کمپین یک میلیون امضا

یک میلیون امضا نام طرحی مستقل و اجتماعی است که شماری از فعالان حقوق زنان در داخل ایران از ۵ شهریور سال ۱۳۸۵ راه‌اندازی کرده‌اند. هدف این طرح جمع‌آوری دست‌کم یک میلیون امضا در حمایت از رفع تبعیض‌های قانونی علیه زنان است.

پیشینه

گروه‌هایی از فعالان جنبش زنان پس از تجمع ۲۲ خرداد ۱۳۸۵ در میدان هفت‌تیر تهران بر آن شدند که در ادامه‌ی پیگیری اهدافی که در قطعنامه آن تجمع اعلام شده بود در جهت تلاش برای تغییر قوانین ناعادلانه و زن‌ستیز در ایران، حرکتی ‎جمعی و هدف‌مند را در دستور کار خود قرار دهند. این کارزار (کمپین) در واقع تلاش وسیعی برای «جمع‌آوری یک میلیون امضاء» به‌منظور درخواست تغییر قوانین تبعیض‌آمیز در ایران است. زمان این پیکار بلندمدت است یعنی مقید به زمان محدود و مشخصی نیست و تا رسیدن به حد نصاب (جمع‌آوری یک میلیون امضاء) ادامه خواهد داشت. این حرکت با توجه به مدت زمان و تعداد مشارکت‌کنندگان در آن ادامه خواهد داشت. حداقل سنی که برای امضاء کنندگان در نظر گرفته شده‌است ۱۸ سال است.

اهداف کمپین یک میلیون امضا

در وب‌گاه طرح تغییر برای برابری اهداف زیر به عنوان اهداف اصلی این کارزار (کمپین) ذکر شده‌اند:

1. مشارکت جمعی بخش‌های وسیعی از شهروندان برای تغییرات مثبت اجتماعی و رسیدن به هدفی معین و مشروع (رفع تبعیض‌های قانونی علیه زنان)
2. آشنایی و گفتگوی رو در رو با گروه‌های مختلف زنان و شهروندان در سطح گسترده
3. ایجاد زمینه برای بخشیدن صدا به زنان خاموش (بی‌صدایان)
4. اعتقاد به رشد آگاهی، ایجاد گفتگو میان شهروندان و آموختن فعالیت‌های جمعی و دموکراتیک یعنی اصلاحات از پایین، از درون جامعهٔ مدنی و نه از بالا. پایه‌ٔ این عمل جمعی، اعتقاد به ضرورت تقویت حوزه‎ٔ عمومی، اعتقاد به توانمندسازی زنان، باور به اینکه تنها تغییراتی ماندگار و ریشه‌ای هستند که از بطن جامعه می‌جوشند و نتیجهٔ آشنایی مستقیم با دردها و لمس مشکلات، به طور مستقیم یا غیرمستقیم توسط تک تک افرادند، و نیز آگاهی از این امر که مشکلات حقوقی، مشکل فردی و خصوصی نیست و شمار زیادی از زنان با آن دست و پنجه نرم می‌کنند.
5. یکی دیگر از اهداف این کمپین بر این اساس است که تلاش‌گران این کمپین، در عمل و تماس مستقیم با شهروندان جامعهٔ خود، متوجه شوند که بدون تحمل سختی، بدون پرداخت هزینه و البته اتحاد و همدلی، هیچ بی‌عدالتی و تبعیضی قابل تغییر نیست. مسیر اصلی این تغییر نه از مجاری و معادلات قدرت، مردان و زنان قدرتمند و...، بلکه از طریق آگاهی و حساسیت تک تک زنان و شهروندان عادی نسبت به خودشان و درک موقعیت و جایگاه‌شان در جامعه ذکر شده‌است.
6. نشان دادن این که خواستهٔ برحق تغییر قوانین تبعیض‌آمیز محدود به چهار تا پنج هزار نفر از زنان نیست بلکه این خواسته، خواسته‌ای فراگیر است.
7. یکی از اهداف ذکر شده برای این طرح نشان دادن این است که خواستهٔ تغییر و اصلاح قوانین، خواستهٔ طیف خاصی از زنان نیست. این طرح تلاش بر نشان دادن این دارد که انگ‌هایی که اغلب به مدافعان حقوق برابر و زنان فعال برای خاموش کردن آن‌ها زده می‌شود (از جمله: بی‌دردی، بالای شهر نشینی، خودنمایی و...) واقعاً صحت ندارد چون این قوانین بر زندگی همهٔ زنان اعم از باسواد و بی‌سواد، بالای شهر نشین و پایین شهر نشین، مجرد و متاهل، روستایی و شهری، کم و بیش تأثیر می‌گذارد.
8. نحوهٔ حرکت و چالش‌های درونی کمپین یک میلیون امضاء در کتابی با عنوان «کمپین یک میلیون امضاء: روایتی از درون» به قلم نوشین احمدی خراسانی، یکی از اعضای اولیهٔ کمپین یک میلیون امضا، در سال ۱۳۸۶ منتشر شد. در این کتاب ویژگی‌های حرکت کمپین و مشکلات پیش روی این حرکت و نیز دستاوردهای این حرکت تدوین شده است. این کتاب در هزاران نسخه منتشر شد و سپس به زبان انگلیسی نیز ترجمه[۱] و منتشر شده است

ادعای عدم مغایرت با قانون و اسلام

بنیان‌گذاران این طرح ادعا می‌کنند که این درخواست هیچ‌گونه ضدیتی با مبانی اسلام ندارد زیرا جزو اصول دین به‌شمار نمی‌آیند. تغییر قوانینی که در این کمپین مورد درخواست است، حداکثر، محل اختلاف بین مجتهدان و علمای دین است و برخی از فقیه‌ها از جمله آیت‌الله صانعی یا آیت‌الله بجنوردی و شمار دیگری از مجتهدان سال‌هاست که بازنگری در قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان را مورد تایید قرار داده‌اند و تغییر آن‌ها را مغایر با اسلام ندانسته‌اند.

در همین حال درخواست‌های این طرح با تعهدات بین‌المللی دولت ایران نیز همخوانی دارد چون ایران به میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پیوسته و اولین گام در این کنوانسیون‎ها منع هرگونه تبعیض است، بنابراین تبعیض باید از بین برود چون منطبق با تعهدات بین‌المللی دولت ایران است.

پشتیبانی

حامیان اولیهٔ پیکار «یک میلیون امضاء برای تغییر قوانین تبعیض‌آمیز»:

شیرین عبادی، سیمین بهبهانی، شهلا لاهیجی، بابک احمدی، شهلا اعزازی، ناصر زرافشان، نرگس محمدی، منیرو روانی پور، فریده غیرت، شهلا شرکت، اردشیر رستمی، فرزانه طاهری، فریبرز رئیس دانا، معصومه حیات غیبی، بنفشه حجازی، مائده طهماسبی، فرهاد آئیش، عمران صلاحی، هومن فخار، مهوش شیخ‌الاسلامی، مجید تولایی، ناهید توسلی، جعفر پناهی, خدیجه مقدم …

طرح تغییر برای برابری هر روز حامیان جدیدی در میان اقشار و گروه‌های مختلف جامعه پیدا می‌کند. یکی از مشخصه‌های این طرح این است که حامیان آن همه متعلق به یک قشر یا گروه نیستند و در نتیجه، این درخواست‌ها در جریان منفعت یک گروه خاص سیاسی یا اجتماعی نیست. بسیاری از افرادی که با این طرح همکاری دارند افرادی هستند که متعلق به هیچ گروهی نمی‌باشند. از طرفی افرادی که متعلق به گروهی هستند به گروه‌های بسیار متفاوتی تعلق دارند از جمله می‌توان به فاطمه راکعی، عضو کمیسیون زنان جبهه مشارکت و رئیس فراکسیون زنان در مجلس ششم، فخرالسادات محتشمی پور، نایب رئیس کمیسیون زنان جبهه مشارکت و جمع هم‌اندیشی فعالان جنبش زنان، گروه‌های غیر ایرانی فمینیستی در کشورهای همسایه، کشورهای مسلمان، کشورهای آفریقایی، اروپایی و ایرانی‌های مقیم کشورهای مختلف اشاره کرد.

برخورد با کمپین

کمپین یک میلیون امضا در آغازین ماه‌های فعالیت دولت محمود احمدی نژاد شکل گرفت. پیش از تشکیل این کمپین، نیروهای پلیس زن و مرد به خشن‌ترین شیوه با اجتماع کنندگان ۲۲ خرداد ۱۳۸۵ در میدان هفت تیر تهران برخورد کردند و بیش از ۷۰ تن در تجمع میدان هفت‌تیر بازداشت و محاکمه شدند.

گروه‌هایی از آن فعالان جنبش زنان پس از تجمع تصمیم گرفتند برای ادامه‌ی پیگیری اهدافی که در قطعنامهٔ آن تجمع اعلام شده بود حرکت ‎جمعی و هدف‌مند دیگری را آغاز کنند. با شروع کمپین برخوردها با این بخش از جنبش زنان موقتاً تخفیف یافت ولی در ادامه، نهادهای اطلاعاتی و امنیتی بارها اعضا و هواداران کمپین را بازداشت کردند.

برخوردهای دوگانه‌ای با این حرکت انجام گرفت، چنان که قاضی پروندهٔ خدیجه مقدم صراحتاً به وی اعلام کرد که «می‌خواهیم چوب لای چرخ کمپین بگذاریم»، و از سوی دیگر در بازجویی مامورین وزارت اطلاعات از وی، گفته شد که ما با کمپین مشکلی نداریم.

سایت تغییر برای برابری در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۸۷ برای دهمین بار فیلتر شد و پایگاه اینترنتی کمپین در شهرها و کشورهای مختلف نیز همزمان فیلتر شدند به طوری که از ۱۹ سایت کمپین، ۱۵ سایت آن برای مخاطبان داخل ایران (کمپین در مشهد، اصفهان، اراک، شیراز، زاهدان، رشت، آلمان، کالیفرنیا، قبرس، کویت و مردان برای برابری) فیلتر شد.

جایزه‌ها

• ۲۰۰۸ - جایزهٔ ویژهٔ گزارشگران بدون مرز به وب‌گاه کمپین با نام تغییر برای برابری تعلق گرفت - هیئت داوران دلیل این انتخاب را چنین بیان کردند: «وب سایت «تغییر برای برابری»، وب‌گاه کمپین یک میلیون امضا برای تغییر قوانین تبعیض آمیز است که دو سال و سه ماه قبل توسط تعدادی از فعالان حقوق زنان در ایران راه‌اندازی شد. این کمپین قصد دارد یک میلیون امضا از زنان و مردان ایرانی را برای رفع تبعیض‌های قانونی علیه زنان ایرانی جمع‌آوری کرده و به مجلس ایران تحویل دهد و خواستار بازبینی قوانین شود. اما این فقط یک هدف این کمپین است، مهم‌ترین هدف این کمپین آموزش و ارتقای آگاهی شهروندان ایرانی از قوانین تبعیض‌آمیز است. این وب‌گاه تا کنون هجده بار فیلتر شده‌است که از این نظر رکورددار فیلتر شدن در جامعهٔ اینترنتی فارسی زبان است! تا به امروز چهل و هشت کنشگر این کمپین بازداشت شده و هر کدام از چند روز تا چند ماه به جرم جمع‌آوری امضا و گسترش آگاهی در زندان به سر برده و بسیاری از آن‌ها به حبس‌های از شش ماه تا دو سال تعزیری و تعلیقی محکوم شده‌اند. حتا سه نفر از آن‌ها به شلاق هم محکوم شده‌اند. تعدادی از کنشگران این کمپین از محل کارهای خود به دستور وزارت اطلاعات اخراج شده‌اند و برخی از آن‌ها نیز از دانشگاه اخراج شدند.»
• ۹ ژانویه ۲۰۰۹ - جایزه سیمون دوبووار به خاطر «جسارت زنان ایرانی و بدیع بودن شکل مبارزه‌شان به این کمپین اهدا شد. جولیا کریستوا فیلسوف سرشناش فمینیست و رییس هیئت داوری هنگام اعلام جایزه گفت: «کمپین یک میلیون امضاء جنبش بدیع و تازه‌ایست چون بر محور یک زن پیشرو و مشهور شکل نگرفته‌است بلکه جنبش وسیعی است زیرا زنانی که در آن فعال هستند به دیدار زنان دیگر می‌روند، با آن‌ها بحث می‌کنند، خانه به خانه سر می‌زنند و حقوق زنان را تک به تک به آن‌ها توضیح می‌دهند. از این طریق و از راه اینترنت یک شبکهٔ وسیع فکری به وجود می‌آورند که همنوع زنی را، از اقشار کم درآمد گرفته تا زنان مرفه، در بر می‌گیرد و این دقیقاً با روح کار سیمون دو بووار همخوانی دارد. ما با اهدای این جایزه می‌خواهیم این زنان را تشویق کنیم و علاقه، عشق و همبستگی خود را به آن‌ها نشان دهیم.»
• ۲۹ آوریل ۲۰۰۹ - جایزهٔ بنیاد فمینیست مجوریتی
• ۱۱ مارس ۲۰۱۰ - جایزه نت‌شهروند سازمان گزارشگران بدون مرز به «تغییر برای برابری»، وب‌سایت کمپین یک میلیون امضا برای تغییر قوانین تبعیض‌آمیز در ایران اهدا شد.

جستارهای وابسته

• جنبش زنان ایران
• زنان ایرانی

پیوند به بیرون

وب‌گاه‌های کمپین

• کمپین در هر شهر یا کشور وبگاهی مستقل دارد: تغییر برای برابری (تهران) که در چند زبان بین‌المللی نیز ارایه می‌شود، کمپین در رشت، کمپین در شیراز، کمپین در آذربایجان، کمپین در زاهدان، کمپین در کردستان، کمپین در اراک، کمپین در کالیفرنیا
• کوچه به کوچه وبلاگی است که توسط مشارکت‌کنندگان کمپین نوشته می‌شود و اغلب، تجربیات جالب آنها را در زمان جمع کردن امضا در بر می‌گیرد. این وبلاگ با کمترین ویرایش و با انشای خود مشارکت‌کنندگان نگارش می‌شود.
• تصویر برابری شامل عکس‌های مربوط به فعالیت طرح است.
• مردان برای برابری جنسیتی وب‌گاه کمیتهٔ مردان کمپین یک میلیون امضا در تهران است.

سایر وبگاه‌ها

• فهرستی از وبگاه‌ها و وبلاگ‌های حامی کمپین

منابع

• http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2007/01/070123_shr-campaign-rights.shtml
• http://www.campaignforequality.info
• http://www.fidh.org/article.php3?id_article=3827
• http://www.payvand.com/news/06/dec/1174.html
• http://www.learningpartnership.org/publications/other/iran-oms