خمیردندان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
خمیردندان

خمیردندان ماده‌ای است شوینده، جرم زدا و گاه ضد عفونی کننده که به شکل خمیر و بیشتر در بسته‌هایی استوانه‌ای شکل قرار داده شده است. با فشردن آن، مادهٔ خمیردندان خارج می‌شود که با کمک مسواک برای پاک کردن دندان، بین دندان‌ها و دهان به کار می‌رود.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

قدیمیترین سند مربوط به خمیردندان مربوط به قرن چهارم میلادی در مصر می‌باشد که در آن ترکیبی از گل زنبق آمده‌است. یونانیان و رومیان نیز از اولین کسانی بودند که سابقه استفاده از تمیزکننده‌ها را دارند. اما تا پیش از قرن نوزدهم میلادی استفاده از خمیردندان عمومی نشده بود.[۲]

مواد تشکیل دهنده خمیردندان[ویرایش]

  • ساینده
  • مرطوب‌کننده یا جاذب الرطوبه
  • کف کننده
  • ژل کننده
  • شیرین کننده
  • طعم دهنده
  • نگهدارنده
  • ترکیبات فلوئوردار
  • رنگ
  • ترکیبات درمانی یا مواد فعال
  • آب

[۳]

ساینده[ویرایش]

به طور واضح هدف اصلی از کاربرد مواد ساینده (Abrasives) برداشتن لایهٔ چسبناک روی سطح دندان است. از جملهٔ مهمترین و کاربردی‌ترین مواد ساینده موجود در انواع خمیردندان می‌توان به سیلیکای هیدراته (SiO2دی کلسیم فسفات دی هیدرات (CaHPO4.2H2O) و کربنات کلسیم (CaCO3)اشاره کرد.[۴]

مرطوب‌کننده یا نگهدارندهٔ رطوبت[ویرایش]

ترکیبات نگهدارندهٔ رطوبت (Humectants) به منظور پیشگیری از خشک شدن خمیر و سفت و غیرقابل مصرف شدن آن بکار می‌روند. این ترکیبات در عین حال خصلت پلاستیکی و براق کنندگی نیز به خمیردندان می‌دهند. در حال حاضر پرکاربردترین ترکیبات نگهدارندهٔ رطوبت در خمیردندان گلیسرین و محلول سوربیتول ۷۰٪ می‌باشند. در عین حال از ترکیباتی چون پلی اتیلن گلایکلها و پلی پروپیلن گلایکل‌ها نیز به طور جزئی در فرمولاسیون خمیردندان‌ها استفاده می‌شود.[۴]

فرایند تهیه سوربیتول از گلوکز

مواد فعال سطحی یا کف کننده[ویرایش]

این ترکیبات به دلیل حساسیت زایی بالایی که دارند همیشه با وسواس خاصی در فرمولاسیون خمیردندان‌ها به کار می‌روند. از این رو محدودیت‌های بسیاری در انتخاب یک ترکیب کف کننده در خمیردندان وجود دارد. عملکرد یک ترکیب کف کننده در خمیردندان حذف لایهٔ سطحی روی دندان با کاهش کشش سطحی می‌باشد. دیگر مزیت استفاده از مواد کف کننده تعلیق و حذف باقیمانده مواد غذایی، پروتئین و دیگر ترکیبات (Debris) از روی دندان می‌باشد.

اولین ترکیب کف کنندهٔ مورد استفاده در خمیردندان صابون بوده است که به دلیل قلیائیت بالا سبب طعم نامناسب و همچنین ایجاد ناپایداری برای دیگر مواد موجود در فرمولاسیون می‌شده است.

پر مصرف‌ترین ترکیب شوینده و کف کنندهٔ موجود در خمیردندان‌ها در حال حاضر سدیم لوریل سولفات (SLS) می‌باشد. این عامل فعال سطحی با فرمول بسته (ROSO3Na) از برشی از الکل‌های طبیعی سنتز می‌شود. دربارهٔ اثرات مضر این ترکیب بررسی‌های مختلفی توسط کمیسیون اتحادیهٔ اروپائی در جریان بوده اما تاکنون هیچ نهاد بین‌المللی مرجع مانند FDA و یا EC ممنوعیتی برای کاربرد آن در خمیردندان اعلام نکرده است.[۴][۵]

ساختار مولکولی سدیم لوریل (دو دسیل) سولفات

عوامل ژل کننده[ویرایش]

ترکیبات ژل کننده یا چسبان، کلوئیدهای هیدروفیل یا آبدوستی هستند که در فاز آبی خمیردندان پخش و حل شده و برای جلوگیری از دوفاز شدن خمیردندان و همچنین پایداری فیزیکی خمیر لازم می‌باشند. این ترکیبات شاید متنوع‌ترین ترکیب کاربردی در خمیردندان باشند و انتخاب آن‌ها تأثیر بسزایی بر خصوصیاتی چون قابلیت پخش خمیر در دهان، تشکیل کف و از همه مهم‌تر آزاد شدن اجزاء طعم دهنده می‌گذارد. برخی از مهمترین انواع ترکیبات ژل کننده سدیم کربوکسی متیل سلولز، کاراژینان، زانتان و کربومر می‌باشد.[۴]

شیرین کننده[ویرایش]

وجود شیرین کننده برای پذیرش محصول نهایی خمیردندان بسیار مهم است. خمیردندان نه باید خیلی شیرین و نه خیلی تلخ باشد. همچنین ترکیبات شیرین کننده باید در ترکیب با عوامل طعم دهنده اثر هم افزایی داشته باشند. در حال حاضر مهمترین و کاربردی‌ترین شیرین کنندهٔ مصرفی در خمیردندان سدیم ساخارین می‌باشد که به میزان کمتر از نیم درصد در فرمولاسیون محصول بکار می‌رود.[۴]

سایر کاربردهای خمیردندان[ویرایش]

خمیردندان با داشتن قدرت تمیزکنندگی بسیار زیاد، علاوه بر مسواک‌زدن در موارد دیگری نیز می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد:

  • تمیزکردن و جلا دادن سینک ظرفشویی
  • تمیز کردن کف اتو و لکه‌های آب روی چوب
  • جلوگیری از سوزش محل گزیدگی حشرات
  • تمیز کردن و از بین بردن خش روی سی‌دی و دی‌وی‌دی
  • برطرف‌کردن بوی بد ظروف پلاستیکی[۶]

منابع[ویرایش]

  1. لغتنامه دهخدا
  2. ویکی‌پدیای انگلیسی
  3. دانشنامه رشد
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ Butler، Hilda. Poucher's perfumes, cosmetics and soaps. 10th ed. Dordrecht: kluwer Academic Publishing، 2000. 226. شابک ‎۰۷۵۱۴۰۴۷۹۹. 
  5. «CosIng - Cosmetics - GROWTH - European Commission». ec.europa.eu. بازبینی‌شده در 2016-12-18. 
  6. کاربردهای جالب خمیردندان که احتمالاً نمی‌دانستید

'

پیوند به بیرون[ویرایش]