ارگونومی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ارگونومی (به انگلیسی :Ergonomics) عبارت است از دانش بکار بردن اطلاعات علمی موجود دربارۀ انسان (و روش های علمی تولید چنین اطلاعاتی) در طراحی محیط کار. ارگونومی ظرفیت ها و توانمندی های انسان را بررسی می کند و سپس اطلاعات به دست آمده را در طراحی مشاغل، فراورده ها، محیط های کار و تجهیزات به کار می بندد.[۱] معمولا از اصطلاحات ارگونومی و عوامل انسانی (Human Factors) به طور مترادف بهره گرفته می شود. هر دو اصطلاح رابطۀ دوسویۀ کار و نیازمندی های شغلی را بازگو و تشریح می کند و هر دو درصدد کاهش فشارهای جسمانی و روانی در محیط کار هستند. آشکارترین اثر مثبت طراحی درست و مناسب مشاغل، تجهیزات و محیط کار، بالارفتن سطح ایمنی، بهداشت، تطبیق کار با کارگر و در نهایت رضایت شغلی و بهبود بهره‌وری است.

پیشینه[ویرایش]

نخستین بار در سال ۱۸۵۷ میلادی پژوهشگر لهستانی، وویجخ یستشنباوسکی(که در ایران آن را وجیسج جاسترزبوسکی نیز می‌خوانند) (1882-1799) اصطلاح ارگونومی را در مقاله‌ای با عنوان "پیرامون ارگونومی: علم کار، بر اساس واقعیات به دست آمده از علم طبیعت" به کار برد.[۲][۳]

طی جنگ جهانی دوم گروهی از روانشناسان، مهندسان، مردم شناسان و فیزیولوژیست ها گرد هم آمدند تا مسائل طراحی و آموزشی را حل و فصل نمایند. در آن زمان، برای توصیف این نگرش مهندسی انسانی به کار می رفت. همزمان با رشد ارگونومی، انجمن های حمایت کننده نیز پاگرفته و با گذشت زمان، گسترش یافته اند.[۴]

اجزای ارگونومی[ویرایش]

ارگونومی سخت افزار[ویرایش]

این جزء، عمدتا به بررسی فیزیکی و کاربرد اطلاعات به دست آمده در طراحی همۀ سخت افزارهایی مربوط است که درمحیط کار، خانه و اوقات فراغت مورد استفاده قرار می گیرد (مثل ابزار، وسایل، میز، صندلی، نشانگرها، کنترل و....).[۵]

ارگونومی محیطی[ویرایش]

این جزء از ارگونومی با توانایی ها و محدودیت های انسان در برابر عوامل گوناگون محیطی مانند روشنایی، گرما، صدا، ارتعاش و... سروکار دارد. از این جزء در طراحی محیط کار انسان استفاده می شود.[۶]

ارگونومی نرم‌افزاریاارگونومی شناختی[ویرایش]

این جزء ارگونومی با فعالیت های مانند پردازش اطلاعات، استدلال، و حل مسائل در ارتباط است و به چگونگی دریافت و پردازش اطلاعات در انسان می پردازد.[۷]

ارگونومی کلان[ویرایش]

تازه ترین جزء ارگونومی است و به زیر سامانه ها یعنی انسان، ماشین و محیط توجه ویژه دارد.[۸]

برخی مباحث مطرح در ارگونومی[ویرایش]

آنتروپومتری[ویرایش]

از دو واژه ی یونانی آنتروپوس به معنای انسان و مترین به معنای اندازه‌گیری و سنجش برگرفته شده است و با اندازه‌گیری ابعاد و دیگر ویژگی های جسمانی سروکار دارد.[۹]

فیزیولوژی کار[ویرایش]

شاخه ای از فیزیولوژی انسان است که اعمال و چگونگی کارکرد بافت ها و اندام ها را به هنگام کار توضیح می دهد.[۱۰]

فیزیولوژی محیط[ویرایش]

در فیزیولوژی محیط، اثرات شرایط و عوامل محیطی مانند صدا، روشنایی، گرما، سرما و رطوبت بر فیزیولوژی بدن انسان بررسی می شود.[۱۱]

آسیب ها و عوارض ناشی از عوامل مکانیکی و ارگونومیکی نامناسب[ویرایش]

آسیب های ناشی از حرکت های تکراری

آسیب های ناحیه ای اسکلتی-ماهیچه ای

پینه بستن

بورسیت

هیگروما

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. چوبینه، علیرضا-امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه ای، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز، 1387:ص387
  2. «The history of ergonomics». 
  3. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه ای، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص389
  4. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید،کلیات بهداشت حرفه ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص389
  5. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه ای، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص397
  6. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید،کلیات بهداشت حرفه ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص398
  7. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید،کلیات بهداشت حرفه ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص398
  8. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید،کلیات بهداشت حرفه ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص399
  9. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید،کلیات بهداشت حرفه ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص400
  10. چوبینه، علیرضا- امیرزاده ،فرید،کلیات بهداشت حرفه ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص401
  11. چوبینه، علیرضا- امیرزاده، فرید،کلیات بهداشت حرفه ای،انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،1387:ص403