مطالعات زنان

مطالعات زنان یک حوزه بین رشته​ای دانشگاهی در زمینه علوم انسانی و علوم اجتماعی است که به مسائل زنان، فمینیسم، جنسیت، جنسگونگی و تبعیض​های جنسیتی می​پردازد. مطالعات زنان مباحثی از قبیل نظریه​های فمینیستی، نظریه فراهنجار، تاریخ جنبش زنان، ادبیات زنان، تاریخ اجتماعی، مسائل مربوط به بهداشت و سلامت زنان، و زنان و توسعه را دربر می​گیرد.

در ایران، از خرداد ۱۳۹۱ خورشیدی، رشته مطالعات زنان با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی به رشته «مطالعات خانواده و حقوق زن در اسلام» تغییر نام پیدا کرد.

تاریخچه

این رشته از اواخر دهه ۶۰ میلادی و به دنبال تأثیر سیاسی موج دوم فمینیسم بر دانشگاه​های غرب تأسیس شد. بحث‌های مخالف زیادی در مورد این رشته وجود دارد از جمله اینکه مباحث مطرح شده در این رشته گرایش‌های ضد مرد دارند و رادیکال هستند و یا به زنان به عنوان یک گروه کلی از پیش تعریف​شده نگاه می​کنند. در عین حال، واحدهای درسی ارائه​شده این رشته در دانشگاه​های مختلف دنیا مباحث مختلفی از جمله مطالعات مردان، مطالعات جنسیتی که دربرگیرنده همه افراد جامعه با جنسیت​های مختلف و گرایش‌های مختلف جنسی هستند، و فمینیسم فراملیتی را دربرمی​گیرند و ظلم و بی عدالتی اجتماعی در همه سطوح انسانی را مورد توجه قرار می​دهند.

مسائل مطرح در مطالعات زنان

• توجه به تجربه​های زنان در نظریه​پردازی و تحقیق​های عملی
• از بین بردن کلیشه​های جنسیتی و تصحیح تصورات تعصب​آمیز کلی دربارهٔ زنان
• به چالش کشیدن روش​های تحقیق پوزیتیویستی که بر اساس آمار کمی به نظریه​های مختلف عمومیت می​بخشند و تاکید بر روش​های تحقیق کیفی که تجربه​ها و حکایت​های شخصی را مورد توجه قرار می​دهند
• نظریه​پردازی دربارهٔ جایگاه زنان در جامعه و راهکارهای عملی مناسب برای تغییرات اجتماعی
• به چالش کشیدن تصور کلی دربارهٔ مفهوم «زن» به عنوان یک پدیدهٔ مشخص و تعریف​شده در چارچوب مشخصات بیولوژیکی و «طبیعی»
• بررسی و توجه به گوناگونی تجربه​های زنان و عوامل مختلفی از قبیل جنسیت، گرایش جنسی، نژاد، طبقهٔ اجتماعی، ملیت، سن، مذهب و توانایی جسمی که در طلاقی با یکدیگر به نابرابری​های اجتماعی و استثمار منجر می​شوند

مطالعات زنان در ایران

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، برای نخستین‌بار در سال ۱۳۸۰ خورشیدی دوره کارشناسی ارشد رشته «مطالعات زنان» در دانشگاه الزهرا، دانشگاه علامه طباطبائی و دانشگاه تربیت مدرس تأسیس شد. این رشته هم‌چنین در سطح کارشناسی ارشد در مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران نیز ارائه می‌شود.

در خرداد ۱۳۹۱ خورشیدی، غلام‌علی حداد عادل، رئیس «شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی»، در جلسه این شورا اظهار داشت که: «رشته مطالعات زنان به آن صورتی که در دانشگاه‌های دنیا تدریس می‌شود، در تعارض جدی با اسلام قرار دارد، به همین دلیل این شورا تصمیم گرفته است تا درباره آن تجدیدنظر اساسی صورت بگیرد».هم‌چنین رشته مطالعات زنان با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی به رشته «مطالعات خانواده و حقوق زن در اسلام» تغییر پیدا کرد.

منابع

‎

• Feminism and Women's Studies
• Grewal, Inderpal. and Kaplan, Caren. (eds.) 2002. An Introduction to Women’s Studies: Gender in a Transnational World. New York: McGraw-Hill.
• Berila, Beth., Keller, Jean., Krone, Camilla., Laker, Jason., and Mayers, Ozzie. 2005. His Story/Her Story: A Dialogue about Including Men and Masculinities in the Women's Studies Curriculum. Feminist Teacher, 16(1):34-52.
• DeVault, Marjorie L. 1996. Talking Back to Sociology: Distinctive

Contributions of Feminist Methodology. Annual Review of Sociology, 22(1): 29-50

پیوند به بیرون

• اندیشکده روابط بین‌الملل، گروه مطالعات زنان
• مطالعات زنان در دانشگاه تربیت مدرس
• مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران
• پژوهشکده زنان دانشگاه الزهرا
• بنیاد پژوهشهای زنان
• موسسه مطالعات و تحقیقات زنان
• تاریخچه جنبش زنان در آمریکا