سیردریا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۴۰°۵۴′۰۳″ شمالی ۷۱°۴۵′۲۷″ شرقی / ۴۰.۹۰۰۸۳° شمالی ۷۱.۷۵۷۵۰° شرقی / 40.90083; 71.75750

سیردریا
کشورهای زردرنگ در حوضهٔ آبخیز دریاچه آرال قرار دارند.
کشورهای زردرنگ در حوضهٔ آبخیز دریاچه آرال قرار دارند.
سرچشمه رودخانه‌های نارین و قره‌دریا
ریزشگاه دریاچه آرال
ریزشگاه‌های حوضه زهکشی ازبکستان، تاجیکستان و قزاقستان
طول ۲٬۲۱۲ کیلومتر
میانگین بده ۷۰۳ متر مکعب بر ثانیه (نزدیک ریزشگاه)
حوضه آبخیز ۲۱۹٬۰۰۰ کیلومتر مربع
موقعیت رود سیردریا (رود جیحون) در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی (در بالای نقشه سمت راست). برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی

سیردَریا یا سیحون (پارسی باستان: یَخشَه اَرتَه، به‌معنای مروارید واقعی؛ پهلوی: یَخشَرت[۱]؛ یونانی: Jaxartes/Ιαξάρτης/یَکسارتِس؛ عربی: سیحون[۲]) یا گل‌زریون، دومین رود پرآبی است که در آسیای میانه است که بعد از پیوستن به آمو دریا به دریاچه خوارزم (آرال) می‌ریزد. رود دیگر آمودریا نام دارد. بخش تُرکی این نام، سیر، تا پیش از سدهٔ دهم هجری|شانزدهم میلادی در هیچ منبع تاریخی یافت نشده‌است؛ نخستین مرجع این نام در این سده (دهم هجری) است، که ابوالغازی بهادُرخان، مورخ و خان خیوه، دریاچه خوارزم را سیر تِنیزی (دریای سرخ‌رنگ) نامید. در منابع اروپای غربی، سیردریا با نام یونانی باستانی‌اش Jaxartes/Ιαξάρτης/یَکسارتِس شناخته می‌شود، که برگرفته از واژهٔ زبان پهلوی یَخشَرت (آنطور که یوزف مارکوارت، خاورشناس نامدار آلمانی، در «Die Chronologic der alttiirkischen Inschriften» یاد کرده)، برگرفته از واژهٔ پارسی باستانی یَخشَه اَرتَه، به‌معنای مروارید واقعی است.[۳]

این رود دو سرچشمه دارد، یکی کوه‌های تین شان در قرقیزستان کنونی و دیگری شرق ازبکستان. این رود در ۲۲۲۰ کیلومتر در غرب و شمال غربی سرچشمه دارد و پس از گذر از جنوب کشور کنونی قزاقستان به دریاچه خوارزم می‌رسد. این رود در گذارش سرتاسر کشتزارهای پنبه را در آسیای مرکزی آبیاری می‌کند. سیردریا از کنار شهرهای خجند و قیزیل‌اوردا و خوقند می‌گذرد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. J. Marquart, Die Chronologic der alttiirkischen Inschriften, Leipzig, 1898, 6.
  2. Encyclopaedia of Islam, 'SIR DARYA'
  3. Encyclopaedia of Islam, 'SIR DARYA'

منبع[ویرایش]