صابون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فروش صابون‌های دست‌ساز در فرانسه
چگونگی عمل صابون

صابون، در شیمی، نمک یک اسید چرب است. صابون عمدتاً برای شست‌وشو، حمام‌کردن و پاکیزگی استفاده می‌شود، ولی در ریسیدن پارچه هم از صابون استفاده می‌گردد و جزء مهمی از روان‌سازها است. به ترکیب صابون با روغن به صورت نسبتاً جامد «گریس» گفته می‌شود. صابون‌های تمیزکاری و تطهیر عمدتاً از جمع‌آوری روغن‌ها و چربی‌های گیاهی و حیوانی با محلول شدید سود سوز آور(sodium hydroxide)به‌دست می‌آیند. چربی‌ها و روغن‌ها ترکیبی از تری‌گلیسریدها هستند: سه مولکول اسید چرب به یک مولکول گلیسرول متصل شده‌است.
صابون‌ها، با ایجاد امولسیون پایدار ولی ناهمگن از چرکها که چربی اند، باعث ایجاد یک کلوئید امولسیون و در نتیجه اتصال مولکول‌های صابون به چربی‌ها از بخش آلکیل (زنجیره بلند کربنی) و اتصال صابون از سرقطبی خودبه مولکول‌های آب باعث شسته‌شدن چربی‌ها می‌شوند. (قسمت باردار صابون، چربی‌ها را در آب پخش می‌کند و با آب، که «قطبی» است، جاذبه برقرار می‌نماید و قسمت هیدروکربنی هم با چربی‌ها جاذبه ایجاد می‌کند)[۱]

تاریخچه[ویرایش]

به احتمال زیاد، صابون را اولین بار مصریان باستان در درهٔ نیل ساختند. در حدود ۶۰۰ سال پیش از میلاد، ملوانان فینیقی‌ها، فن صابون‌سازی (یا صابون پزی) را به سواحل مدیترانه بردند. در قرن اول میلادی، بهترین صابون از چربی بز و خاکسترهای به‌دست‌آمده از سوزاندن چوب «درخت آلش» به‌دست می‌آمد. تا پایان قرن هجدهم، صابون را از چربی حیوانی و خاکستر چوب تهیه می‌کردند. در همان هنگام، معلوم شد که می‌توان به‌جای خاکستر چوب، از سود سوزآور، که قلیای حاصل از نمک معمولی است، استفاده کرد. در همین زمان، روغن‌های گیاهی نظیر روغن زیتون، روغن نخل، روغن نارگیل، روغن کنجد و روغن سویا جانشین چربی‌های حیوانی شدند.[۲]

در ایران از حدود ۱۵۰ سال پیش شهر مراغه به عنوان مرکز مهم صابون پزی شناخته می‌شود. در برخی کشورها نظیر ترکیه فروش صابونهایی با رنگ و بوی خاص (فانتزی) به توریست‌ها معمول است

روش تهیهٔ صابون[ویرایش]

۱-روش ناپیوسته: یکی از روش‌های قدیمی تولید صابون می‌باشد که در واحدهای تولیدی با ظرفیت نسبتاً کم و برای تولید محصولات خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد. ماده اولیه اصلی مورد استفاده در تولید صابون شامل انواع چربی‌ها بوده که می‌تواند منشأ حیوانی (مانند تالو) یا گیاهی (مانند روغن پالم و نارگیل) داشته باشد. حدود ۷۵ درصد از کل چربی مصرفی در صنایع صابون سازی دنیا را تالو (Tallow) تشکیل می‌دهد که دارای منشأ حیوانی است. این ماده شامل مخلوطی از گلیسیرین‌ها بوده و از چربی‌های جامد که به وسیله بخار پالایش شده‌است، به دست می‌آید. در این روش اسید چرب درون مخزن ریخته شده و توسط سدیم هیدروکسید (صابون جامد) یا پتاسیم هیدروکسید (صابون مایع)، خنثی می‌شود. ۲-روش پیوسته: امروزه با پیشرفت تکنولوژی، تولید صابون بیشتر به صورت پیوشته انجام می‌گیرد. در این روش ابتدا چربی توسط آب در دما و فشار بالا هیدرولیز می‌شود و تولید اسید چرب و گلیسیرین می‌نماید. اسید چرب به دست آمده، توسط محلول سدیم هیدروکسید (محلول سود) خنثی شده و صابون تشکیل می‌شود.[۳] همهٔ صابون‌های دستشویی با اضافه‌کردن روغن نباتی یا چربی حیوانی (عمدتاً دنبه و پیه) به یک قلیای قوی ساخته می‌شوند. این کار در دما و فشار بالا صورت می‌گیرد. آنچه حاصل می‌شود، صابون و مادهٔ دیگری به نام گلیسیرین یا گلیسرول است. گلیسیرین را با یک محلول غلیظ نمک جدا می‌کنند. سپس صابون مذاب را در دستگاه همزن می‌ریزند. در آنجا عطر و مواد نگهدارنده یا رنگ به آن اضافه می‌کنند. بالاخره صابون مذاب را سرد می‌کنند و در اندازهٔ معین قالب‌گیری می‌کنند یا بُرش می‌دهند.[۲]

تاریخچه صابون‌های مایع[ویرایش]

صابون‌های مایع تا قرن نوزدهم هنوز کشف نشده‌بودند. در سال ۱۸۶۵، ویلیام شپهارد، نوع مایع صابون را اختراع کرد.

صابون‌های مایع[ویرایش]

اگر در مولکول صابون در بخش کاتیونی به جای Na یکی از یون‌های آمنیوم(+NH4) یا پتاسیم(+K)قرار گیرد صابون حالت مایع پیدا خواهدکرد. الگو:ت

منابع[ویرایش]

  1. Wikipedia contributors, "Soap," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Soap (accessed October 15, 2015).
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ دانشنامهٔ آکسفورد
  3. روش‌های تولید صنعتی صابون