رویان‌شناسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

رویان‌شناسی یا امبریولوژی(به انگلیسی: Embryology) دانشی در زمینه بررسی تکامل رویان از زمان بارورسازی تخمک در طی مراحل جنینی است. یاخته‌ها پس از تقسیم، از یک تودهٔ توپر به نام توته به یک توپ توخالی یا جوانه تبدیل می‌گردند. در مرحلهٔ پس از جوانه در یک پایانهٔ خود یک سوراخ پیدا می‌کند.

جوانه و چندلا، برون‌پوست (به رنگ نارنجی)، درون‌پوست (به رنگ سرخ)

در جانوران دوکناره (به انگلیسی:bilateral animals) جوانه در یکی از دو مسیری که پادشاهی جانوران را به دو نیمه متمایز تقسیم می‌کند تکامل می‌یابد. اگر نخستین سوراخ (به انگلیسی:blastopore) در جوانه در آینده تبدیل به دهان جانور گردد، آن جانور از جملهٔ نخست‌دهانیان (به انگلیسی:protostome) است.اگر نخستین سوراخ جوانه تبدیل به مقعد شود آن جانور یک دوم‌دهانیان (به انگلیسی:deuterostome) می‌باشد. نخست‌دهانیان شامل اکثر بی‌مهرگان، مانند حشرات، کرم‌ها و نرم‌تنان هستند، در حالی که دوم‌دهانیان جانوران پیشرفته‌تری مانند مهره‌داران را شامل می‌شوند. جوانه با گذشت زمان به شکمک که متمایزتر است تبدیل می‌گردد. جوانه به زودی به سه لایهٔ جداشده از یاخته‌های لایه‌های زاینده که از آنها همهٔ اندام‌های بدن و بافت‌ها سرچشمه می‌گیرند، تکامل می‌یابد.

در انسان، رویان اشاره به تودهٔ پدیدآمده از تقسیم یاختهٔ تخم از لحظه لانه‌گزینی در دیوار رحم تا پایان هفتهٔ هشتم پس از بارورسازی دارد. پس از هفتهٔ هشتم انسان در حال تکامل را جنین می‌نامند. رویان‌های بسیاری از گونه‌ها درطی مراحل نخستین تکامل به یکدیگر شبیه به نظر می‌رسند. دلیل این شباهت تاریخچه مشترک تکاملی میان گونه‌هاست.

تاریخچه[ویرایش]

تا سدهٔ ۱۸، پیش‌ساخت (به انگلیسی:preformation) باور غالب در جنین‌شناسی انسانی به شمار می‌آمد. این باور بر این پایه استوار بود که مایع منی دارای جنین که یک نوزاد کوچک یا «آدمک» (homunculus) است می‌باشد که تنها برای تکوین نیاز به بزرگتر شدن دارد. توضیح دیگر برای تکامل جنینی فراژن‌زایی (به انگلیسی:epigenesis) بود، که ۲۰۰۰ سال پیش توسط ارسطو پیشنهاد گردید. با توجه به فراژن‌زایی، یک جاندار به تدریج از تخم بدون شکل، پدید می‌آید. همزمان با بهبود میکروسکوپ در طول قرن ۱۹، زیست‌شناسان به طور مستقیم دیدند که جنین با پیشرفت زمان درطی یک دسته از فرایندها شکل می‌گیرد. ازآن پس فراژن‌زایی به عنوان نظریه غالب در جنین‌شناسی جای پیش‌ساخت را گرفت. پس از دههٔ ۵۰ با کشف ساختمان دی‌ان‌ای و پیشرفت‌های بدست‌آمده در زیست‌شناسی مولکولی و زیست‌شناسی تکاملی کوشش بر این بوده‌است تا نقش ژن در ایجاد هر یک از دگرگونی‌های ریخت‌شناختی شناخته شود.

منابع[ویرایش]

واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان وادب فارسی

Wikipedia contributors, «Embryology,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Embryology&oldid=328523424 (accessed December ۲۰, ۲۰۰۹).