سامانه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
System boundary.svg

سامانه یا سیستم (به انگلیسی: System) مجموعه یا گروهی از اشیاء مرتبط یا غیر مرتبط است که هدف یا اهدافی خاص را دنبال می‌کنند، به گونه‌ای که واحدی پیچیده را تشکیل دهند.

سیستم مجموعه‌ای از اجزایی است که با هم کار می‌کنند و هدف معینی را دنبال می‌کنند. سیستم تنها به نوع فیزیکی آن محدود نمی‌شود. مفهوم سیستم را در مورد پدیده‌های مجرد پویا نظیر اقتصاد نیز به کار گرفته می‌شود.

تعریف و واژه شناسی[ویرایش]

واژهٔ سیستم (System) از واژه لاتین سیستما به معانی کل، ترکیب یا محموعه حاصل از ترکیب چند جزء می‌باشد. در زبان فارسی واژهٔ سیستم به دلیل کثرت استفاده متداول شده است. واژه‌های سامانه و نظام برابرهای فارسی متداول برای واژهٔ سیستم می‌باشند.

سامانه یا سیستم (منظومه، و دستگاه هم گفته شده است؛ مانند: منظومهٔ شمسی - Solar system، و دستگاه معادلات خطّی - System of linear equations) همچیده‌ای از عناصر همپیوسته‌ای است که یک تمامیت یگانه را تشکیل می‌دهند. چنین ترکیب و همچیده‌ای معمولاً مجموعه‌ای سامانمند و منظم را درست می‌کند و به همین رو به آن سامانه می‌گویند که از واژه پارسی سامان به معنی نظم و ترتیب گرفته شده‌است. به بخشی از یک سامانه که خود جزئی از یک سامانه دیگر باشد زیرسامانه می‌گویند. یک سامانه معمولاً دربرگیرنده بخش‌ها و عناصری است که بهم پیوسته شده‌اند تا جریان و روند داده‌ها، ماده یا انرژی را آسانتر سازند. یک سامانه معمولاً واحدهایی دارای برهمکنش دارد که برای آنها می‌توان الگوهای ریاضی تشکیل داد.

سیستم مجموعه‌ای هماهنگ از عناصر و اجزاء مختلف است که در طی رابطه‌های تعاملی هدفمند با یکدیگر نتایج مشخصی را محقق می‌نمایند. این نتایج توسط هریک از عناصر به تنهایی قابل تحقق نمی‌باشد (حمیدی زاده، 1379).[۱] عناصر یااجزاءاصلی تشکیل دهنده سیستم شامل مغزافزار، سخت‌افزار و نرم‌افزارمی باشند. سیستم مجموعه ای از اجزای مرتب شده می باشد که در یک چارچوب زمانی مشخص با هم کار می کنند و دارای یک ورودی قابل اندازه گیری است که تبدیل به یک خروجی قابل اندازه گیری می شود که همان هدف سیستم است.

انواع سیستم‌ها[ویرایش]

سیستم‌های باز و بسته[ویرایش]

هر سیستم عناصر زیر را شامل می‌گردد:ورودی‌ها یا منابع، خروجی‌ها یا نتایج، عملیات یا پردازش‌ها، بازخورد، ارتباطات، کنترل، محیط سیستم و مرزهای سیستم (گلستان هاشمی به نقل از INCOS).

در یک جمع‌بندی می‌توان سیستم را در تعریفی جامع، مانع و رادع، اینگونه تعبیر کرد: سیستم عبارت است از، ارتباط معنادار میان اجزا، در نسبت با کل، که در تعامل با محیط خدمات ارایه می‌کند.

جهان سیستمی[ویرایش]

جهان هستی جهان سیستم هاست. وجه اشتراک همه پدیده‌های عالم از کهکشان‌ها تا اتم‌ها این است که همه آنها سیستم هستند و دارای انواع زیر سیستم‌ها و فرا سیستم‌ها می‌باشند.

علم سیستم‌ها - علم سیستم شناسی[ویرایش]

حوزه‌های علمی تخصصی مطالعه و پژوهش دربارهٔ ابعاد و جوانب انواع سیستم‌ها، علوم سیستم ها(Systems Sciences) نامیده می‌شود که به فارسی می‌توان آن را علم سیستم شناسی یا علم سامانه شناسی (Systemology) نیز نامید. این علم ماهیت بین رشته‌ای داشته و زیر شاخه‌ها یا گرایش‌های متعددی را شامل می‌گردد (گلستان هاشمی، 1391).[۲]

مهندسی سیستم[ویرایش]

مهندسی سیستم یا مهندسی سامانه ها (Systems Engineering) یکی از دانش‌های تخصصی میان رشته‌ای است که به ایجاد سیستم‌های پیچیده مانند محصولات با فناوری‌های بالا و متعدد (نوآوری سیستم یا نوآوری محصول) می‌پردازد. مهندسی سیستم به عنوان سیستم مهندسی نوآوری محصولات پیچیده از زیر نظام‌های نظام مدیریت نوآوری جامع و نظام مدیریت جامع خلق ارزش در سازمان‌های دانش بنیان و نوآور و مبتنی برانواع فناوری‌های پیشرفته و محصولات پیچیده محسوب می‌گردد (گلستان هاشمی، 1390).[۳] منابع دانشی تخصصی برای مهندسی سیستم مواردی مانند راهنمای پیکره دانش مهندسی سیستم SEBoK، راهنمای مهندسی سیستم انجمن بین‌المللی مهندسی سیستم ها(INCOSE)، راهنمای مهندسی سیستم ناسا(NASA-SEH)و همچنین استاندارد مهندسی سیستم ISO 15288 می‌باشند (گلستان هاشمی، 1390).[۴] ..[۵]

پانویس[ویرایش]

  1. دکتر محمدرضا حمیدی زاده. پویایی‌های سیستم. 
  2. دکتر سید مهدی گلستان هاشمی. مبانی علم سیستم شناسی. 
  3. دکتر سید مهدی گلستان هاشمی. مدیریت نوآوری جامع. 
  4. دکتر سید مهدی گلستان هاشمی. راهنمای مهندسی سیستم(INCOSE). 
  5. دکتر سید مهدی گلستان هاشمی. استاندارد مهندسی سیستم ISO 15288. 

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]