات ژل كننده يا چسبان، كلوئيد‌های هيدروفيل يا آبدوستی هستند كه در فاز آبی خميردندان پخش و حل شده و براي جلوگيری از دوفاز شدن خميردندان و همچنين پايداری فيزيكی خمير لازم می‌باشند. اين تركيبات شايد متنوع ترين تركيب كاربردی در خميردندان باشند و انتخاب آن‌ها تاثير بسزايی بر خصوصياتی چون قابليت پخش خمير در دهان، تشكيل كف و از همه مهم‌تر آزاد شدن اجزاء طعم دهنده می‌گذارد. برخي از مهمترين انواع تركيبات ژل كننده سديم كربوكسی متيل سلولز، كاراژينان، زانتان و كربومر می‌باشد[۴].

شيرين كننده[ویرایش]

وجود شيرين كننده براي پذيرش محصول نهايی خميردندان بسيار مهم است. خميردندان نه بايد خيلي شيرين و نه خيلي تلخ باشد. همچنين تركيبات شيرين كننده بايد در تركيب با عوامل طعم دهنده اثر هم افزايی داشته باشند. در حال حاضر مهمترين و كاربردی‌ترين شيرين كننده‌ی مصرفی در خميردندان سديم ساخارين می‌باشد كه به ميزان كمتر از نيم درصد در فرمولاسيون محصول بكار می‌رود[۴].

سایر کاربردهای خمیردندان[ویرایش]

خمیردندان با داشتن قدرت تمیزکنندگی بسیار زیاد، علاوه بر مسواک‌زدن در موارد دیگری نیز می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد:

  • تمیزکردن و جلا دادن سینک ظرفشویی
  • تمیز کردن کف اتو و لکه‌های آب روی چوب
  • جلوگیری از سوزش محل گزیدگی حشرات
  • تمیز کردن و از بین بردن خش روی سی‌دی و دی‌وی‌دی
  • برطرف‌کردن بوی بد ظروف پلاستیکی[۶]

منابع[ویرایش]

  1. لغتنامه دهخدا
  2. ویکی‌پدیای انگلیسی
  3. دانشنامه رشد
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ Butler، Hilda. Poucher's perfumes, cosmetics and soaps. 10th ed. Dordrecht: kluwer Academic Publishing، 2000. 226. شابک ‎۰۷۵۱۴۰۴۷۹۹. 
  5. «CosIng - Cosmetics - GROWTH - European Commission». ec.europa.eu. بازبینی‌شده در 2016-12-18. 
  6. کاربردهای جالب خمیردندان که احتمالاً نمی‌دانستید

'

پیوند به بیرون[ویرایش]