جفر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

جَفر یا علم‌الحروف، از علوم خفیه است و به ادعای باورمندان، به تفسیر حروف و اسما، از طریق قواعدی که در آن تعریف شده می‌پردازد. به عبارت دیگر، جفر به دست آوردن مجهولات (پاسخ) است، از روی کلمات جملهٔ سوال به‌علاوهٔ اطلاعاتی در مورد زمان سوال و اسمائی از خداوند که با سوال ارتباط دارند.

جفر با عددشناسی متفاوت است. تفاوت علم الحروف با علم اعداد یا همان عددشناسی این است که علم اعداد تنها می‌پردازد به تفسیر و معنای اعداد از طریق اعداد و ترکیب‌های عدد؛ اما علم‌الحروف می‌پردازد به تفسیر اسما، کلمات و حروف از طریق حروف و اعداد.

واژه شناسی[ویرایش]

جفر در لغت به معنای بزغاله یا پوست بزغاله است و چون اوراق اولیه جفر بر روی پوست بزغاله نوشته و عرضه شده بود بدین نام خوانده شده است.

علم‌الحروف عربی را جفر، و علم‌الحروف عبری را جماتریا (گماتریا) می‌نامند.

تاریخچه[ویرایش]

منشا علم حروف دقیقا مشخص نیست. اما نهضت‌هایی همچون نهضت حروفیه با تکیه بر ارزش ‍ عددی حروف الفبا، تلاش‌هایی برای شکستن الفاظ جامد و بی‌روح داشت تا مخاطبان خویش را به تامل و تفکر وادار نماید.

حروفیه معتقد بودند که «همه اشیا استوار به حروف می‌باشند» و «هر کس خواص حروف بداند همه اشیاء مسخر او شود» و علاوه بر این عقیده داشتند «همهٔ اسرار قرآن و احکام و سر قیامت و مبدا و معاد و هر چه از ازل بوده و باشد و خواهد بودن» در پردهٔ ۳۲ حرف فارسی مستور می‌باشد. از حروفیه نقل شده است: «ظهور هستی با صوت است. اگر چیزی بی جان را به چیز بی جان دیگر بزنیم صوت که جوهر آن است ظهور می‌کند. این ظهور در جانداران از روی اراده و اختیار است. کمال صوت کلمه است و این نیز تنها در انسانها ظهور می‌کند. کلمه از حروف تشکیل شده است بنا بر این اصل صوت و کلمه حرف است. عربی ۲۸ حرف دارد که قرآن با آنها نوشته شده است و پارسی ۳۲ حرف دارد که جاودان نامه (کتاب اصلی فضل الله حروفی) با آن نوشته شده است.»

ابن ندیم در الفهرست [ص ۴۲۹] می‌نویسد: تاریخ اعتقاد به خاصیت داشتن حروف در اسلام بسیار کهن است.

در مورد سابقه توجه به این مباحث در اسلام اظهار نظرهای بسیاری شده است اما یکی از آنها که از درجه اهمیت بیشتری بر خوردار است، نظر سید حسن نصر است وی می‌گوید: «تنظیم و تدوین علم تمثیل و رموز عددی حروف با علم عدد را که نظیر آن نزد فیثاغورثیان قدیم و پیروان مکتب کابال[* ۱] در مغرب زمین نیز وجود داشته است در اسلام به علی ابن ابی‌طالب نسبت داده‌اند.»[نیازمند منبع]

در منطق فیثاغورث عدد معنا و مفهوم کلی و ماورا ء کمیت آورد، مثلا مثلث و مربع فقط کمیت نیستند و دارای شخصیت اند، اصلی هستند نه فرعی و عرضی، عدد در مکتب فیثاغورث مظهری از وحدت است که هیچگاه از مبدا خود جدا نمی‌شود.[نیازمند منبع]

برخی شیعیان باورمند به جفر، آن را منتسب به علی ابن ابی طالب می‌دانند. کتابی بنام جفر جامع که مشتمل بر ۲۸ جزو ۲۸ صفحه‌ای (۷۸۴ صفحه) با جدول‌هائی که ۲۸ در ۲۸ خانه هستند و با چهار حرف در خانه که با چهار الف شروع و با چهار حرف غ به پایان می‌رسد، منسوب به علی ابن ابی طالب است که در بعضی روش‌ها برای مستحصله از آن استفاده می‌شود و اعتقاد بر آن است که علوم اولین و آخرین در آن کتاب ملحوظ در ملفوظ است.[نیازمند منبع]

در توجه به حروف باید گفت که جنبش‌هایی که در ایران و سرزمین‌های اسلامی با اعتقاد به حروف رشد کرده بودند توانسته بودند پیروان بسیاری را نیز به دور اندیشه خود جمع کنند.[نیازمند منبع]

نظر علوم تجربی به جفر[ویرایش]

علم‌الحروف از نظر دانشگاهیان، علم نبوده و شبه‌علم شمرده می‌شود. به عبارت دیگر از دیدگاه علم حصولی، جفر نوعی خرافه به حساب می‌آید.

از دیدگاه باورمندان به علم جفر، علوم تجربی قدرت کافی جهت اثبات بسیاری از علوم را نداشته و اساساً اسم علم بر روی این مقوله حاکی از معلومی است که در پرده مانده.[نیازمند منبع]

روش‌های جفر[ویرایش]

در جفر برای رسیدن به جواب سؤال، از روش‌های گوناگونی استفاده می‌شود. این روش‌ها بسته به اهمیّت سوال متفاوت و در سطوری چند منتج به جواب می‌شود. از انواع روش‌ها، می‌توان به جفر آدم، جفر منبری و ... اشاره کرد.[نیازمند منبع]

در جفر برای رسیدن به جواب از ریاضی و ستاره‌بینی نیز بهره می‌گیرند. نام سوال کننده و نام پدرِ او و زمان سوال به علاوه جمله سوال، با روش ذکر شده در جفر، مبنای رسیدن به جواب است. یکی از مراحل مهم، که از آن به «سطر» نام برده می‌شود «سطر مستحصله» است که اصحاب جفر معتقدند با طهارت روح و... می‌توان به آن آگاهی یافت.[نیازمند منبع]

حروف[ویرایش]

ترتیب شماره حروف[ویرایش]

تریب شماره حروف همان ترتیب حروف در زبان فارسی است منهای یک. یعنی شماره حروف از صفر (الف) شروع و با سی و یک (ی) ختم می‌شود.

ارکان عددی[ویرایش]

جفر چهار رکن عددی دارد و یک رکن وهمی دارد.

چهار رکن عددی:

  • عدد اول ۱۹ - «عدد جنگ»، خونریزی، مرگ.
  • عدد آخر ۲۲ - «عدد مهربانی»، لذت، شهوت.
  • عدد ظاهر ۲۴ - «عدد مادیات»، عدد بخشش
  • عدد باطن ۲۷ - «عدد تربیت»، عدد سلطنت

و رکن وهمی همان فضای خالی بین کلمات است. و آن را «عدد کل» می‌نامند.

طبع حروف[ویرایش]

نوشتار(های) وابسته: عناصر چهارگانه

حروف ظرفیت داشتن چهار طبع و یک روح را دارند.

  • ۱۶ حرف اول در زبان فارسی اختیاری ندارد (روحی ندارد). و به آنها حروف مطلق اطلاق می‌شود: الف. ب . پ. ت . ث. ج . چ. ح . خ. د . ذ. ر . ز. ژ . س. ش
  • ۱۶ حروف دوم در زبان فارسی اختیار دارند (روح دارند). و به آنها حروف نسبی اطلاق می‌شود: ص. ض . ط. ظ . ع. غ . ف. ق . ک. گ . ل. م . ن. و . ه. ی

با توجه به جدول اهطمیه حروف بادی و ..... تعریف می‌شوند

  • حروف بادی: ب و ی ن ص ت ض
  • حروف آتشی: ا ه ط م ف ش ذ
  • حروف خاکی: د ح ل ع ر خ غ
  • حروف آبی: ج ز ک س ق ث ظ

اول نقطه و بعد از آن الف را منشا تمام حروف می دانند. حرف الف و ص دارای طبع مشخصی نیستند و حرف الف نشان سکون کامل است و ص نشان اختیار کامل. حرف ی هم از حروف نسبی است و هم طبع چهارگانه دارد.

عده‌ای اعتقاد دارند منظور از فرشتگان با بال‌های دوگانه، سه‌گانه و چهارگانه که در قرآن (سوره فاطر آیه یک) به آن اشاره شده است، همان حروف است که هر کدام از طبع‌های آن یک بال محسوب می‌شود.[نیازمند منبع]

در حروفی که داری چند طبع هستند، طبیعت غالب به ترتیب آب، خاک، آتش، باد است.

بسط حروف[ویرایش]

بسط در لغت به معنای گشادن است. روش‌های بسط تنوع بسیاری دارد. از انواع شناخته شده بسط‌ها این است:

و ...

بسط حروفی[ویرایش]

دوبار بسط می‌دهیم «باران» را می‌شود:

ب الف ر الف نون

ب الف لام ف ر الف لام ف نون واو نون.

سطور[ویرایش]

سطور جفر صدیقی یا همان 15 سطری به ترتیب ذیل است:

  • سطر اساس
  • سطر نظیره
  • سطر حاصل اساس
  • سطر حاصل نظیره
  • سطر تتمه اولی
  • سطر نسبت نظیره
  • سطر نسبت دوم اساس
  • سطر تتمه ثانیه
  • سطر تتمه تتمتین
  • سطر حاصل اعداد
  • سطر قوا
  • سطر حاصل
  • سطر مستحصله
  • سطر نظیره
  • سطر صدر موخر (که سوال کننده در این سطر به جواب رسیده‌است و چنانچه به جواب نمی‌رسید باید ادامه می‌داد تا به جواب دست یابد.)

کاربردها[ویرایش]

از جفر با توجه به صعابت دست‌یابی و کیفیت عمل به آن، مگر در مواد خاص که هیچ روشی قادر به پاسخ‌گوئی نباشد، استفاده نمی‌شود.[نیازمند منبع]

مثال[ویرایش]

مثالی کاملا ساده از علم جفر با روش ابداعی حامد حاج سعیدی: کلمه " حسین " را بصورت "حا" "سین" "یا" "نون" می‌نویسیم و در زیر آن کلمه "حسین" را بصورت "ح" "س" "ی" "ن" می‌نویسیم:

حا سین یا نون
ح س ی ن

حروف مشابه بالایی را با حروف مشابه پایینی خط می‌زنیم مثلا در "حا" حرف ح را با ح پایینی خط می‌زنیم. در انتها حروف "ن ی ن و ا" باقی می‌ماند که تشکیل کلمه "نینوا" را می‌دهد.

اگر این روش را با کلمه "علی" انجام دهیم حاصل کلمه "ایمان" خواهد بود.

تفاوت‌ها با دیگر علوم غریبه[ویرایش]

از نظر دسته‌بندی علوم غریبه، جفر در سطوح عالی آن قرار دارد و با فال، سحر، طلسمات، هیئت و نجوم (ستاره‌بینی) و... در یک سطح قرار داده نمی‌شود.[نیازمند منبع]

از جمله مواردی که به اشتباه به علم جفر (خارج از گفته استادان اولیه) نسبت داده شده موارد ذیل می‌باشد: یافتن عناصر چیره بر سرشت هر فرد و میزان سازگاری افراد با یکدیگر- پیشگویی برای هر فرد- پیدا کردن زمانهای خوش شگون و بدشگون از راه اخترشماری- شرایط برآورده شدن آرزوها- بهبود بیمارها با خواندن ورد و افسون- خواص واجها- دریافت «رازهای» نام‌های پیشوایان اسلام از راه آیه تطهیر - تأثیر نام‌های خدای متعال- شماره‌شناسی شماره‌های آریایی، لرزشی، مادی و شماره‌های نیرومند. البته موارد بالا بعضاً از علم حروف مستخرج می‌شود ولی ربطی به علم شریف جفر در لغت خاص آن ندارد.[نیازمند منبع]

انتساب دهندگان این موارد به جفر می‌کوشند تا بر پایه زمان زایش هر شخص، ویژگی‌ها و منش او را بازگو کنند. مثلاً استفاده از زمان تولد فرد در سوالِ جفری سبب این باور شده است که طالع و ویژگی‌ها و منش افراد را می‌توان با جفر بازگو کرد. گرچه پرسش از موارد فوق در جفر فرد را به جواب می‌رساند اما کاربرد جفر خاص این موارد نبوده و دیده نشده است که استادان جفر، آن را در چنین مواردی استفاده کنند.[نیازمند منبع]


اعداد معادل حروف ابجد کبیر که در جفر از آن استفاده می‌شود[ویرایش]

الف ب ج د ه‍ و ز ح ط ی ک ل م ن س ع ف ص ق ر ش ت ث خ ذ ض ظ غ
۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۱۰ ۲۰ ۳۰ ۴۰ ۵۰ ۶۰ ۷۰ ۸۰ ۹۰ ۱۰۰ ۲۰۰ ۳۰۰ ۴۰۰ ۵۰۰ ۶۰۰ ۷۰۰ ۸۰۰ ۹۰۰ ۱۰۰۰

جستارهای وابسته[ویرایش]

صفحه جفر جامع فارسی

یادداشت[ویرایش]

  1. شاید منظور کابالا باشد.

منابع[ویرایش]

  • کتاب بحرالغرائب. ثقه الاسلام شیخ محمد هروی. پژوهش و تصحیح طهیر طیب.
  • برخی بررسی‌ها در باره جنبشهای اجتماعی ایران - احسان طبری ۱۳۸۴ ص ۳۳۲
  • اگاهی‌های تازه از حروفیان - مجله دانشگاه ادبیات تهران - سال ۲ شماره ۳
  • نسخه خطی استوار نامه- کتابخانهٔ واتیکان - به شمارهٔ ۴۳ ورق ۳۴
  • فهرست متون حروفیه- عبدالباقی گولپینارلی- ۱۳۷۴
  • اطلاعات بازنویسی شده از کتب علوم غریبه و علوم جفر.
  • عطاری - محمد - مجموعه علوم جفر.
  • رحیمیان - محمد رحیم - الجفر الجامع و النور اللامع.
  • علامه تهرانی، محمد حسین. مهر تابان (به مناسبت اولین بزرگداشت استاد علامه سید محمدحسین طباطبایی). {{{۲}}} جلد. قم: باقرالعلوم، ۱۳۶۱.